Της Ρέας Γαλανάκη

Οι χρόνοι του παρελθόντος χρόνου γίνονται πολύ σκληροί όταν πρέπει να μιλήσει κανείς για στενούς φίλους. Ο Σάββας Πετράκης ανήκει πλέον σ’ αυτό το ανεπίστρεπτο παρελθόν, από βιολογική τουλάχιστον άποψη. Η μνήμη ωστόσο, όσο και το ίδιο το έργο του, είναι τα νήματα, ο κρητογενής εκείνος μίτος, που θα τον συνδέει για πάντα με τις δικές μας τις ζωές.
Καταγόταν από την Άνω Βιάννο, τον τόπο και της δικής μου μητρικής καταγωγής, που τύχη ευνοϊκή με έκανε να τον γνωρίσω παραθερίζοντας εκεί στα παιδικά μου χρόνια, και να τον ξαναγνωρίσω σε ώριμη ηλικία, αλλά και ως συγγραφέας. Ο Σ. Π. ήταν ένας από τους ανθρώπους κλειδιά, που με οδήγησαν εκείνη την δεύτερη φορά στην πιο βαθιά γνώση κι αγάπη του τόπου (και δεν ήμουν, φυσικά, η μόνη που μπόρεσα να δω αυτό «το άλλο φως», που μπορεί αποκτήσει ένας τόπος). Είχε ταυτιστεί με ό,τι καλύτερο είχε αναδείξει, και με ό,τι καλύτερο φιλοδοξούσε να επιτύχει ο τόπος του, η ορεινή αλλά και η παράλια Βιάννος, η πρωτεύουσα δηλαδή Άνω Βιάννος και ο Κερατόκαμπος. Έγινε η ψυχή των ορατών και των αοράτων τους, ένας άνθρωπος που παρά την χρόνια βαριά ασθένειά του, μέχρι το τέλος του προσπάθησε να δώσει ζωή στα οράματά του, να μετατρέψει ένα μικρό σημείο του χάρτη σε μεγάλο και χαρισματικό τόπο.
Βιαννίτης, με σπουδές μαθηματικών στην Αθήνα, εκπαιδευτικός στη Γερμανία και στην Κρήτη, υπεύθυνος σχολικής βιβλιοθήκης στο Ρέθυμνο, στράφηκε από νωρίς στην έρευνα για την κρητική μουσική, αλλά και για τον πολιτισμό της Κρήτης. Το εντυπωσιακό με τον Σ. Π. ήταν ότι δεν περιόριζε τον πολιτισμό μόνο στον παραδοσιακό κρητικό, που ούτως ή άλλως είναι ανεξάντλητος, αλλά έδωσε πολύ μεγάλο βάρος στην προσπάθειά του να αναδείξει και τον σύγχρονο πολιτισμό. Αυτό κυρίως είναι που μας κάνει να μιλάμε για έναν σπάνιο άνθρωπο, με ανοιχτούς ορίζοντες, που όχι μόνο συνέλαβε λαμπρές ιδέες, αλλά και προσπάθησε, κυριολεκτικά ψυχή τε και σώματι, να τις πραγματοποιήσει. Αυτό είναι που έφερε τόσους «προσκυνητές» στο ακριτικό εκείνο ακρογιάλι, τον Κερατόκαμπο, για να ιδρύσουν εκεί την Πινακοθήκη, με έργα των πιο σύγχρονων Ελλήνων ζωγράφων, που αποτελεί το μείζον έργο του Σ. Π., όσο και των συντοπιτών και φίλων του στο τοπικό σύλλογο της Βίγλας.
Η ίδρυση της Πινακοθήκης στον Κερατόκαμπο, το μεγαλύτερο επίτευγμα όπως ανέφερα του Σ. Π., έπεισε τους πάντες ότι ο Σ. Π. ήταν ένας μεγάλος οραματιστής, που, το κυριότερο, μαγνήτιζε τους συνομιλητές του στα οράματά του, τα οποία, όλοι μαζί, μπόρεσαν να πραγματοποιήσουν. Αυτό συνέβη επειδή ο Σ. Π. δεν είχε μια μίζερη λογιστική αντίληψη ούτε για την καθημερινή ζωή, ούτε για τα ίδια τα όνειρα και τις ανθρώπινες φιλοδοξίες. Δεν σημαίνει ότι δεν είχε αντίληψη των δυσκολιών που θα συναντούσε, και δεν μιλώ μόνο για τις σχεδόν πάντα ανυπέρβλητες οικονομικές δυσκολίες. Τις ήξερε ασφαλώς, αλλά ήξερε ταυτόχρονα ότι το «καλό» ήταν, είναι, και θα είναι πάντα, ένας στόχος δύσκολος, ακατανόητος συχνά από τους άλλους που πρέπει να τον αποδεχτούν και να τον υποστηρίξουν - παραμένει ωστόσο ένα στοίχημα ζωής και αθανασίας, είτε για ανθρώπους είτε για τις τοπικές μικρές τους (και ταυτόχρονα μεγάλες) κοινωνίες. Ήξερε επιπλέον ότι χρειάζονται κόποι και πείσμα, αφοσίωση ψυχής, για να συνεχίσουνε να ζούνε τα πραγματοποιημένα οράματα. Δεν είναι τυχαίο το ότι ο Σ. Π. έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του μαζί με τη γυναίκα του, τη φιλόλογο Πόπη Πετράκη, στον Κερατόκαμπο, δίπλα στην Πινακοθήκη, αν και το σπίτι του δυσκόλευε αρκετά την πολύ χαλασμένη του υγεία.
Η Πινακοθήκη προχώρησε και σε παράλληλες εκδηλώσεις, από τις οποίες θα αναφέρω μόνο την έκδοση τόμου με τα κατάλοιπα του Νίκου Γιανναδάκη, άνθρωπο που ο Σ. Π. δεν είχε γνωρίσει, αλλά εκτιμούσε απεριόριστα για προφανείς λόγους. Ηταν αποκλειστικά δική του πρωτοβουλία, για την οποία, όπως ήταν αναμενόμενο, συζητήσαμε ώρες και ώρες κάποιο καλοκαίρι στα παράλια του Λιβυκού. Ο Σ. Π. προσπάθησε επίσης να αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον των φιλολόγων και των ερευνητών για τον Κονδυλάκη, τον σπουδαίο παλαιό Βιαννίτη συγγραφέα, με συνέδρια για το έργο του, με εκδόσεις, με μικρή μπρούτζινη πλακέτα του γλύπτη Ρόκου, με δικές του έρευνες σε βιβλιοθήκες. Ο Σ. Π. ήξερε να ενσωματώνει τις ανήσυχες ψυχές των φίλων του στις δικές του πνευματικές διεκδικήσεις με ωραίο και πειστικό λόγο, με σκληρότατο πείσμα, ακόμη και με προστριβές εάν το εμπόδιο ήταν μεγάλο, προστριβές που μαλάκωναν συνήθως στην επόμενη στροφή του βίου, στο επόμενο βήμα για το σχεδιαζόμενο έργο.
Σε τούτα τα χαρακτηριστικά του Σ. Π., που περιληπτικά αναφέρω, θα πρόσθετα ένα μεγάλο του προσόν, απαραίτητο κατά τη γνώμη μου για τους οραματιστές και τους ελεύθερα σκεπτόμενους ανθρώπους. Εννοώ το μεγάλο θάρρος του, αφού βέβαια είχε πεισθεί για ανθρώπους και για καταστάσεις. Ο ίδιος και ο σύλλογος Βίγλα παρουσίασαν στο λιβυκό ακρογιάλι, στο ωραίο αμφιθέατρο (που κι αυτό οφείλεται στην προσφορά γης από συντοπίτη) δυο μυθιστορήματά μου. Για το δεύτερο χρειάστηκε να δώσει άγριες μάχες με τοπικούς, όσο και άλλους παράγοντες. Την έδωσε και την κέρδισε. Κι εγώ θα τον τιμώ εσαεί για την θαρραλέα προσωπική του στάση, για την πίστη του ότι η ελευθερία απαιτεί όχι μόνο αρετή αλλά και τόλμη. Από όλους και για όλα. Δεν ήταν άλλωστε η μοναδική φορά που ο Σ. Π. υπερασπίστηκε δημόσια ανθρώπους και έργα στα οποία πίστευε.
Δεν θα αναφερθώ στις αναζητήσεις του για την τοπική μουσική, καθώς άλλοι γνωρίζουν καλύτερα τις έρευνες του για χαμένες ηχογραφήσεις στο πανεπιστήμιο Ρεθύμνου, για τις παρέες του με λαϊκούς λυράρηδες και την αρωγή του προς αυτούς, για ηχογραφήσεις ειδικά της βιαννίτικης μουσικής. Όμως κρατώ τα πιο θερμά λόγια για τη συντροφικότητα του φίλου, για τη φιλοξενία και την περιποίηση από την Πόπη και τον ίδιο στο σεμνό πετρόχτιστο σπίτι του μέσα στις ελιές του Κερατόκαμπου, το οποίο ο ίδιος είχε σε μεγάλο βαθμό κατασκευάσει προτού επιβαρυνθεί πολύ από την πνευμονική του ανεπάρκεια. Του οφείλω, και δεν θέλω να ξεχάσω, μια μαγική ανάβαση στα Λασιθιώτικα βουνά, στο Ιερόν αυτό Όρος των αρχαίων, της οποίας τη μυθοπλαστική περιγραφή έβαλα αυτούσια σε ένα μυθιστόρημά μου που σχετίζεται με την Απάνω Βιάννο και τον Κερατόκαμπο. Τα μύρια όσα ακόμη οφείλω στον ακριβό χαμένο φίλο, που δεν είναι όμως της στιγμής.
Καλή του ώρα στον Κερατόκαμπο και στα Λιβυκά πελάγη που θα ξανασυναντήσει, είμαι βέβαιη, εκεί, αναπόσπαστος όπως πάντα, και για πάντα, από όσα είχε με τόσο πάθος αγαπήσει.