Του Αλέκου Α. Ανδρικάκη [email protected]

Πολιτική με ψευδολογία και χωρίς την αρετή της ηθικής…

Mια παλιά εβραϊκή παροιμία, που θυμήθηκα με την αφορμή της χθεσινής Πρωταπριλιάς, λέει: Το ένα ψέμα είναι ψέμα, τα δυο είναι ψέματα, αλλά τα τρία είναι πολιτική.

Και τότε, εύλογα, προκύπτει το ερώτημα: γιατί η πολιτική έγινε τόσο δημοφιλής; Γιατί οι πολιτικοί τόσο δημοφιλείς και ο κόσμος τόσο ευκολόπιστος ώστε ακόμη και εν γνώσει του να χειροκροτεί το ψέμα ή να στηρίζει το αντίθετο από το συμφέρον του; Γιατί, για παράδειγμα, εκείνη η ηλικιωμένη που είδαμε στην τηλεόραση την ημέρα της ψηφοφορίας για την εκλογή του νέου αρχηγού του ΠΑΣΟΚ ψήφισε με φανατισμό τον Ευάγγελο Βενιζέλο, αν και δήλωνε ότι ήταν εκείνος που της έκοψε τη σύνταξη και της έβαλε τα χαράτσια τα οποία αδυνατούσε να πληρώσει;

Την απάντηση τόσο για την πολιτική ψευδολογία όσο και τη λαϊκή εξάρτηση από το πολιτικό ψεύδος είχε δώσει πριν μερικά χρόνια, σε κείμενό του, ο αείμνηστος συνταγματολόγος Δημήτρης Τσάτσος. “Ο πολιτικός λόγος –σημείωνε ο κορυφαίος επιστήμονας που για λίγο δοκίμασε την πολιτική συμμετοχή- γίνεται, όσο πάει και περισσότερο, σκόπιμη, μεθοδευμένη λεκτική οργάνωση της ανακρίβειας. Έτσι, η ανακρίβεια από αδυναμία έγινε δύναμη και η κοινή γνώμη έγινε αντικείμενο χειρισμών”

Άρα λοιπόν, πρόκειται για μια τέχνη, στην κυριολεξία, στην οποία ο τεχνίτης – πολιτικός έχει τη δύναμη να ψεύδεται, και ψευδόμενος συνειδητά να συναρπάζει τα πλήθη! Όπως επιγραμματικά είχε σημειώσει ο Βολταίρος, η πολιτική είναι η τέχνη της ψευδολογίας.

Το ψέμα όμως, ακόμη και με σχετική σκοπιμότητα που τελικά ίσως οδηγεί στο καλό (ή μάλλον, δεν κάνει αρκετό κακό…), έχει το στοιχείο της ανηθικότητας. Δεν έχει ηθική. Και δεν αναφέρομαι σε ηθικολογία αλλά στην ηθική ως αρετή, όπως την προσδιόρισαν οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι και κυρίως ο Αριστοτέλης. Κι ό,τι δεν έχει ηθική, πώς μπορεί να προσδιορίζει την έννοια της εθελοθυσίας, όπως πραγματικά πρέπει να είναι η ύψιστη επιλογή της προσφοράς του εαυτού σου για να υπηρετήσεις το δημόσιο συμφέρον, ακόμη και σε βάρος του δικού σου; Γιατί τελικά η πολιτική τι άλλο παρά μια εθελοθυσία θα έπρεπε να είναι;

Θα επικαλεστώ και πάλι κάποιον μεγάλο του πνεύματος, που ασχολήθηκε με την πολιτική. Τον Τσέχο συγγραφέα Βάτσλαβ Χάβελ, που “έφυγε” τον περασμένο Δεκέμβρη. Όταν θέλησε να ασχοληθεί με την πολιτική στην μετακομμουνιστική περίοδο της χώρας του (ήταν ο τελευταίος πρόεδρος της ενωμένης Τσεχοσλοβακίας και πρώτος πρόεδρος της Τσεχίας), εξήγησε την πρόθεσή του και συσχέτισε την εμπλοκή του στην πολιτική με την έννοια της προσφοράς στο κοινωνικό σύνολο και την ηθική διάσταση της δραστηριότητας αυτής. “Η αληθινή πολιτική -πολιτική άξια του ονόματός της και η μόνη στην οποία θέλω να αφιερωθώ- είναι απλώς ζήτημα προσφοράς στους γύρω μας: προσφορά στην κοινωνία και σ' αυτούς που θα ακολουθήσουν. Η βαθύτερη αιτία είναι ηθική, διότι έτσι εκφράζεται με πράξεις ένα χρέος προς το κοινωνικό σύνολο”, δήλωσε. Με άλλα λόγια, η συμμετοχή στην πολιτική είναι ένα χρέος και μια ευθύνη προς την κοινωνία, με αίτιο την αρετή της ηθικής. Μεγάλη κουβέντα! Ένα διάβημα που μόνο με πράξεις που ενισχύουν το δημόσιο συμφέρον μπορεί να αποδειχτεί.

Πόσο διαφορετικά είναι αυτά που ζούμε όμως στην πραγματικότητα… Στην Ελλάδα των τελευταίων δεκαετιών μάθαμε ότι πολιτική είναι να ασχολείται κανείς με τα δημόσια για δικό του όφελος και μέσω της καταστροφής του δημοσίου συμφέροντος. Ή, ακόμη κι όταν δεν ωφελείται, να καταστρέφει το κοινό συμφέρον… Και για να καταφέρει να φτάσει στο δημόσιο αξίωμα που θα του δώσει τη δυνατότητα να καταστρέψει, θα πρέπει να βρει πρόθυμους να ακούσουν την υποκρισία και το ψέμα ή να πειστούν ότι η άνοδος του πολιτικού θα ωφελήσει και το δικό τους προσωπικό συμφέρον.

Θα αναρωτηθείτε, γιατί τέτοιες σκέψεις περί πολιτικής ψευδολογίας και ηθικής; Είναι κρίσιμη εποχή αυτή. Είμαστε σε πορεία για εκλογές. Μέσα σε μια περίοδο που η Ελλάδα συγκλονίζεται είτε εξ αντικειμένου είτε εξαιτίας της πολιτικής ένδειας που παραδόθηκε και παρέδωσε τη χώρα στα γερμανικά και τα αγοραία προστάγματα, φαίνεται ότι πολλοί εκ του πολιτικού συστήματος, κυρίως οι διεκδικητές των κορυφών, δεν συνειδητοποίησαν το σεισμό. Και συνεχίζουν να δρουν, ακολουθώντας την πορεία των προηγούμενων χρόνων. Ακολουθούν το άθλιο “λεφτά υπάρχουν” του Γιώργου Παπανδρέου. Το ερώτημα είναι αν υπάρξουν τόσο πολλοί ευκολόπιστοι ψηφοφόροι (ή συνειδητά απατημένοι…) που θα πειστούν και θα πάρουν στο λαιμό τους και τους υπόλοιπους Έλληνες. Αν, δηλαδή, θα δώσουν και πάλι την ευκαιρία στους ψευδόμενους πολιτικούς να τους υποσχεθούν πανάκριβα γεύματα με χρυσά κουτάλια, αν και τα έχουν ξεπουλήσει όλα…

Όχι φυσικά ότι περιμένω από τις εκλογές να έλθουν ανατροπές σ’ αυτή την καταστροφή που συντελείται ή να αλλάξουν όσα πρέπει στην Ελλάδα. Πώς θα αλλάξουν με ένα καλπονοθευτικό σύστημα, που δίνει δώρο - πριμοδότηση του πρώτου κόμματος με 50 έδρες… Μ’ ένα εκλογικό σύστημα που δεν υπολογίζει καν την πράξη πολιτικής διαμαρτυρίας, όπως θα έπρεπε να είναι το λευκό, το άκυρο ή ακόμη και η αποχή, και δεν μετρά καθόλου στο αποτέλεσμα αυτές τις επιλογές; Και τελικά τις προσμετρά προς τον ισχυρό, ενώ ακριβώς η αποχή, το λευκό ή το άκυρο είναι ψήφος διαμαρτυρίας πρώτα προς τον ισχυρό…

Περιμένω όμως, με την έννοια της προσδοκίας, ο ψηφοφόρος, που δυστυχώς δεν δρα ως πολίτης, δεν συνειδητοποιεί ότι εξουσιοδοτεί τον πολιτικό να τον εκπροσωπεί και να δρα ως αντιπρόσωπός του, να λειτουργήσει πρωτίστως ως μέλος ενός κοινωνικού συνόλου. Πολύ περισσότερο που ως ψηφοφόρος (και μάλιστα συναλλασσόμενος) απατήθηκε…

Για να συνοψίζουμε λοιπόν. Η πολιτική ως τέχνη της ψευδολογίας μπορεί να έχει οπαδούς – κι ενδεχομένως μέλλον, ειδικά στην θολή ελληνική πραγματικότητα…- αλλά σίγουρα δεν έχει ως αρετή την ηθική.

Αλλά αυτό είναι το μεγάλο πρόβλημα. Καθώς, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, η ηθική, ως αρετή και όχι ως ηθικολογία, είναι η οργανωτική αρχή της κοινωνίας.

Ο άνθρωπος δεν επιλέγει να είναι ενάρετος για χάρη του εαυτού του μόνο αλλά και για το κοινωνικό σύνολο μέσα στο οποίο είναι και ο ίδιος υποχρεωμένος να ζει. Και πάλι σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, η ηθική αρετή πρέπει να είναι απαραίτητο γνώρισμα ενός άρχοντα, αφού θα μπορέσει να αντεπεξέλθει στα καθήκοντα του με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, αν είναι ενάρετος και ενεργεί ακολουθώντας κάποιους ηθικούς κανόνες.

Ζητώ πολλά, ως αιθεροβάμων;