Μικρός μήνας ο Φλεβάρης αλλά δεν παύει να έχει και αυτός τις γιορτές του και συγκεκριμένα στις τρεις πρώτες μέρες του γιορτάζονται τα Συμόγιορτα και όχι μόνο αυτά και ο λαός μας του δίνει ιδιαίτερη σημασία. Πρόκειται για τις γιορτές των Αγίου Τρύφωνα, της Υπαπαντής και του Αγίου Συμεών. Ο κάθε άγιος στο είδος του, ο Αγιος Τρύφωνας θεωρείται φύλακας της υπαίθρου και των αγρών, προστάτης της βλάστησης και φυσικά είναι ο προστάτης των μανάβηδων. Η γιορτή της Υπαπαντής, της μυλιαργούσας του λαού μας, προστατεύει τους μύλους και τους μυλωνάδες αλλά και τους γαϊδάρους, τους κανονικούς γαϊδάρους με τέσσερα πόδια. Κι αυτό γιατί παλαιότερα τα συμπαθητικά αυτά τετράποδα ήταν η κινητήρια δύναμη προκειμένου να λειτουργήσουν οι μύλοι. Ο Αγιος Συμεών τιμάται από τις έγκυες γυναίκες, οι οποίες παλαιότερα αυτή τη μέρα δεν δούλευαν φοβούμενες μήπως το παιδί βγει “σημειωμένο”. Αλλά και άλλοι δύο άγιοι που γιορτάζουν στις 10 και 11 του Φλεβάρη, ο Αγιος Χαράλαμπος και ο Αγιος Βλάσιος έχουν κυρίαρχους ρόλους. Ο πρώτος θεωρείται άγιος των βοσκών και προστατεύει τους ανθρώπους από την πανώλη και ο δεύτερος φύλακας και προστάτης από πολλά άγρια ζώα όπως το λύκο, το τσακάλι και άλλα τα οποία θεωρούνταν μάστιγα για το κάθε κοπάδι. Κατά κάποιο τρόπο οι δύο άγιοι έχουν κοινό ρόλο. Να προστατέψουν τους κτηνοτρόφους. Σήμερα δεν γνωρίζουμε τι μπορούν να κάνουν αφού ο κίνδυνος δεν προέρχεταιι από τα άγρια ζώα αλλά από τον ίδιο τον άνθρωπο αφού η ζωοκλοπή είναι σε έξαρση και ειδικότερα στο νησί μας.
Ενα μεταπολεμικό κείμενο της ηρακλειώτικης εβδομαδιαίας εφημερίδας “Νέα Χρονικά” (κυκλοφορούσε κάθε Δευτέρα και εκδότης - διευθυντής ήταν ο Αθηναγόρας Μυκωνιάτης) στη στήλη της Ιστορικά σημειώματα κάνει μια πολύ ενδιαφέρουσα αναφορά για τις συντεχνίες και τις οργανώσεις στο Ηράκλειο Σας την παρουσιάζω όπως ακριβώς την βρήκα στο αρχείο των εφημερίδων της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης.
“Οι συντεχνίες και οργανώσεις επαγγελματικών τάξεων στην πόλι μας χρονολογουνται από παλαιοτάτων χρόνων. Από την εποχή σχεδόν της Ενετοκρατίας αανφέρονται σε παλαιά έγγραφα ότι υφίσταντο διάφορα Σωματεία τεχνιτών τα οποία ωνομάζοντο την εποχή εκείνη Αδελφότητες ή Σκόλες. Σκοπός των βέβαια ήτο η περιφρούρησις και υπεράσπισις των συμφερόντων της τάξεών των από κάθε εκμκετάλλευσι. Την ύπαρξιν των Σωματείων αυτών την πληροφορούμαστε από τους παλαιούς καταλόγους των Εκκλησιών της πόλέως μας. Εκει στους καταλόγους αυτούς αναφέρονται η Συντεχνία των Καλαφάτων, η Συντεχνία των Βασταγάρων (αχθοφόρων), των Ραπτάδων, των Μαραγκών, των Τσαγκαράδων, των Κτιστάδων, των Μαραγκών του Αρσανά, των Κατεργάρων (κωπηλατών) και της επαγγελματικής οργανώσεως των Μαρτζέρων, δηλαδή των εμπόρων.
Κάθε συντεχνία είχε και την εκκλησία της εις την οποίαν εώρταζε μια ωρισμένη μέρα το χρόνο. Ετσι η συντεχνία των Καλαφάτων είχε την εκκλησία του Εσταυρωμένου, η οποία ευρίσκετο κοντά στην Πύλη του Δερματά (Κουμ Καπί). Ενα μικρό εκκλησάκι κοντά στη σημερινή Πλατεία Δασκαλογιάννη με την ονομασία “Το Αγιον Πνεύμα” ανήκε στους βασταγάρους όπως ελέγοντο τότε οι βαστάζοι δηλαδή οι αχθοφόροι.
Στη σημερινή Πλατεία Αρκαδίου παρά τους “Τρεις μαγαζέδες” ήταν η εκκλησία του Αρχιστρατήγου Μιχαήλ, η οποία ήταν γνωστή με την ονομασία “ο Αρχιστράτηγος των Ραπτάδων”. Οι Μαραγκοί αποτελούσαν δύο διάφορα σωματεία, σ’ εκείνους που δούλευαν στον Αρσανά δηλαδή στα Νεώρια του λιμένος και οι οποίοι εώρταζαν σε μια εκκλησία τον “Αγιον Γεώγιον των Μαραγκών του Αρσανά” που ήταν κτισμένη παρά τον σημερινόν Κασσώτικον Μαχαλάν και στους ελεύθερους ας πούμε Μαραγκούς που είχαν ως εκκλησίαν τον σημερινόν Αγιον Δημήτριον. Οι κωπηλάτες των γαλερών οι κατεργάρηδες όπως ελέγονταν τότε, είχαν προστάτην των τον Αγιον Γεώργιον, ένα μικρό εκκλησάκι που ευρίσκετο παρά το εργοστάσιον της Ηλεκτρικής.
Η δε επαγγελματική τάξις των εμπορευομένων είχε την διμάρτυρη εκκλησία του Αγίου Ιωάννου, παρά την πλατείαν Βαλιδέ Τζαμί, που μετετράπη επί Τουρκοκρατίας σε φούρνο και είναι σήμερα γνωστός ως Φούρνος του Κοτρότσου.
Πρέπει να πούμε ότι οι προαναφερόμενος φούρνος είναι ο σημερινός φούρνος του Ταμιωλάκη στην περιοχή του Κουμπέ.
Το άλλο κλίτος της εκκλησίας αυτής ήταν αφιερωμένο στον Αγιον Νικόλαον κι ήταν γνωστό ως Αγιος Νικόλαος της Φουντάνας από τη Βρύσι του Βέμπου που σώζεται και σήμερα ακόμη στην Πλατεία Βαλιδέ Τζαμί.
Οταν στα 1669 έπεσε το Μεγάλο Κάστρο (το Ηράκλειο) στα χέρια των Τούρκων, πολλές από τις συντεχνίες αυτές πήραν μαζί των φεύγοντας από το Ηράκλειο και τις εικόνες και τα ιερά των κειμήλια και τα μετέφερον σε διάφορα άλλα μέρη και προ πάντων στα Επτάνησα όπου σώζονται ακόμη μερικά.
Κατά την τουρκοκρατία διοργανώθηκαν πάλι οι Αδελφότητες και Συντεχνίες κι ήταν γνωστές ως Εσνάφια και Ρουφέτια. Εσυνέχισαν το έργον της υπερασπίσεως των συμφερόντων των, παράλληλα όμως εξασκούσαν και φιλανθρωπικούς κι εθνικούς σκοπούος. Σ’ ένα παλαιόν κώδικα της μικρής εκκλησιάς του Αγίου Μηνά, βρίσκει ο ερευνητής, άπειρες δωρεές και αφιερώματα από τα “εσνάφια” των ραφτάδων, μαραγκών, μπογιατζήδων, παπουτζήδων και από το “ευλογημένον ρουφέτι των κτιστάδων”.
Η επαγγελματική μάλιστα τάξις των Σαπουντζήδων έκτισε στα 1799 νομίζω, το παρεκκλήσιον του Αγίου Χαραλάμπους μέσα στο Σιναϊτικόν Μετόχιον του Αγίου Ματθαίου.
Το παρεκκλήσιον αυτό κατεστράφη από τον βομβαρδισμόν των Γερμανών στην κατάληψι του Ηρακλείου.
Πολλά θα είχε να γράψη κανείς για τας Συντεχνίας και Οργανώσεις αυτάς και τον ρόλο που έπαιξαν τον καιρό της Τούρκικης σκλαβιάς. Οι γεροντότεροι Καστρινοί θα θυμούνται το επεισόδιο της σημαίας, όταν στας 21 Νοεμβρίου 1879 εώρτασεν την εορτήν της η “Συντεχνία των Οινοπωλών” ως αναφέρει ένα χρονικόν της εποχής εκείνης και όταν “μετά σημαίας ήτις προήγετο της εικόνος μετεφέρθη αύτη εις την οικίαν του εορτασμού”. Εκτοτε - συνεχίζει το χρονικόν - ήρχισαν οι γογγυσιμοί των Τούρκων δια το πρωτοφανές τούτο”.
Αλλά και στις 6 Δεκεμβρίου του 1879 οι παπουτσήδες γιόρτασαν έχοντας στη σημαία τους τον Αγιο Νικόλαο. Τις συντεχνίες και τα λάβαρά τους που είχε η κάθε μια, θυμούνται οι παλιοί Καστρινοί στις παρελάσεις των εθνικών μας εορτών να λαμβάνουν μέρος.
Σίγουρα... τα μέλη των διαφόρων συντεχνιών έχουν συνδέσει άμεσα την πορεία τους με την θρησκεία. Δεν είναι τυχαία τα λογής - λογής αφιέρωματα, οι διάφορες εικόνες στους ναούς της πόλης μας που φέρουν διάφορα ονόματα συντεχνιών.
Για παράδειγμα στον Μικρό Αγιο Μηνά υπάρχει η εικόνα της Υπαπαντής, η οποία εκπροσωπεί την συντεχνία των επιπλοποιών και των καθεκλοποιών, στον Μητροπολιτικό Ιερό Ναό του Αγίου Μηνά υπάρχει η εικόνα του Αγίου Σπυρίδωνα της συντεχνίας των πλακουντοποιών, των κουλουράδων δηλαδή, στον Ιερό Ναό του Αγίου Ματθαίου επίσης η συντεχνία των σιδηρουργών, εκπροσωπείται από την εικόνα της Αγίας Αικατερίνης. Μια σχέση άμεση που χάνεται σε βάθος χρόνων που υπάρχει ανάμεσα στην πίστη και στους ανθρώπους του μόχθου.
Αναμφίβολα μεγάλη η προσφορά των συντεχνιών αλλά και των οργανώσεων της πόλης μας. Ακόμα όμως μεγαλύτερη η ιστορία τους!
