Ψυχαγωγία και ανθρώπινη ανησυχία σε δύο από τις καλύτερες ταινίες της περυσινής χρονιάς.

ΤΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ

TAKE SHELTER

Σκην.: Τζεφ Νίκολς

Πρωτ.: Μάικλ Σάνον, Τζέσικα Τσαστέιν, Τόβα Στούαρτ, Σία Γουίγκαμ

Ο Κέρτις ζει μια ήρεμη οικογενειακή ζωή μαζί με την αγαπημένη του σύζυγο και το αξιολάτρευτο κωφάλαλο κοριτσάκι τους. Όμως ξαφνικά ο Κέρτις αρχίζει να βασανίζεται από εφιάλτες σχετικά με την ασφάλεια της οικογένειάς του, και αποφασίζει να επιδιορθώσει ένα υπόγειο καταφύγιο, επιλογή που τελικά θα του στοιχίσει την οικογενειακή του αρμονία. Άραγε οι φόβοι του Κέρτις είναι βάσιμοι ή μήπως αρχίζει σταδιακά ν’ ακολουθεί την πορεία της ψυχικά ασταθούς μητέρας του;

Ψυχολογικό δράμα ή μεταφυσικό θρίλερ; Δύσκολο αλλά και ανώφελο να διακρίνει κανείς, ακριβώς γιατί η ταινία που κέρδισε το Μεγάλο Βραβείο στην Εβδομάδα Κριτικής του περσινού φεστιβάλ Καννών, όχι μόνο θέτει πεισματικά το δίλημμα αλλά αποφασίζει να το αφήσει να αιωρείται, γνωρίζοντας ότι η γραμμή που χωρίζει τον εσωτερικό κόσμο του εαυτού από τον εξωτερικό κόσμο της φύσης είναι πολύ λεπτή για ν’ αποτελέσει καθησυχαστική διαβεβαίωση. Μια ταινία για τη δόμηση του εαυτού, την εξάρτησή του από τις ‘αντικειμενικές’ συνθήκες και τις δικλίδες ασφαλείας που είναι ικανός να διαμορφώσει για να προστατευτεί. Από τι όμως; Πραγματικό κίνδυνο ή ψευδαισθητική ανασφάλεια; Και πόσο εύκολα διακρίνονται αυτά τα δύο;

Η ταινία μιλάει για το θέμα της υποτάσσοντας την αφήγηση στο συναίσθημα, αφού κάθε κίνηση και απόφαση του Κέρτις καθοδηγείται από τους εφιάλτες που ξεκινούν από το πρώτο κιόλας πλάνο. Πληθαίνουν και εντείνονται για να διαταράξουν την αξιοζήλευτη οικογενειακή ευτυχία του, την οποία το σενάριο σηματοδοτεί έξωθεν με το επαινετικό σχόλιο του Ντούαρτ, ο οποίος συγχαίρει τον φίλο του για το ότι έχει φτιάξει μια τόσο καλή ζωή. Επίσης, η πλοκή τελικά δικαιώνει σ’ έναν βαθμό και προσωρινά τον Κέρτις με τον ερχομό της πρώτης σφοδρής καταιγίδας, ενώ παράλληλα συστήνει το ψυχολογικό προβληματικό ιστορικό της μητέρας του, δικαιολογώντας έτσι την ανησυχία του κι εδραιώνοντας την πολυσημία του σεναρίου, δημιουργώντας ένα εύρος εκδοχών από πατρική ανασφάλεια μέχρι διαισθητική ικανότητα και ψυχική αστάθεια.

Το σενάριο φροντίζει να διαχωρίσει την κατάσταση του Κέρτις από το περιβάλλον του, αφαιρώντας του τον έλεγχο άλλα διατηρώντας του την επίγνωση, ώστε να μην απεικονιστεί σαν παράφρων. Η τελική σκηνή μπορεί να είναι αληθινή, μπορεί όμως να είναι κι ένα ακόμη όνειρο, δύο εξίσου βάσιμες εκδοχές κατόπιν όσων έχουν προηγηθεί. Αλλά όπως είπαμε και παραπάνω, λίγη σημασία έχει, αφού το σημαντικό δεν είναι η αφηγηματική σαφήνεια αλλά το απόκοσμο συναίσθημα φόβου που δημιουργούν οι εικόνες, με την υποδειγματική χρήση των αληθοφανών και λειτουργικών οπτικών εφέ. Σπουδαία και η μουσική υπόκρουση που φτιάχνει ο Ντέιβιντ Γουίνγκο, καθώς υποβάλλει, υποψιάζει, ανησυχεί χωρίς να φωνάζει, αλλά με φαινομενικά ακίνδυνα μεταλλικά μοτίβα που προειδοποιούν και ταυτόχρονα λυπούνται για όσα ο φοβάται Κέρτις. Ο Νίκολς διατηρεί πάντοτε ήπιους τόνους, και σταθερά ήρεμο ρυθμό, αφήνοντας τους δύο εκπληκτικούς ηθοποιούς του να μεταφέρουν την αναστάτωση μέσα από τις εξαιρετικές ερμηνείες τους. Η πάντα συναρπαστική Τσαστέιν (μόνο φέτος στα «Το δέντρο της ζωής», «Υπηρέτριες» «Κοριολανός» κ.α.) με ξεκάθαρη προτεραιότητα την κόρη της αλλά όχι χωρίς αγάπη για τον άντρα της, τον οποίο προσπαθεί ειλικρινά να κατανοήσει και να υποστηρίξει. Κι ο Σάνον που ισορροπεί θαυμαστά ανάμεσα στην ψευδαίσθηση και την πραγματικότητα, την αγάπη και την παράνοια, ανήμπορος να εξηγήσει αλλά αποφασισμένος ν’ αντιδράσει σ’ όσα συμβαίνουν, μπερδεύοντας στην πορεία από ποιόν προσπαθεί να προστατευτεί, τη φύση ή τον εαυτό του;

ΤΗΕ ARTIST

Σκην.: Μισέλ Χαζαναβίσιους

Πρωτ.: Ζαν Ντιζαρντέν, Μπερενίς Μπεζό, Τζον Γκούντμαν, Τζέιμς Κρόμγουελ, Πενέλοπι Αν Μίλερ

Στο Χόλυγουντ του 1927, ακριβώς στο μεταίχμιο μεταξύ βωβού και ομιλούντος κινηματογράφου, ο μεγαλύτερος σταρ της εποχής αρνείται να συμβιβαστεί με την τεχνολογική πρόοδο και βλέπει το άστρο του να σβήνει, σε αντίθεση με μια μέχρι πρότινος άσημη χορεύτρια που σταδιακά γίνεται η δημοφιλέστερη σταρ της νέας εποχής, και με την οποία θα αναπτύξουν ένα δυνατό αίσθημα.

Ίσως η πιο σινεφιλική, έξυπνη, ευρηματική, διασκεδαστική ταινία του 2011, για την οποία ο Ντιζαρντέν κέρδισε το βραβείο Καλύτερου Ηθοποιού στο περσινό φεστιβάλ Καννών, αυτή η ασπρόμαυρη, βωβή ταινία αποδεικνύει ότι όταν κάτι γίνεται με αγάπη αποκλείεται να μη συγκινήσει το κοινό. Εδώ λοιπόν ο Χαζαναβίσιους αποτίνει φόρο τιμής στη λεγομένη κλασική εποχή της αμερικανικής κινηματογραφικής βιομηχανίας, όταν ακόμη το σινεμά ήταν το αναμφισβήτητα κυρίαρχο μέσο διασκέδασης και κατασκευής ειδώλων. Οι διάλογοι υποκαθίστανται από την υπέροχη ζωηρή μουσική του Ludovic Bource η οποία ξεκινάει και δικαιολογείται συγκεχυμένη με την αφηγηματική υπόκρουση, ενώ συνεχίζει προσφέροντας συναισθηματικές διακυμάνσεις και καθοδηγώντας το κοινό, ενώ δε λείπουν τα περιστασιακά ευρηματικά παιχνίδια με τους ήχους περιβάλλοντος και την ομιλία. Με πλούσια και λεπτομερή ανασύσταση εποχής (ενδεικτική η μεγαλοπρεπής αρχική σκηνή της προβολής σ’ ένα από τα παλιά λεγόμενα movie palaces), το φιλμ είναι ένα διασκεδαστικό μάθημα κινηματογραφικής ιστορίας, που καταφέρνει όμως να προσφέρει και μια αστεία, ρομαντική, τρυφερή ιστορία αγάπης, παραδόξως αλλά πιστευτά άφθαρτη από τη ματαιοδοξία της βιομηχανίας.