Του Δημήτρη Χ. Σάββα

Δεν πίστευα στα μάτια μου! Τόσο νωρίς σχετικά, με τέτοια κακοκαιρία, να την δω κιόλας στολισμένη. Δειλά - δειλιά δεν έχει σημασία. Ισως να θέλει να μας ευχαριστήσει σκέφτηκα μέσα μου... Ισως να θέλει να μας χαρίσει μια νότα αισιοδοξίας και ελπίδας, φορώντας το άσπρο της φόρεμα, εκείνη η μικρούλα αμυγδαλιά.

Αισιοδοξία και ελπίδα, μάλιστα. Εννοιες που στις μέρες μας πάνε να χαθούν. Πολλά πέρασαν από το μυαλό μου, επιστράτευσα τις λίγες λογοτεχνικές μου γνώσεις, σε αυτές που η σεβαστή μου καθηγήτρια κα Μαρία Καραβολάνη - Χουρμουζιάδη στις τρεις τελευταίες τάξεις του Γυμνασίου στο Βόλο προσπαθούσε να μας μυήσει. Καλή της ώρα!

Ηταν 3 Ιανουαρίου του 1951 όταν στην όμορφη Κηφισιά όπου ζούσε τα τελευταία χρόνια της ζωής του άφησε την τελευταία του πνοή, ο ποιητής της “Ανθισμένης αμυγδαλιάς” Γεώργιος Δροσίνης. Ο συγγραφέας της “Αμαρυλλίδας” έφυγε από τον κόσμο αυτό για το μεγάλο ταξίδι που δεν έχει γυρισμό και αυτό το “νέο” ήταν επόμενο να συγκλονίσει τους Αθηναίους.

Οι Αθηναίοι αγαπούσαν και διάβαζαν τα έργα του μεγάλου αυτού ποιητή. Αυτού που υπήρξε συνοδοιπόρος με έναν άλλο μεγάλο(!), τον Κώστα Παλαμά, και κάποτε του δόθηκε η ευκαιρία να του απαντήσει σε μια αφιέρωση βιβλίου με τους στίχους που ακολουθούν:

“Συνοδοιπόροι ναι, μαζί κινήσαμε

στης Τέχνης το γλυκοξημέρωμα, όμως,

με του καιρού το πέρασμα, χαράχτηκε

του καθενός μας χωριστός ο δρόμος”.

Πόσοι και πόσοι δρόμοι δεν έχουν χαραχθεί χωριστά σήμερα; Πόσοι και πόσοι ξεκίνησαν μαζί, είχαν τις ίδιες αντιλήψεις, την ίδια νοοτροπία, τις ίδες ανησυχίες, τις ίδιες πολιτικές πεποιθήσεις, σεβόμενοι αξίες και αρετές... Πόσοι και πόσοι... Αλλά οι δρόμοι τους χώρισαν! Χώρισαν τα “τσανάκια τους” που λέει και ο λαός μας. Πόσοι συμφοιτητές μας, που πολλοί απ’ αυτούς σήμερα διαγράφουν “λαμπρή πορεία” στα πολιτικά δρώμενα, που έχουν ενταχθεί στο μεγάλο κλαμπ των σωτήρων, δεν μας γνωρίζουν, δεν μας ξέρουν. Δεν τους ζηλεύω, προς Θεού! Απλά τους λυπάμαι όπως και όλος ο λαός που σύντομα ή αργά θα τους “ανταμείψει” όπως πρέπει βλέποντας και εκτιμώντας τα “έργα και τις ημέρες τους”. Ας είναι. Τότε οι αθηναϊκές εφημερίδες αφιέρωσαν πολλές στήλες για να περιγράψουν τη ζωή και το έργο του Γεωργίου Δροσίνη. Ισως μ’ αυτό τον τρόπο ήθελαν να καλύψουν κι ένα μεγάλο κενό, μια ενδεχόμενη αδικία που έπραξαν, ενώ αυτός ήταν στη ζωή, επιβεβαιώνοντας τη λαϊκή ρήση: “Απόθανε να σ’ αγαπώ και ζε να μη σε θέλω”. Είχαμε μ’ άλλους λόγους μια μετά θάνατο αναγνώριση ενός μεγάλου δημιουργού, ένα φαινόμενο που συχνά, δυστυχώς, εμφανίζεται στον τόπο μας και σήμερα ισχύει περισσότερο από κάθε άλλη φορά.

Φλεβάρης του 1962. Εχουν για καλά ανθίσει οι αμυγδαλιές της αττικής γης. Είναι τάχα μια τυχαία σύμπτωση ή θέλουν οι ίδιες να τιμήσουν και να χαιρετήσουν την σεβάσμια δέσποινα, την Δροσίνα Μελετοπούλου, που σε ηλικία 101 ετών χαιρετά “για πάντα” τα αγαπημένα της δέντρα και ειδικά την αγαπημένη της ανθισμένη αμυγδαλιά!

Μαθήτρια του Αρσακείου η Δροσίνα, σε αρκετά μεγάλη ηλικία, προτού πεθάνει, μας λέει συγκινητικά:

“Πριν από πολλά χρόνια, ζούσαμε στο ηρωικό Μεσολόγγι ο πατέρας μου Δημήτριος Δροσίνης, η μητέρα μου, οι δύο αδελφές μου κι εγώ. Ημουν η πιο μικρή αλλά και η πιο ζωηρή, πράγμα που ανάγκασε τον πατέρα μου σε ηλικία δεκατεσσάρων χρονών να με παραδώσει στον αδελφό του στον μπάρμπα - γιατρό όπως λέγαμε το θείο μου Αθανάσιο Δροσίνη, για να με φέρει στην Αθήνα στο Αρσάκειο. Υπήρξα μια καλή μαθήτρια αλλά επαναστατική”. Η ίδια διηγείται ότι στην Αθήνα είχε κι άλλους γνωστούς όπως τον θείο της Χρηστάκη Δροσίνη, πατέρα του ποιητή και κάθε Χριστούγεννα και Πάσχα πήγαινε στο σπίτι τους όπου περνούσε πολύ όμορφα τόσο με την ξαδέλφη της Κάκια όσο και με τον αδελφό της Γιώργο Δροσίνη τον μετέπειτα ποιητή, που έκανε τον συνοδό και στις δύο στους περιπάτους και στα θεάματα.

“Μια απ’ αυτές τις χρονιές θα κόντευα τα 17, ένας γλυκός χειμώνας έκανε ν’ ανθίσουν πρόωρα οι αμυγδαλιές. Το σπίτι του θείου ήταν τότε εκεί που είναι σήμερα η Ιονική Τράπεζα (Πανεπιστημίου και Πεσματζόγλου γωνία). Ο Γιώργος Δροσίνης ήταν τότε στρατιώτης του μηχανικού και θα μας πήγαινε εμένα και την αδελφή του Κάκια περίπατο. Ηταν όμως νωρίς και κάθισε στον δωμάτιό του για να γράψει κάτι. Εγώ και η Κάκια κατεβήκαμε στον κήπο. Τρέχαμε, παίζαμε και ξαφνικά βρεθήκαμε ανάμεσα σε δύο μικρές ανθισμένες αμυγδαλιές. “Θεέ μου”!, είπα μέσα μου, τι ομορφιά”! Αχ και να με άκουγαν, ήθελα να τις ρωτήσω, να τους μιλήσω, μήπως και μου έλεγαν το μυστικό της ομορφιάς τους. Ολοένα και τις πλησίαζα, τις κούνησα και βρέθηκα κάτω από μια καταρρακτώδη ανθορροή που με μετέβαλε κι εμένα σε ανθισμένη αμυγδαλιά.

Τα μαλλιά μου, τα μπράτσα μου, οι ώμοι μου ήταν γεμάτα από απαλά ανθόφυλλα αμυγδαλιάς. Υστερα, αφού μου τίναξε τ’ ανθόφυλλα παό τα μαλλιά και το φόρεμά μου η Κάκια, ανεβήκαμε στο δωμάτιο όπου ο Γιώργος (Δροσίνης) μας περίμενε για να πάμε περίπατο. Προηγουμένως όμως ο μεγάλος ποιητής από το παράθυρο είδε την όμορφη αυτή εικόνα και την μετέφερε στο χαρτί του”.

Πράγματι, έτσι και έγινε. Από τότε έχουμε αυτό το ωραίο τραγούδι να βρίσκεται συνεχώς στα χείλη της νιότης. Εγινε ο πιο αγαπημένος σκοπός για τους παλιούς Αθηναίους και όχι μόνο, γιατί ποτέ δεν έπαψε να συγκινεί και να συνεπαίρνει με την μελωδία του και τους νεότερους. Πρέπει, απ’ ό,τι φαίνεται, πως το πνεύμα του Δροσίνη συνέλαβε κάποιο συμβολισμό την ώρα που έρρεαν τα άνθη της αμυγδαλιάς πάνω στην ξαδέλφη του, Δροσίνα Μελετοπούλου.

Είναι εύλογο το πόσο ευτυχισμένος μπορεί να νιώθει ένας άνθρωπος, στην προκειμένη περίπτωση μια γυναίκα, τη στιγμή που θα γράφονταν για την ίδια τέτοιοι στίχοι. Στίχοι όχι τυχαίοι, αλλά γεμάτοι λεπτότητα, ευαισθησία και έντονο συναισθηματισμό. Είχε ο ποιητής αυτό το μεγάλο χάρισμα, να μας μεταφέρει παράλληλα με το βαθύ και μεστό νόημα των στίχων του και την εικόνα. Μια εικόνα όχι απλή αλλά σύνθετη και ζωντανή, όπως αυτή της ανθισμένης αμυγδαλιάς.

“Ετίναξε την ανθισμένη αμυγδαλιά...”, λοιπόν. Μια νότα μελωδική που έδινε ξεχωριστό τόνο στη ζωή εκείνης της εποχής!

Πολλοί ήταν οι ρομαντικοί που έκαναν καντάδες, εξάλλου αυτός ήταν ένας τρόπος ερωτικής εξομολόγησης των νέων προς τις νέες. Ηταν ένα ξέσπασμα της νεολαίας εκείνου του παλιού καλού καιρού!

Είναι γνωστές οι καντάδες της παλιάς Αθήνας, στην Πλάκα, στου Ψυρρή και στη γραφική συνοικία της Νεάπολης, με τις κιθάρες και τα μαντολίνα.

Ωστόσο, τα χρόνια περνούν! Οι κανταδόροι αρχίζουν να περιορίζουν την ακτίνα των δράσεών τους. Μέχρι που φτάνουμε στη σημερινή εποχή. Η λέξη καντάδα παντελώς άγνωστη για τους νέους. Το ίδιο ισχύει και για τους στίχους τής ανθισμένης αμυγδαλιάς. Ποιος να τραγουδήσει;

Οι πολλές πολυκατοικίες σίγουρα δεν το επιτρέπουν.

Τα ελάχιστα ισόγεια, διόροφα αλλά και τριόροφα σπίτια που απέμειναν, μετά από την άναρχη αυτή τσιμεντοκυριαρχία, ίσως να θέλουν ν’ ακούσουν αυτούς τους ήχους της καντάδας, η οποία ενδεχομένως ποτέ να μην φτάσει αφού τα μαρσαρίσματα και τα κορναρίσματα των αναρρίθμητων τροχοφόρων την πνίγουν. Και αν δεν συμβεί αυτό, είμαστε σίγουροι πως οι αποδέκτες του ωραίου φύλου επιθυμούν να την ακούσουν; Ή θα προτιμήσουν ένα άσμα ξενόφερτο, ξενόγλωσσο αλλά και κάποιο ντόπιο το οποίο “σκυλοφέρνει”; Τέλος, σήμερα η ζωντανή επικοινωνία των νέων με τις νέες έχει πέσει δυστυχώς θύμα της πολλά υποσχόμενης τεχνολογίας και οι περισσότεροι επικοινωνούν με SMS, με Twitter, με το Facebook, και πάει λέγοντας... Ετσι, κάπως απρόσωπα και παγερά! Οπως παγερή και απρόσωπη έχει γίνει και η ζωή μας σε μια αντίστοιχη εποχή.

Τα τραγούδια του Γεώργιου Δροσίνη που μελοποιήθηκαν από μεγάλουθς μουσουργούς, όπως ο Μανώλης Καλομοίρης και ο Λαμπελέτ, ήταν αρκετά. Ομως αυτό το τραγούδι της “ανθισμένης αμυγδαλιάς” πιστεύω ότι είναι από τα μοναδικά, ένα τραγούδι που έχει συγκινήσει γενιές και γενιές, ένα τραγούδι που φέρνει στο μυαλό μας την αναγένηση και την αισιοδοξία που δυστυχώς λείπει στις μέρες μας. Ομως, πάντοτε υπάρχει η ελπίδα για το καλύτερο.