
Στις σπηλιές της Χρυσοπηγής, στα 1959
Η εικόνα πλέον δεν υπάρχει στο σύγχρονο Ηράκλειο (ίσως αρχίσει να εμφανίζεται σταδιακά με την κρίση που μαστίζει χιλιάδες ανθρώπους…), παρά μόνο στις μνήμες των παλιότερων. Στη Χρυσοπηγή, τη Μεσκινιά όπως λεγόταν παλιότερα, οι άνθρωποι ζούσαν σε σπηλιές, επί σχεδόν 2 αιώνες.
Από τα μέσα του 18ου αιώνα, όταν εκεί απομονώθηκαν οι λεπροί, οι μεσκίνηδες όπως τους έλεγαν, μέχρι σχεδόν το 1969, όταν απομακρύνθηκαν οι τελευταίες 200 οικογένειες τρωγλοδυτών, οι οποίες βρήκαν πλέον οριστική στέγη στις εργατικές κατοικίες των Δειλινών.
Η φωτογραφία που δημοσιεύουμε ανήκει στη συλλογή του κ. Μιχάλη Ναλετάκη και απεικονίζει τα 15 παιδιά μιας οικογένειας που έμενε στις σπηλιές της Χρυσοπηγής. Χρονολογείται από το 1959, αλλά γι αυτήν δεν διαθέτουμε περισσότερες πληροφορίες. Ούτε αν η γυναίκα που διακρίνεται στʼ αριστερά είναι η μάνα των παιδιών. Πάντως με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο παρουσιάζει τις σκληρές συνθήκες μέσα στις οποίες γεννήθηκαν και έζησαν χιλιάδες άνθρωποι στις σπηλιές της περιοχής. Όπως φαίνεται και στη φωτογραφία, το «σπίτι» της οικογένειας είναι διαμορφωμένο σε μια από τις σπηλιές, ενώ ως αυλή χρησιμεύει ο περιφραγμένος με δίκτυ και ξύλα χώρος. Δεξιά πάνω φαίνεται και μια φραγκοσυκιά. Στην άκρη δεξιά μόλις διακρίνεται μια ακόμη γυναίκα, γειτόνισσα της οικογένειας.
Η περιοχή της Χρυσοπηγής, ακόμη και πριν 50 χρόνια, ήταν εξοχική σε σχέση με την πόλη του Ηρακλείου. Από τα μέσα του 18ου αιώνα στις πολλές σπηλιές της απομονώθηκαν οι λεπροί απʼ όλη την Κρήτη. Το λεπροχώρι της Μεσκινιάς υπήρχε μέχρι το 1904, όταν οι ασθενείς μεταφέρθηκαν στη Σπιναλόγκα. Οι σπηλιές πάντως δεν έμειναν αχρησιμοποίητες, καθώς σʼ αυτές συνέχισαν να μένουν και ασθενείς αλλά και πολλοί άλλοι φτωχοί άνθρωποι. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και το κύμα προσφύγων, εκεί εγκαταστάθηκαν και προσφυγικές οικογένειες, ενώ άρχισε και η οικοδόμηση των πρώτων μικρών κατοικιών.
Όπως προαναφέρθηκε, μέχρι τη δεκαετία του 1960 έμεναν ακόμη δεκάδες οικογένειες, οι τελευταίες από τις οποίες μετακινήθηκαν στις εργατικές κατοικίες των Δειλινών.
Τα 15 παιδιά μιας από
τις οικογένειες που έμεναν στις σπηλιές της Χρυσοπηγής ή Μεσκινιάς, σε φωτογραφία του 1959.

