Του Σίμου Χούπα

Μέρες Χριστουγεννιάτικες. Και στις δύσκολες τούτες μέρες που περνάμε ο καθένας "γιορτάζει" τα φετινά Χριστούγεννα με το δικό του τρόπο και τις δικές του συνθήκες, τους δικούς του καημούς. Μα είναι σίγουρο πως όλοι μας λίγο – πολύ είτε έχουμε απολαύσει ακούγοντάς την είτε έχουμε σιγοψιθυρίσει τη γλυκιά μελωδία του πιο χαρακτηριστικού χριστουγεννιάτικου τραγουδιού: " Την Άγια Νύχτα".

Λίγοι ίσως γνωρίζουν πως δημιουργήθηκε αυτός ο ύμνος που κατέκλυσε όλο το Χριστιανικό κόσμο. Ας δούμε λοιπόν την επικρατούσα ιστορία του.

Παραμονή Χριστουγέννων του 1818. Σκοτάδι ολόγυρα πυκνό. Το Όμπερντορφ (Öberdorff), ένα χωριουδάκι της Αυστρίας, στην περιοχή του Τυρόλου, κοιμάται βαθιά, τυλιγμένο στης χιονισμένης νύχτας τα πέπλα. Μόνο ο Γιόζεφ Μορ (Josef Mohr) ξαγρυπνά, σκυμμένος πάνω στα θρησκευτικά του βιβλία. Είναι ο ιερέας του χωριού και συγχρόνως άτομο με ποιητικές ευαισθησίες. Ψάχνει απόψε κάτι το καινούργιο να ψάλει στην εκκλησία. Με κάτι το καινούργιο να υμνήσει της Βηθλεέμ το θαύμα.

Με συντροφιά τους στοχασμούς του και τη νυχτερινή σιγαλιά του παγωμένου φτωχικού του δωματίου, επεξεργάζεται πάνω σ’ ένα κομμάτι χαρτί, κάτω από το τρεμάμενο φως της λάμπας, λίγους στίχους που δουλεύει από το 1816 όταν τότε λειτουργούσε σε ενοριακή εκκλησία του Mariapfar. Ένα τραγούδι Χριστουγεννιάτικο. Απλά πολύ απλά τα λόγια. Μα η ψυχή του σκιρτάει τόσο πολύ σαν το διαβάζει και το ξαναδιαβάζει και το τελειοποιεί.

Ρίχνει βιαστικά επάνω του την πολυτριμμένη κάπα του και τρέχει στο αγαπημένο του εκκλησάκι (στη νεοϊδρυμένη ενορία του Αγ. Νικολάου) και προσπαθεί να το παίξει στο όργανο. Μα τι οδυνηρή έκπληξη που τον προσμένει;… Χαλασμένο το αρμόνιο, εντελώς ξαφνικά!... Ούτε μια νότα δε βγάζει. Το μόνο που ακούγεται εκείνη την ώρα είναι το δοξάρι του παγωμένου αγέρα, που συνθέτει τις δικές του νότες πάνω στις χιονισμένες χορδές των ελάτων. Δεν υπάρχει τεχνίτης να το επισκευάσει. Μα τέτοια ώρα ούτε και χρόνος υπάρχει. Σε λίγο θα ξυπνήσουν οι χωρικοί. Θα πλημμυρίσουν το εκκλησάκι, για να ψάλλουν και πάλι τη Γέννηση. Μα με τί; Χωρίς αρμόνιο;

Απόγνωση βαθιά κυριεύει το φτωχό ιερέα. Πάνω στην απελπισία του θυμάται το φίλο του Φραντς Γκρούμπερ (Franz Xaver Gruber), δάσκαλο, ταλαντούχο μουσικό, που έπαιζε συγχρόνως και το όργανο της εκκλησίας. Τρέχει με αγωνία μεσ’ το σκοτάδι της παγωμένης νύχτας, τον ξυπνάει, του δίνει το χαρτάκι με τους στίχους και του προτείνει δειλά : "Μελοποίησέ το, κάντο τραγούδι για δύο solo φωνές και χορωδιακό με συνοδεία κιθάρας. Κάνε κάτι… "

Ο Γκρούμπερ τ’αρπάζει και σαν το διαβάζει μια λάμψη αυλακώνει το πνεύμα του. Τα δάχτυλά του, λες και οδηγημένα από κάποια έμπνευση θεία, χοροπηδούν ανάερα πάνω στις χορδές της κιθάρας του ενώ σιγοτραγουδούν τα χείλη του τους στίχους. Γοργόφτερες οι νότες ξεπετάγονται η μια πίσ’ απ’ την άλλη.

Έτοιμη κιόλας είναι η μουσική. Για δυο κιθάρες του Μορ και τη δική του. Σε λίγο οι δυο τους, στη Χριστουγεννιάτικη λειτουργία, τραγουδούν και παίζουν με τις κιθάρες τους τον Ύμνο. Εκστατικοί μένουν οι Τυρολέζοι του χωριού στο καινούργιο άκουσμα που τους μαγεύει την ψυχή. Σπιθίζουν τ’ αστέρια. Τα αγέρια κοπάζουν την ορμή τους. Γαληνεύει και βουβαίνεται η φύση. Τέτοια γλυκιά μελωδία ακούγεται πρώτη φορά.

Σε λίγες ημέρες ο τεχνίτης καλείται και επισκευάζει το αρμόνιο. Ακούγοντας και αυτός τον ύμνο, μένει βαθιά γοητευμένος. Αρπάζει την παρτιτούρα και την παίρνει μαζί του. Είναι η αρχή του θριάμβου. Ενός θριάμβου με παγκόσμια ακτινοβολία. Ο ύμνος αρχίζει να απλώνεται και να ψάλλεται παντού. Τα παιδιά τον διδάσκονται στα σχολεία. Μικροί και μεγάλοι τον τραγουδούν. Και το φτερούγισμα προς τη δόξα συνεχίζεται. Το 1870 ξεπερνά τα σύνορα της Αυστρίας και της Γερμανίας. Φτάνει στην Αγγλία, στις Σκανδιναβικές χώρες και από εκεί στην Αμερική, Ασία, Αυστραλία, Αφρική, σ’ όλο τον κόσμο. Μεταφράζεται σε όλες τις γλώσσες και γίνεται παγκόσμιο σύμβολο της Χριστιανοσύνης. Το πιο φημισμένο τραγούδι, ο ύμνος που τραγουδούν εκατομμύρια άνθρωποι κάθε ηλικίας τις μέρες των Χριστουγέννων.

Έτσι απλά και απέριττα γεννήθηκε εκείνη τη νύχτα του 1818 η "Stille Nacht…Heilige Nacht", η "Άγια Νύχτα". Δεν την υποδέχτηκαν πολυθόρυβες μπάντες. Μόνο δυο κιθάρες. Ταπεινοί και απλοϊκοί οι δυο δημιουργοί της, που το τραγούδησαν οι δυο τους εκείνο το βράδυ. Ας δούμε ποιοι ήσαν.

Φτωχός ιερέας ο στιχουργός Γιόζεφ Μορ. Γεννήθηκε στις 11-12-1792 στο Σάλτσμπουργκ της Αυστρίας και πέθανε άσημος στο Όμπερντορφ στις 4-12- 1848.

Και ο συνθέτης; Αυστριακός και αυτός, γεννήθηκε στις 25-11-1787. Ο πατέρας του, φτωχός υφαντής είχε μοναδικό όνειρο να δει το γιο του τον καλύτερο υφαντή του χωριού. Γι αυτό και τον βάζει από μικρό να δουλεύει στους αργαλειούς. Όμως ο μικρός Φραντς είχε άλλα όνειρα. Κάθε βράδυ, κρυφά από τον πατέρα του, παίρνει μαθήματα μουσικής κοντά στο δάσκαλο του χωριού, που έπαιζε συγχρόνως και το αρμόνιο της εκκλησίας. Ήθελε να του μοιάσει.

Κάποια Κυριακή ο δάσκαλός του αδιαθετεί ξαφνικά και ο 12χρονος τότε Φραντς Γρούμπερ αναλαμβάνει να παίξει το όργανο. Αυτό ήταν. Η επιτυχία του ήταν τόσο μεγάλη ώστε ο πατέρας του πείθεται για τις μουσικές ικανότητες του γιου του και του επιτρέπει να συνεχίσει τις σπουδές του. Έτσι εγκαταλείπει οριστικά τους αργαλειούς, ασχολείται με τη μουσική και το 1816 διορίζεται δάσκαλος στο Όμπερντορφ. Εκεί γνωρίζεται με τον Γιόζεφ Μορ και δημιουργούν την "Άγια Νύχτα". Πέθανε στις 7.6.1863 στην πόλη Χαλλεϊν της Αυστρίας δίπλα στο Σάλτσμπουργκ, όπου επί 30 ολόκληρα χρόνια έπαιζε το όργανο στην εκκλησία, ήταν επικεφαλής της εκκλησιαστικής χορωδίας και διευθυντής της γνωστής σήμερα "Χορωδιακής Κοινωνίας του Χάλλεϊν", που ο ίδιος είχε ιδρύσει.