Το νέο βιβλίο της αρχιτέκτονος μηχανικού – αρχαιολόγου, Χρυσούλας Τζομπανάκη, "Ηράκλειο αυτονομία (1898-1913) Η μετάβαση από τον 19ο στον 20ο αι." παρουσιάζεται την ερχόμενη Τετάρτη 7 Δεκεμβρίου, στις 7 το απόγευμα στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου.

Το βιβλίο εντάσσεται στη σειρά "Η αρχιτεκτονική στην Κρήτη, περίοδος νεότερων χρόνων, ενότητα Β αστικά κέντρα». Την εκδήλωση θα χαιρετίσει ο δήμαρχος Ηρακλείου, Γιάννης Κουράκης.

Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο αντιδήμαρχος Ηρακλείου και πρόεδρος της Επιτροπής Εποπτείας της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης, Μανόλης Βασιλάκης, ο πρύτανη του Πανεπιστημίου Κρήτης, Ευριπίδης Στεφάνου και ο πρόεδρος του ΤΕΕ/ΤΑΚ, Πέτρος Ινιωτάκης.

Το πρώτο μέρος του βιβλίου έχει τίτλο “19ος αι.: ένας ταραγμένος μεταβατικός για την Κρήτη αιώνας”. Στα τρία επιμέρους κεφάλαιά του εξετάζονται πάρα πολύ συνοπτικά τα ιδιαίτερα στοιχεία του τελευταίου αιώνα της οθωμανικής κυριαρχίας στη Μεγαλόνησο, η δόμηση στο κύριο αστικό κέντρο της Κρήτης, το Ηράκλειο, αλλά και στη νήσο γενικότερα κατά τον αιώνα αυτόν, καθώς και οι προσπάθειες της διοίκησης, όπως καταγράφονται μετά τη Σύμβαση της Χαλέπας (1878), να οργανώσει ένα καταρχάς υποτυπώδες έστω σύστημα παραγωγής μελετών και προγραμματισμού πραγματοποίησης δημοσίων έργων. Επειδή η παρουσία και ο ρόλος των εκστρατευτικών σωμάτων των Προστάτιδων Δυνάμεων που είχαν εγκατασταθεί στις μεγάλες πόλεις της Κρήτης ήταν και σημαντικός και πολύπλευρος, εξετάζεται με μεγάλη συντομία η παρουσία αυτή κατά τα τελευταία χρόνια του 19ου αι.

Το δεύτερο μέρος έχει τίτλο “Περίοδος της Αυτονομίας (1898 - 1913). Κρητική Πολιτεία”. Στα δύο κεφάλαια που το απαρτίζουν, εξετάζονται τόσο το νέο ιστορικό πλαίσιο όσο και οι πρώτες γενικές αλλά και ειδικές νομοθετικές ρυθμίσεις, που θα δημιουργήσουν νέα κατάσταση στα δημοτικά και δημόσια έργα. Εξετάζεται ακόμη η καινούργια πραγματικότητα που διαμορφώνεται στα πολεοδομικά και οικοδομικά δεδομένα, η οποία υπήρξε ουσιωδώς διαφορετική από εκείνη που ίσχυε έως τα τέλη της οθωμανικής κυριαρχίας.

Το τρίτο μέρος έχει τίτλο “Το Ηράκλειο από τα τέλη του 1898 έως τα τέλη του 1913”. Το μέρος αυτό απαρτίζεται από τέσσερα κεφάλαια στα οποία αναλύονται οι μεγάλες αλλαγές αυτής της περιόδου στην πολεοδομική δομή και στην κατασκευαστική πρακτική του Ηρακλείου, καταστάσεις που καθορίζονται από τις νέες κοινωνικές απόψεις και επιβάλλονται από τη νέα νομοθεσία. Στα έκτο και έβδομο κεφάλαια εξετάζεται με λεπτομερείς αναφορές το τεχνικό δυναμικό που εργάστηκε αυτή τη δεκαπεντία στην πόλη, οι συνθήκες της εργασίας του, ο αριθμός του, κυρίως δε τα έργα που άφησαν αυτοί οι πρωτοπόροι τεχνικοί.

Στο όγδοο κεφάλαιο, ερευνάται με ιδιαίτερη προσοχή το αρχείο του Δήμου Ηρακλείου (ΑΔΗΚ) στο οποίο έχει καταχωριστεί η μελετητική και κατασκευαστική παραγωγή της πόλης.

Στον πρόλογο του βιβλίου η κα Τζομπανάκη εξηγεί τους λόγους που μελέτησε τα συγκεκριμένα κτίρια.

Οπως αναφέρει, “ήταν καταστροφική η αντιμετώπιση των σπουδαίων κτιρίων, αστικών οικοδομών κατά κύριο λόγο, της περιόδου της Αυτονομίας (1898-1913). Τότε, με νέους νόμους και διατάξεις η κυβέρνηση της Κρητικής Πολιτείας έδωσε το έναυσμα για να αναμορφωθεί πολεοδομικά η πόλη. Προκειμένου να καλυφθούν οι νέες ανάγκες έπρεπε να σχεδιαστεί, να οργανωθεί και να κατασκευαστεί ένας μεγάλος αριθμός νέων κτιρίων, που υπάκουαν σε μορφολογικές επιλογές του νεοκλασικισμού και του εκλεκτικισμού”.

Τα ερωτήματα στα οποία δίνει απαντήσεις είναι:

Ποιες ήταν οι συνθήκες εκείνες που οδήγησαν στη μεγάλη άνθηση της κατασκευαστικής δραστηριότητας στο Ηράκλειο των αρχών του 20ου αι.; Ποιοι ήταν οι νέοι νόμοι και οι διατάξεις που εξασφάλισαν ένα καινοτόμο και σημαντικό νομοθετικό πλαίσιο; Ποιοι ήταν οι επιστήμονες μηχανικοί αλλά και εμπειροτέχνες τεχνικοί που ανέλαβαν να σηκώσουν το βάρος της πραγματοποίησης των επιταγών της νέας εποχής;

Ποιες από τις προσπάθειες και τις εργασίες τους είχαν αίσια κατάληξη και ποιες όχι;

Οταν τελείωσε η περίοδος της Αυτονομίας και η Κρήτη ενώθηκε με την Ελλάδα, πώς είχε διαμορφωθεί η πόλη;

“Η μελέτη της περιόδου της Αυτονομίας καθώς και ό,τι αφορούσε σε αυτά τα χρόνια με την τόσο πλούσια κτιριακή παραγωγή στο Ηράκλειο, ήταν ο στόχος αυτή της εργασίας. Αλλά επειδή τα έργα των διαφόρων τεχνικών της εποχής - επιστημόνων μηχανικών και αρχιτεκτόνων, καθώς και των διαφόρων άλλων τεχνικών όπως π.χ. εργοδηγών - δεν ήταν πλήρως αποκομμένα από ένα παρελθόν με διαφορετική βέβαια αλλά επίσης σημαντική και πλούσια κατασκευαστική παραγωγή, έπρεπε να διερευνηθούν και οι συνθήκες - ιστορικές, οικονομικές, κοινωνικές, κατασκευαστικές - που επικρατούσαν κατά τον 19ο αι., κυρίως δε κατά το δεύτερο μισό του” τονίζει.