
Ακόμη και στις αδύναμες στιγμές του, ο Νίκος Περάκης παραμένει ένας από τους καλύτερους σατιρικούς έλληνες σκηνοθέτες.
ΛΟΥΦΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ
ΣΕΙΡΗΝΕΣ ΣΤΗ ΣΤΕΡΙΑ
Σκην.: Νίκος Περάκης
Πρωτ.: Ορφέας Αυγουστίδης, Γιώργος Σεϊταρίδης, Γιάννης Τσιμιτσέλης, Βίκυ Καγιά, Ελευθερία Κόμη, Στέλιος Ξανθουδάκης, Ιωάννης Παπαζήσης, Σωκράτης Πατσίκας, Δέσποινα Μαυροειδή, Ρένος Χαραλαμπίδης
Οχτώ χρόνια μετά από το διπλωματικό επεισόδιο με τους Τούρκους στη βραχονησίδα Πίττα, ο Σταυρακομαθιακάκης ανεβαίνει στην Αθήνα αναζητώντας τη μικρή Νούρι την οποία οι ελληνικές Αρχές σκοπεύουν να επαναπροωθήσουν στην πατρίδα της. Στην πρωτεύουσα ο κρητικός χασισοκαλλιεργητής ζητάει τη βοήθεια όλης της γνωστής παρέας, τα μέλη της οποίας ανταποκρίνονται αμέσως στο πρόβλημα του φίλου τους.
Τρίτη ταινία στη σειρά «Λούφα και παραλλαγή» που ξεκίνησε ο σκηνοθέτης το 1984 και συνέχισε το 2005. Η τρίτη προσθήκη αποτελεί συνέχεια της δεύτερης, ακολουθώντας τη γνώριμη και διασκεδαστική τακτική του Περάκη να επαναφέρει ηθοποιούς και ήρωές του σε διαφορετικές φάσεις της ζωής τους, όπως είχε κάνει με τους χαρακτήρες της πρώτης «Λούφας» στο «ΒIOS και πολιτεία» το 1987. Εκτός από την ομάδα της δεύτερης ταινίας που επιστρέφει ακέραιη, εδώ εμφανίζονται επίσης ηθοποιοί από την «Ψυχραιμία», όπως η Τζένη Θεωνά, ο Αντρέας Κωνσταντίνου και η Ευτυχία Γιακουμή, ενώ προστίθενται νέα πρόσωπα όπως η ηρακλειώτισσα Ελευθερία Κόμη, μία από τις καλύτερες παρουσίες της ταινίας ως συνετή και όμορφη Κυριακούλα. Η σύνδεση με την προηγούμενη ταινία ενισχύεται επίσης με τη χρήση μουσικών μοτίβων του «Πάνω στην τρέλα μου» του Δημήτρη Κοντόπουλου, πριν συστηθεί στους τίτλους τέλους το απαραίτητο νέο κι εξίσου πιασάρικο σουξέ του συνθέτη, τραγουδισμένο από τον Μιχάλη Χατζηγιάννη και την Ιουλία Καλλιμάνη.
Μετά από το ευχάριστο καλλιτεχνικό διάλειμμα του «Artherapy», ο Περάκης επιστρέφει στο προσφιλές του είδος της νεοελληνικής κοινωνικής σάτιρας, δίνοντας τη σκηνοθετικά πιο αδύναμη «Λούφα» από τις τρεις, η οποία παρόλαυτά διατηρεί αρκετά από τα προτερήματα του σκηνοθέτη. Ο Περάκης εξακολουθεί να διαθέτει μία από τις πιο διεισδυτικές κι ενημερωμένες σατιρικές ματιές στην ελληνική κοινωνία, χειρίζεται ηθοποιούς και χαρακτήρες που γνωρίζει καλά, αλλά αυτή τη φορά η μειωμένη συνοχή ανάμεσα στις υπο-πλοκές, η εσωτερική αρρυθμία των σκηνών καθώς και οι παραμελημένες σκηνές κομπάρσων στοιχίζουν στο φιλμ πολλή από την ατμόσφαιρα και το χιούμορ του, το οποίο είναι ούτως ή άλλως σκόπιμα ελαττωμένο, με τον γενικότερο τόνο του φιλμ να πλησιάζει τη μελαγχολία της «Ψυχραιμίας» παρά την ανεμελιά της προηγούμενης «Λούφας».
Την ως συνήθως επεισοδιακή δομή της αφήγησης κινητοποιεί η αναζήτηση της Νούρι, γεγονός που θέτει στο επίκεντρο το ζήτημα της μετανάστευσης και κάνει κεντρικό ήρωα τον Σταυρακομαθιακάκη, η διαδρομή του οποίου γίνεται η αφορμή για να ξετυλιχτούν τα διάφορα περιστατικά της ιστορίας. Οι κρητικοί πλειοψηφούν στην πλοκή, καθώς υπάρχει ακόμη ο Παπαδάκης, η Κυριακούλα και η Φανουρία, από τα πιο πειστικά δείγματα κρητικών χαρακτήρων στον ελληνικό κινηματογράφο (τουλάχιστον σε σύγκριση με όσους έχουν προηγηθεί), χάρη στη σχολαστικότητα του Περάκη στη συγγραφή των διαλόγων και την καθοδήγηση των ηθοποιών. Οι κρητικοί διάλογοι είναι γραμμένοι σχεδόν εξ ολοκλήρου στην τοπική διάλεκτο, επιμελημένοι από τον Νίκο Μανουσάκη, πρόωρα χαμένο φοιτητή του μεταπτυχιακού τομέα Κινηματογράφου στο τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Η πληθώρα ιδιωματισμών βέβαια εκτός από την αληθοφάνεια εξυπηρετεί και χιουμοριστικούς σκοπούς, αφενός για το τοπικό -ειδικά το επαρχιακό- κοινό το οποίο θα είναι από τις λίγες φορές που θ’ ακούσει τη γλώσσα του στο σινεμά, αφετέρου για τους εκτός Κρήτης θεατές που καλούνται να γελάσουν με τη γλωσσική διαφορά, την οποία υπογραμμίζει η χρήση υποτίτλων στην επίσημη ελληνική, και που κορυφώνεται έξυπνα στον χειμαρρώδη μονόλογο της Νούρι. Παράλληλα, ο Περάκης φροντίζει ώστε ο Αυγουστίδης, η Κόμη, η μικρή Μαυροειδή κι ο Ξανθουδάκης να διατηρούν την προφορά τους στη διάρκεια της πλοκής, τονίζοντάς την αρκετά για να προβάλουν το ιδίωμα και να το εντάξουν στη συμπεριφορά των συμπαθητικών χαρακτήρων τους, χωρίς όμως να υπερβάλλουν και να εκφυλίζονται σε καρικατούρες.
Από ‘κει και πέρα, η ιστορία περιλαμβάνει γνώριμους τύπους και καταστάσεις από τη σημερινή ελληνική πραγματικότητα, όπως οι πολιτικοί αξιωματούχοι που προσπαθούν ν’ αποτρέψουν μια ενοχοποιητική γι’ αυτούς λίστα ονομάτων, η φιλόδοξη, ικανή, αλλά μάλλον αφελής υφυπουργός, ο εστιάτορας σαν σύμπτωμα του φιλο-τουρκικού κλίματος, ο κρητικός με τις χασισοφυτείες, ο εθνικιστής τηλεοπτικός συνωμοσιολόγος δημοσιογράφος με δημόσιο αξίωμα, και μια Αθήνα να ξεχειλίζει από μετανάστες και Αγανακτισμένους. Η επιλογή του σκηνοθέτη να κατεβάσει την κάμερα στις γειτονιές του κέντρου και τα πλάνα του Συντάγματος που αποτυπώνουν τα αληθινά γεγονότα στην εξέλιξή τους, παρέχουν ένα αληθοφανές περιβάλλον και προσδίδουν επικαιρότητα και αυθεντικότητα στην ιστορία, ενισχύοντας την κριτική της.
Ό,τι όμως φτιάχνουν τα αληθινά στιγμιότυπα, υπονομεύεται από τις πρόχειρα στημένες σκηνές που περιλαμβάνουν κομπάρσους: η ληστεία του Νάκου στο σούπερ-μάρκετ, η διαμαρτυρία έξω από τη Γ.Α.Δ.Α., η οντισιόν των μεταναστών, τα σεμινάρια του γκουρού Τζιμπιτζίδη, το συμβούλιο στην άδεια αίθουσα του δημαρχείου. Καθεμία απ’ αυτές αποτελεί μικρογραφία της γενικότερης κατάστασης, και η λειτουργία τους σαν τμήματα της αφήγησης είναι ακριβώς να σατιρίσουν όσα συμβαίνουν στον μακρόκοσμο που τους περιβάλλει. Κατά τη γνώμη μας όμως τους λείπουν οι συντονισμένες, πειστικές αντιδράσεις των κομπάρσων, τα επιμέρους συμπληρωματικά πλάνα και ο ρυθμός που θα έκαναν τις σκηνές πιο σφιχτές και θα αναδείκνυαν τις χιουμοριστικές ιδέες που υπάρχουν μέσα τους.
Αυτό που απομένει είναι η παρεΐστικη αίσθηση του καστ, οι κεφάτες ερμηνείες, οι εύστοχοι διάλογοι, κι η πάντα ανήσυχη ματιά του Περάκη, έστω κι αν αυτή τη φορά είναι άδικα παραμελημένη. Επίσης, η προοδευτική ρητορική του σεναρίου υπερασπίζεται τους μετανάστες χωρίς να στρουθοκαμηλίζει, συζητάει το ζήτημα της νομιμοποίησης της κάνναβης, δείχνει ακόμη κι ενημερωμένη για ζητήματα της κρητικής ενδοχώρας (τα σύντομα αλλά εύστοχα σχόλια για τους επαρχιώτες που έρχονται στο Ηράκλειο με τα 4x4 για να “ξεχαρμανιάσουν”, και για την κατάσταση των μεταναστών στα χωριά). Μόνη υποψία συντηρητικής υπαναχώρησης, το σεναριακά αιτιολογημένο αλλά καθόλου πειστικό ταίριασμα του Καλούρη με την τραγουδίστρια, αφού η μεταστροφή του ούτως ή άλλως δεν είναι πλήρης, ούτε εξυπηρετεί κάποιο σοβαρό διακύβευμα στη διάρκεια της πλοκής.

