Της Πέλλας Λασηθιωτάκη

Γραφειοκρατία και τράπεζες μπλοκάρουν τις επενδύσεις

Χάνονται εκατομμύρια από ευρωπαϊκά προγράμματα και χιλιάδες θέσεις εργασίας


Η έλλειψη ρευστότητας, η απροθυμία των τραπεζών για χορηγήσεις σε συνδυασμό με την απίστευτη κρατική γραφειοκρατία, είναι οι παράγοντες που οδηγούν στο «βάλτο» τις ιδιωτικές επενδύσεις που θα γίνονταν μέσω ΕΣΠΑ ανοίγοντας στην Κρήτη χιλιάδες θέσεις εργασίας. Ποσά ύψους εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ δεν «έρχονται» στην αγορά του νησιού λόγω των γραφειοκρατικών μηχανισμών του κράτους αλλά και της απροθυμίας πολλών τραπεζών να ενισχύσουν αναπτυξιακού χαρακτήρα ιδιωτικά έργα.

Είναι χαρακτηριστικό ότι την ώρα που η ανεργία αυξάνεται ραγδαία και ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μειώσει την εθνική συμμετοχή μόλις στο 5% επί του συνόλου των προϋπολογισμών των ιδιωτικών επενδύσεων, (τα ποσά που καλείται να καταβάλει το κράτος είναι πενιχρά) τα προγράμματα προκηρύσσονται «με το σταγονόμετρο» από το υπουργείο Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας. Το περίφημο πρόγραμμα «Ανταγωνιστικότητα» μέσω του οποίου κατά το παρελθόν δημιουργήθηκαν ή εκσυγχρονίστηκαν ξενοδοχειακές μονάδες, εμπορικές επιχειρήσεις, βιοτεχνίες και βιομηχανίες της Κρήτης, σήμερα (με την νέα του μορφή στο ΕΣΠΑ) υπάρχει μόνο στα χαρτιά. Το πρόγραμμα Leader και ο λεγόμενος άξονας 3 (παλιά ΟΠΑΑΧ) υπολειτουργούν καθώς οι όροι που θέτουν είναι αποθαρρυντικοί. Μόνο κάποια επιμέρους προγράμματα που τώρα ανοίγουν (όπως το μέτρο 123 του επιχειρησιακού προγράμματος του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης) δίνουν κάποιες ελπίδες σε υποψήφιους επενδυτές, οι οποίοι ενδιαφέρονται να καταθέσουν φακέλους υποψηφιότητας, τουλάχιστον για να υπάρχουν, ώστε να αποφασίσουν στη συνέχεια αν θα προχωρήσουν και στις επενδύσεις.

Από την πλευρά τους οι τράπεζες, οι οποίες στο παρελθόν έκαναν… τεμενάδες στους υποψήφιους επενδυτές βρίσκοντας «λύσεις» σε κάθε γραφειοκρατικού χαρακτήρα πρόβλημα, τώρα επικεντρώνονται ακόμα και στα πιο τυπικά θέματα, ίσως ως πρόφαση για να μην εγκρίνουν δάνεια. Αλλά και οι υποψήφιοι επενδυτές έχουν γίνει εξαιρετικά προσεκτικοί. Από τη μία το «κακό παρελθόν» με τις καθυστερήσεις στην καταβολή των επιδοτήσεων που είχε ως αποτέλεσμα οι τόκοι ποινής των τραπεζικών δανείων να απορροφούν τουλάχιστον το 30% των επιδοτήσεων και από την άλλη το γνωστό κλίμα στην αγορά, τους έχουν κάνει πολύ διστακτικούς.



Για μιας δραχμής πιπέρι….

Είναι γνωστή η παροιμία «για μιας δραχμής πιπέρι, χάνει ο βλάκας το φαγητό…».

Κάπως έτσι έχουν τα πράγματα και με το ελληνικό δημόσιο στο χώρο των ιδιωτικών επενδύσεων.

Όλοι πριν λίγους μήνες χάρηκαν με την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να μειώσει στο 5% την κρατική συμμετοχή στα επενδυτικά προγράμματα, λόγω του «ελληνικού προβλήματος». Χάρηκαν επειδή θα «ξεκολλούσαν» από το «βάλτο» οι ιδιωτικές επενδύσεις και θα κινείτο χρήμα στην αγορά. Για παράδειγμα, εάν ο προϋπολογισμός ενός έργου είναι 100.000 ευρώ, κατά το παρελθόν το κράτος έδινε περίπου (ανάλογα με το πρόγραμμα) 25.000 ευρώ, η Ε.Ε. επίσης 25.000 ευρώ και τα υπόλοιπα 50.000 ευρώ ο επενδυτής. Μετά τη συγκεκριμένη ρύθμιση το κράτος δίνει μόλις 5.000 ευρώ και η Ε.Ε. 45.000 ευρώ.

Άδικα πήγαν όμως οι…χαρές, τουλάχιστον όπως φαίνεται μέχρι τώρα. «Τα προγράμματα ανοίγουν σε πάρα πολύ αργούς ρυθμούς. Στην ουσία εκκρεμούν οι περισσότερες επενδύσεις» είπε στην «Π» ο πρόεδρος του Επιμελητηρίου Ηρακλείου Νικήτας Δολαψάκης.

Κι ενώ με ελάχιστο κόστος για το ελληνικό δημόσιο, θα ήταν δυνατόν να γίνουν σημαντικά έργα, που θα αύξαναν τα έσοδα του κράτους, αυτά δεν γίνονται. Μόνο από την είσπραξη ΦΠΑ (23%) το κράτος θα είχε επιπλέον έσοδα της τάξεως του 18% επί του συνόλου των έργων! Κι όμως τα χάνει, αφού δεν προκηρύσσει τα προγράμματα. Παράγοντες της αγοράς διερωτώνται μάλιστα αν πρόκειται για λάθος ή για σκοπιμότητα….



Το αδηφάγο τέρας της γραφειοκρατίας

Ο λεγόμενος άξονας 3 (παλιά ΟΠΑΑΧ) του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης μέσω του οποίου επιδοτούνται με κοινοτικό χρήμα δράσεις μεταποίησης αγροτικών προϊόντων, αγροτουρισμού κλπ, προκηρύχθηκε πριν περίπου 1 χρόνο. Κι όμως, οι φάκελοι των υποψήφιων επενδυτών παραμένουν ακόμα στα γραφεία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Γιατί; Ουδείς μπορεί να δώσει μία λογική εξήγηση. Στο πρόγραμμα Leader που προκηρύχθηκε αργότερα από την Αναπτυξιακή Ηρακλείου οι φάκελοι έχουν αξιολογηθεί και οι υποψήφιοι επενδυτές γνωρίζουν αν θα επιδοτηθούν ή όχι.

Εντελώς τυπικά και ανούσια θέματα είναι δυνατόν να «φρενάρουν» επενδύσεις. Βέβαια και δεν πρέπει να ανοίξουν οι…κρουνοί των επιδοτήσεων χωρίς μέτρο και κριτήρια, με το αιτιολογικό της κρίσης. Δεν πρέπει όμως να πηγαίνουμε και από την αντίθετη πλευρά….

Σύμφωνα με το διευθυντή της Αναπτυξιακής Ηρακλείου Γιώργο Μαυρογιάννη, υπάρχουν κάποια «ανούσια» θέματα τα οποία «φρενάρουν» τις επενδύσεις. Ένα από αυτά, κατά τον ίδιο, είναι ο όρος να μη φέρει «βάρη» το ακίνητο στο οποίο θα γίνει η επένδυση. «Υπάρχει ακίνητο αυτή την περίοδο στην Ελλάδα που να μην έχει βάρη; Όλη η χώρα είναι…υποθηκευμένη! Θέτοντας αυτόν τον όρο αποβάλλεις από το πρόγραμμα σχεδόν όλους όσοι ενδιαφέρονται να υπαχθούν!» επεσήμανε ο κ. Μαυρογιάννης. Όπως υπογράμμισε, είναι δυνατόν να υπάρξουν κριτήρια ως προς το είδος των βαρών: Αν πρόκειται περί καταναλωτικών ή επενδυτικών δανείων. Η σχέση των βαρών με την αξία του ακινήτου. Και να τεθούν όροι ως προς την ολοκλήρωση της επένδυσης αλλά και ασφαλιστικές δικλείδες σε περίπτωση που η τράπεζα στην οποία το ακίνητο είναι ενυπόθηκο τελικά το βγάλει σε πλειστηριασμό. «Το ακίνητο με την επένδυση θα έχει σαφώς υψηλότερη αξία. Στην περίπτωση λοιπόν που δεν πάνε καλά τα πράγματα στον υποψήφιο επενδυτή, τότε η τράπεζα μπορεί να επιστρέψει την επιδότηση στο κράτος» είπε ο κ. Μαυρογιάννης.

Επίσης τόνισε ότι τυπικά θέματα που αφορούν στην καθυστέρηση της θεώρησης μίας υπεύθυνης δήλωσης ή της κατάθεσης του αποδεικτικού ποινικού μητρώου, δεν πρέπει να γίνονται αιτίες ώστε να «κόβονται» επενδύσεις.

Ένα άλλο μεγάλο «αγκάθι» σε ορισμένες προκηρύξεις προγραμμάτων είναι ότι περιορίζουν τις δαπάνες για τα κτίρια στο 40% επί του συνόλου του προϋπολογισμού, σύμφωνα με τον Γιώργο Δροσανάκη που έχει μεγάλη εμπειρία στη σύνταξη σχετικών μελετών. «Ο Αναπτυξιακός έχει αυτόν τον περιορισμό, με αποτέλεσμα και επενδύσεις να μη γίνονται εύκολα και να χάνονται θέσεις εργασίας και στον τομέα της οικοδομής» τόνισε ο ίδιος.



Η… ανυπαρξία των τραπεζών

Όλοι θυμούνται κατά το παρελθόν το σημαντικό ρόλο των τραπεζών στη διασφάλιση των ιδίων κεφαλαίων υποψήφιων επενδυτών. Κι επίσης, όλοι όσοι ασχολήθηκαν με κοινοτικά προγράμματα γνωρίζουν ότι αυτός ο ρόλος δεν περιοριζόταν στη δανειοδότηση, αλλά και επεκτεινόταν στην εξεύρεση λύσεων ώστε να ξεπερνιώνται εύκολα τα «αγκάθια» των προκηρύξεων.

Πάνε αυτά, τελειώσανε…

«Είναι παντελής η αδυναμία από τις τράπεζες για τη δανειοδότηση εξασφαλισμένα εγκεκριμένων επενδύσεων» σχολίασε ο διευθυντής της Αναπτυξιακής Ηρακλείου Γιώργος Μαυρογιάννης. Ανάλογη είναι και η άποψη του προέδρου του Επιμελητηρίου Νικήτα Δολαψάκη. «Δεν υφίσταται τραπεζικός δανεισμός» σχολίασε.

Τα πράγματα λοιπόν γίνονται πάρα πολύ δύσκολα για τους υποψήφιους επενδυτές που χρειάζεται να διαθέτουν… όλο το ποσό ώστε να προχωρήσουν στην επένδυση τους.

Για παράδειγμα: Έστω ότι κάποιος επιχειρηματίας εντάσσει σε ένα πρόγραμμα τον εκσυγχρονισμό της επιχείρησης του συνολικού κόστους 1 εκατ. ευρώ. Για να εισπράξει την επιδότηση που ανέρχεται (αν το πρόγραμμα προβλέπει 50%) σε 0,5 εκατ. ευρώ, χρειάζεται να καταθέσει εξοφλημένα τιμολόγια ύψους 1 εκατ. ευρώ. Με λίγα λόγια να διαθέσει 1 εκατ. ευρώ για να πάρει πίσω 0,5 εκατ. ευρώ ως επιδότηση. Αλλά ποιος επιχειρηματίας σήμερα έχει να διαθέσει ένα τέτοιο ποσό χωρίς τη βοήθεια της τράπεζας, όπως άλλωστε γινόταν στο παρελθόν; Και είναι αυτονόητο ότι στο βαθμό που οι τράπεζες δεν εγκρίνουν δάνεια, στον ίδιο βαθμό δεν θα γίνονται επενδύσεις.



Το…κακό παρελθόν

Η μεγάλη «πληγή» των επιδοτούμενων προγραμμάτων ήταν κατά το παρελθόν η ροή της χρηματοδότησης. Οι εισπράξεις τις περισσότερες φορές γίνονταν με καθυστέρηση, πράγμα που είχε ως αποτέλεσμα οι τόκοι των τραπεζών να απορροφούν ένα μέρος της επιδότησης. Αυτά τα φαινόμενα δυστυχώς επιβράβευαν κατά το παρελθόν τις περιπτώσεις των υψηλών, παράνομων υπερτιμολογήσεων και αποθάρρυναν τους ειλικρινείς επενδυτές. Είναι άλλο ένα φαινόμενο επιβράβευσης της παρανομίας στην Ελλάδα.

Σήμερα, στα ιδιωτικά έργα δεν υπάρχουν μεγάλα περιθώρια ή περιθώρια για υπερτιμολογήσεις. Η ανησυχία λοιπόν, μπροστά στο ενδεχόμενο καθυστέρησης της καταβολής των χρημάτων της επιδότησης, αποθαρρύνει τους επενδυτές είτε είναι ειλικρινείς είτε όχι.



Διστακτικότητα λόγω κρίσης

Αυτονόητο είναι ότι ένας σημαντικός παράγοντας για την ελαχιστοποίηση των ιδιωτικών επενδύσεων είναι η οικονομική κρίση. Πώς ένας επιχειρηματίας να προχωρήσει σε νέα επένδυση ενώ αναγκάζεται να απολύει προσωπικό; Όταν διαπιστώνει ότι διαρκώς η χώρα μας «βουλιάζει» στην κρίση; Όταν το μέλλον είναι εντελώς αβέβαιο… Αυτό στο οποίο περιορίζεται είναι η διατήρηση της κερδοφορίας ή απλά η συντήρηση της επιχείρησης του μέχρι να ξεκαθαρίσει η κατάσταση. Υπάρχουν βέβαια και εξαιρέσεις. Αλλά είναι λίγες.

Είναι χαρακτηριστικό αυτό που έγινε με τα Leader και ΟΠΑΑΧ στις μη αστικές περιοχές: Οι φάκελοι υποψηφιότητας μειώθηκαν στο 50% σε σύγκριση με πριν τρία χρόνια. Πιο συγκεκριμένα, οι φάκελοι υποψηφιότητας από 110 μειώθηκαν σε 55 και οι εντάξεις από 60 σε 13! Είναι μάλιστα ενδιαφέρον πού εστιάζεται το ενδιαφέρον: Όχι στον εκσυγχρονισμό των επιχειρήσεων, αλλά στις αγροτουριστικές μονάδες. Και υπάρχει εξήγηση, καθώς αυτού του είδους η επένδυση δίνει εναλλακτικές λύσεις, διότι σε περίπτωση που δεν πάει καλά, μετά από δέκα χρόνια που λήγει η δέσμευση βάσει του προγράμματος, το κτίριο αξιοποιείται εύκολα ως κατοικία.



«Λεφτά υπάρχουν, αλλά πάνε αλλού»

Ο μελετητής Γιώργος Δροσανάκης διαπιστώνει ότι υπάρχει ενδιαφέρον στα προγράμματα που φαίνεται να δίνουν κίνητρα. Ένα από αυτά είναι το μέτρο 123 του επιχειρησιακού προγράμματος του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης για την τυποποίηση και τη συσκευασία των αγροτικών προϊόντων το οποίο και σημαντική επιδότηση εξασφαλίζει (50%) και δεν θέτει περιορισμούς ως προς το ποσοστό επί του συνόλου της επένδυσης, της δαπάνης για τα κτιριακά. «Εκεί όπου υπάρχουν κίνητρα, εμφανίζεται και επενδυτικό ενδιαφέρον. Για παράδειγμα σε αυτό το πρόγραμμα ενδιαφέρονται μονάδες τυροκομίας και συσκευασίας αγροτικών προϊόντων» τόνισε ο ίδιος.

Γενικότερα πάντως από την εμπειρία του στο χειρισμό των κοινοτικών προγραμμάτων κατά τα τελευταία χρόνια, ο κ. Δροσανάκης κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αγορά δεν έχει… αδειάσει από μετρητά. «Έχουν χρήματα αρκετοί επιχειρηματίας. Όμως είτε τα έχουν σε θυρίδες, είτε τα έβγαλαν σε τράπεζες στο εξωτερικό. Για να επιστρέψουν αυτά τα χρήματα στην Ελλάδα και για να μπουν στην αγορά χρειάζεται να δοθούν κίνητρα» τόνισε.

Αναφέρθηκε μάλιστα σε δύο παραδείγματα πελατών του: Ο ένας είχε τα χρήματα του σε θυρίδα και ο άλλος τα είχε βγάλει στο εξωτερικό. Και οι δύο όμως είχαν αρχικά πρόβλημα να επιδοτηθούν επειδή δεν διέθεταν τρίμηνες κινήσεις λογαριασμού, που τίθεται ως προϋπόθεση για την υπαγωγή σε κοινοτικά προγράμματα. «Από τη θυρίδα ή από τράπεζα του εξωτερικού για λογαριασμούς που δεν κινούνται δεν μπορείς να πάρεις τρίμηνη κίνηση! Το χρήμα αυτό όμως πρέπει να πέσει στην αγορά, να επενδυθεί, να κινηθεί, να την τονώσει» είπε ο κ. Δροσανάκης. Πρόσθεσε ότι στην προκειμένη περίπτωση οι φάκελοι υποψηφιότητας κατατέθηκαν χωρίς κινήσεις λογαριασμού, αφού είχε προηγηθεί συνεννόηση με τους αρμόδιους του Υπουργείου (στην προκειμένη περίπτωση ευτυχώς έδειξαν κατανόηση) ότι τα χρήματα θα μπουν σε τραπεζικούς λογαριασμούς και μέχρι να έρθει η ώρα του ελέγχου για την υπαγωγή στο πρόγραμμα θα έχουν κατατεθεί και οι κινήσεις.