
“Είναι μεγάλη η χαρά και η σύγκίνησή μας που ένας ιδιαίτερα αγαπητός συντοπίτης μας με μεράκι ανιδιοτέλεια και αγάπη για τον τόπο του συγκέντρωσε, επεξεργάσθηκε και ταξινόμησε πολύτιμα στοιχεία της λαογραφίας και ιστορίας του τόπου μας, τα οποία πιθανότατα να έσβηναν από τις μνήμες μας με το πέρασμα των χρόνων. Αρκετές χρήσιμες πληροφορίες δίδει ο συγγραφέας για τις αρρώστιες και τα γιατρικά. Μας αφηγείται τους τρόπους θεραπείας, τα βότανα που χρησιμοποιούνταν τις γητειές και τα σαραντίσματα”.
(Πολιτιστικός Σύλλογος Βοριτσίου)
“Εντα ταξίδι στο λαβύρινθο του χρόνου επιχειρείται στις σελίδες του βιβλίου αυτού σε μερικά χωριά της επαρχίας Πεδιάδας. Η διερεύνηση επικεντρώνεται κυρίως στη λαϊκή θεραπευτική τις πρακτικές μεθόδους που εφάρμοζαν οι άνθρωποι στο παρελθόν, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις αρρώστιες που τους ταλάνιζαν, δεδομένης και της έλλειψης επιστημονικά καταρτισμένων ιατρών. Χρέος μας είναι η “επιστροφή” στο χθες για να γνωρίσομε τα στοιχεία που μας σημαδεύουν και να μη τα αφήσουμε να περιπέσουν στη λήθη”
Ιουλία Κουδουμά, δικηγόρος
Αρκετά παρήγορο σημείο η συνεχιζόμενη -με εντατικό ρυθμό μάλιστα- βιβλιογραφική προσφυγή στο μακρινό παρελθόν μας, στις ρίζες της παράδοσης. Στο βασίλειο μιας παροχημένης και κάπως ευλογημένης εποχής που η σημερινή τεχνολογική λαίλαπα δεν είχε ακόμη παρασύρει τον, έστω πρωτόγονο, τρόπο ζωής.
Καμαρώνω που και σήμερα υπάρχουν λαϊκοί και διανούμενοι που με ολόκληρα συγγράμματα και απλά ακόμη δημοσιεύματα φέρνουν στην επικαιρότητα “χθεσινά” σκηνικά, όπως -ώρα καλή- ο Δημήτρης Μουδατσάκης, ο πολυγραφότατος και πάντα στα όρια του ρεαλισμού και της αλήθειας συγγραφέας ο οποίος “τη φημοτίμω μερίμνη και δαπάνη” του Πολιτιστικού Συλλόγου Βοριτσίου μας αιφνιδιάζει με τη “Λαϊκή Θεραπευτική”. Μια αφιερωμένη στους γονείς του και κατοίκους του γεννησιμιού του τόπου, καλοπροαίρετη προσπάθεια, στην πραγματικότητα μια ανταποδοτική χειρονομία στη γενέτειρά του, ένα συνηθισμένο χρέος μας προς τους συντελεστές της προσωπικής μας εξέλιξης.
Μεγάλο πάθος, αλήθεια, η πατριδολατρία που εκδηλώνεται μεταξύ άλλων με την συγγραφική απεικόνιση προσώπων και σκηνικών.
Εκ πρώτης όψης οι 110 περίπου σελίδες αφήνουν την εντύπωση ότι το σύγγραμμα προορίζεται αποκλειστικά, αφορά κυρίως τους “παροικούντες την Ιερουσαλήμ” του Σκοτεινού και Βοριτσίου. Στην πραγματικότητα όμως, για τη γλαφυρή περιγραφή και την ορθοστατική παρουσίαση της λαϊκής θεραπευτικής του περασμένου αιώνα, έχομε ένα πόνημα ευρύτατου ενδιαφέροντος, ζούμε στην εποχή που οι γητειές και τα ξόρκια αποτελούσαν μέσον επιβίωσης!!!
Στον πρόλογο του ο Δ.Μ. διευκρινίζει ότι η όλη εργασία του βασίζεται στην καταγραφή εγκυρων αφηγήσεων “με ξωμαχους της ζωής που ευχαρίστως δέχθηκαν και ανεκάλεσαν στη μνήμη τους τον τρόπον θεραπείας των ασθενειών στην εποχή τους με πρακτικούς γιατρούς και τα φάρμακα που χρησιμοποιούσαν”.
Υστερα από μια γεωγραφική τοποθέτηση μας γύρω από το Σκοτεινό και το Βορίτσι, μας λέει γικα τα θεραπευτικά που χρησίμευαν για τα “βάσανα της ζωής”, τις αρρώστιες δηλαδή, μεταξύ των οποίων οι εντριβές και βεντούζες για το κρυολόγημα, το ξελαίμισμα με το δάκτυλο στο στόμα για τον πονόλαιμο, το τσίλιο για την ιλαρά κ.α.
Με τον καιρό επέδρασε και η θρησκεία στη μάχη για την υγεία με τη χάρη των Αγίων της-καθένας στον τομέα της αρμοδιότητας του- και ανάμεσα τους οι Αγιοι: Χαράλαμπος, Παντελεήμων, Παρασκευή, Μαρίνα κλπ.
Σωστό ποίημα οι γηθειές και τα σαραντίσματα που τις μάθαιναν σαν “τροπάρια” για να τις θυμούνται πιο εύκολα. Ιδού και σχετική μαντινάδα.
Θα σ’αρμηνέψω μια γηθειά
Κι όπου τη λες να γιαίνει
μουδε κρυφά να τηνε λες,
μουδε λεπτά να παίρνεις...
Αληθινά θαύματα έκαναν οι πρακτικοί θεράποντες που βασίζονταν στην εμπειρία τους και μόνο και οι “σπετσαριες” όπως λέγονταν τα φαρμακεία με τις αλοιφές και τα βότανα. Ιερό πρόσωπο η “κερά μαμή” με το μεγάλο σεβασμό που απελάμβανε και η οποία τη νύχτα ακόμη έπαιρνε το λαδοφαναρο και έφτανε τρέχοντας στην ετοιμόγεννη!!
Αν και κατά τύχη, οι πρακτικοί γιατροί αδυνατούσαν να θεραπεύσουν κάποια αρρώστια, το λόγο είχαν οι μάγοι και μοιραρηδες που ευθύνονταν για το μεσκίνιασμα/λέπρα, το γράντισμα/ημιπληγια και το νταμπλά/συγκοπή.
Για τους εποχικά νεότερους αναγνώστες παραθέτω μερικές “συνταγές της γιαγιάς” όπως λέγονταν τα γιατροσόφια: με φύλλα ασκελετούρας θεραπευόταν η πούντα/ κρυολογημα, η διάρροια με αφεψήματα, τα τσιμπήματα σφήκας με κάτουρο, οι ορμηγκοι με σκόρδο, οι μαγουλάδες με ζωγραφιστή πεντάλφα, η χρυσή/ίκτερος με χαράκωμα στην άνω γνάθο...
Θα ήταν σοβαρή παράλειψη να μην πούμε ένα “μπράβο” στον δραστήριο Πολιτιστικό Σύλλογο Βοριτσίου “Αγία Μαρίνα” για τη συμβολή του στο πόνημα αυτό. Σε όλους τους τομείς και κυρίως στον πνευματικό και εκδοτικό ο Σύλλογος αυτός φημίζεται για το εντυπωσιακό “παρών” του, όπως εδώ με τη “Λαϊκή Θεραπευτική”.
Η αυλαία κλείνει με την παράθεση των ονομάτων και ειδικοτήτων των σπουδασμένων γιατρών της περιοχής σαν ένα δείγμα τιμής στην προσφορά τους σε χαλεπούς καιρούς με αφάνταστα δύσκολες συνθήκες.
Αξιέπαινη η δουλειά αυτή του φίλου Δ.Μ. που έρχεται ως συνέχεια άλλων βιβλίων του γύρω από τα δρώμενα της γενέτειράς του. Η εργατικότητα, το μεράκι και η αδυναμία του στην παράδοση προοιωνίζονται και νέους αιφνιδιασμούς του όπως πάντα με ενημερωτικά και αποκαλυπτικά στοιχεία.
Πετροκεφάλι Οκτώβρης 2011

