Στις παραμονές της ψήφισης του νέου νόμου για την τριτοβάθμια παιδεία, κυκλοφόρησαν δυο λίστες υπογραφών πανεπιστημιακών, η μια για αυτούς που υποστήριζαν το πνεύμα του νόμου και η άλλη για αυτούς που διαφωνούσαν. Οι τελευταίοι προέβαλαν με τυμπανοκρουσίες την σύμφωνη γνώμη του κορυφαίου διανοούμενου Νόαμ Τσόμσκι.
Τελευταίως ακούσαμε από επώνυμα χείλη ότι η ενημέρωση του Τσόμσκι για τον κυοφορούμενο νόμο, ακόμα και η υποστήριξή του, διατελούν υπό αμφισβήτηση. Την 1/9/2011 κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο η πρώτη ανακοίνωση των νέων πρυτανικών Αρχών του Πανεπιστημίου Κρήτης. Δεν διακήρυσσε ανυπακοή στο νέο νόμο-να είμαστε ακριβείς. Ομως, μεταξύ άλλων αρνητικών για τον νέο νόμο σχολίων, εξέφραζε έντονη αποδοκιμασία για το ότι “Καταργεί την διεθνώς αποδεκτή έννοια του πανεπιστημιακού ασύλου”.
Συνέβη να έχω υπηρετήσει για 25 χρόνια σε ξένο πανεπιστήμιο και δεν έζησα ποτέ την ταπείνωση που έζησα στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Προπηλακίστηκα, αποκόπηκα από την ροή της έρευνάς μου, αναγκάστηκα να συντομεύσω τη διδακτέα ύλη προς ζημία των φοιτητών μου. Η προαναφερθείσα ανακοίνωση των πρυτανικών Αρχών δεν αναφέρεται στο άσυλο ως θεσμό ελεύθερης διακίνησης ιδεών. Αυτό όντως ισχύει σε όλα τα πανεπιστήμια του ανεπτυγμένου κόσμου. Αυτό το άσυλο προστατεύεται από το νέο νόμο. Η ανακοίνωση εννοεί το άσυλο “αλά ελληνικά”, που όλα αυτά τα χρόνια το ζήσαμε με τη μορφή του τραμπουκισμού και της παράλυσης. Αυτό το άσυλο δεν υπάρχει πουθενά στον ανεπτυγμένο κόσμο και αυτό είναι που καταργεί ο νέος νόμος.
Αλλωστε το άσυλο “αλά ελληνικά”, ήταν κάποτε σημαία υπερηφάνειας για τους εραστές του, ακριβώς επειδή αποτελούσε παγκόσμια πρωτοτυπία. Γιατί ξαφνικά η εγκατάλειψη μιας τόσο ένδοξης πρωτοτυπίας με το ασύστατο επιχείρημα ότι τέτοια άσυλα υπάρχουν παντού;
H εκμετάλλευση ενός διαπρεπούς ονόματος και η ταύτιση μιας διαστρεβλωμένης ιδέας περί ασύλου με μια εντελώς διαφορετική διεθνή πρακτική, πρέπει να μας αφυπνίσουν και να μας ενεργοποιήσουν απέναντι στο τι ακριβώς σημαίνει η σιωπηλή περιφρόνηση από μερικούς και η ενεργή καταστρατήγηση από άλλους του νέου νόμου για την ανώτατη παιδεία. Στη βάση της κρίσης που βιώνουμε, βρίσκεται η κατάλυση κάθε σεβασμού προς το νόμο. Πολλοί αρέσκονται στο ρόλο της Αντιγόνης αποσιωπώντας το γεγονός ότι εδώ δεν έχουμε απέναντι μας τον δικτάτορα Κρέοντα, αλλά τη θέληση του 85% του ελληνικού λαού, όπως αυτή εκφράστηκε μέσα από τους θεσμούς που συγκροτούν μια συντεταγμένη κοινωνία. Σε μια δημοκρατία ακόμα και ο “υπέρτατος νους”, οφείλει να εφαρμόσει το νόμο, ιδιαίτερα όταν αυτός ο νόμος έχει την υποστήριξη μιας τεράστιας πλειοψηφίας που συνεχώς από την μεταπολίτευση μέχρι σήμερα συντάσσεται με την ψήφο του σε ένα πνεύμα τελείως αντίθετο με αυτό που αντιπροσωπεύει το άσυλο “αλά ελληνικά”. Ο υπέρτατος νους μπορεί να διακηρύσσει την διαφωνία του με το νόμο, μπορεί να τον προσβάλει με ένδικα μέσα, μπορεί να τον καταψηφίσει στην κάλπη, αλλά δεν μπορεί να τον παραβιάζει όσο εξακολουθεί να είναι νόμος του κράτους. Πολύ περισσόερο δεν δικαιούται, ως υπέρτατος νους, να διακηρύσσει με το παράδειγμα του την ανυποταγή στο νόμο. Αν εγώ μπόρεσα να υποστώ επί δεκάδες χρόνια τις συνέπειες ενός βίαιου ασύλου αμφιβόλου νομιμότητας γιατί οι υποστηρικτές του να μη μπορούν να υποφέρουν μια νόμιμη μορφή του που υποστηρίζεται από το 85% του ελληνικού λαού;
Ενα στοιχείο του νέου νόμου είναι ότι ανοίγει τα πανεπιστήμια στις κοινωνικές δυνάμεις κατά τρόπο ουσιαστικό, όχι απλώς εικονικό όπως συνέβαινε μέχρι τώρα. Είναι ένα άγνοιμα που δεν το θέλει με κανένα τρόπο μια πενιχρή, σε πανελλήνιο επίπεδο, μειοψηφία που παρ’ ότι είναι μειοψηφία, έχει καταφέρει να εξουσιάζει τα πανεπιστήμια. Αυτή είναι η άλλη πηγή του κακού που μας δέρνει: ότι μειονότητες έχουν υφαρπάξει και ασκούν την εξουσία σε ευαίσθητους τομείς της κοινωνίας μας. Η στιγμή είναι κρίσιμη. Το κοινωνικό σύνολο ίσως δεν έχει την πολυτέλεια να περιμένει μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2012 να συμμετάσχει στα “εσωτερικά” του πανεπιστημίου με τον τρόπο που καθορίζει ο νόμος.
Ισως θα πρέπει από σήμερα να υψώσει τη φωνή του και να απαιτήσει ανοιχτά πανεπιστήμια, να απαιτήσει να λειτουργήσουν κατά το πώς επιβάλλει ο νόμος. Το θέμα είναι πολύ πιο σοβαρό, πηγαίνει πιο πέρα από τα πανεπιστήμια. Αν μείνουμε αδιάφοροι και ανενεργοί μπροστά στην περιφρόνηση του νόμου, το τέλος μας ως κοινωνία του αναπτυγμένου κόσμου είναι προδιαγεγραμμένο.
* Ο Λευτέρης Ζούρος είναι ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης
