Του Αλέκου Α. Ανδρικάκη [email protected]

Στο Ηράκλειο η μια ψυχή παραδόθηκε στον Μαμωνά, η άλλη το παλεύει κι αντιστέκεται...

Η μάχη ανάμεσα στην αγοραία πόλη, της αρπαχτής και της ρεμούλας, και στην άλλη πόλη, του Θεοτοκόπουλου και του Καζαντζάκη, του πολιτισμού, της γνώσης και της κοινωνικής αλληλεγγύης

“-Υπάρχει μια ουσιώδης διαφορά ανάμεσα στις δύο ψυχές και στις δύο συνειδήσεις. Αυτή που παραδόθηκε στον Μαμωνά δίνει μάχη για τα οικονομικά συμφέροντα, σε βάρος της πόλης και της γνώσης. Η άλλη δίνει τη δική της μάχη για την πόλη, την ιστορία της και τη γνώση. Για ένα άλλο Ηράκλειο, αυτό που υπέγραψαν ο Θεοτοκόπουλος, οι επαναστάτες και οι λόγιοι του 19ου αιώνα, ο Καζαντζάκης, οι Αλεξίου, ο Σπανάκης, ο Σταυρινίδης, ο Γιανναδάκης κι η πνευματική παρέα του 20ού αιώνα. Διεκδικεί ένα άλλο Ηράκλειο, του πολιτισμού και της ηθικής, της γνώσης και της κοινωνικής αλληλεγγύης

όχι της ρεμούλας και της αρπαχτής, λέει όχι στην αγοραία πόλη. Αυτό είναι το συμφέρον της δεύτερης.

-Στην πόλη αυτή που η ύψιστη πολιτισμική αξία αναδεικνύεται η λατρεία στο χρήμα και το κέρδος, ο αγώνας για τη Βικελαία έχει πολλούς στόχους. Υπεράσπιση των αυτονόητων, της γνώσης και της ιστορίας, της ανθρωπιάς, των πραγματικών αξιών του πολιτισμού, αλλά και αντίδραση στον αυταρχισμό της εξουσίας, στη λοιδορία και την αλαζονεία που αντιμετωπίζει κάθε έναν που τολμά να ορθώσει ανάστημα ή διαφορετική φωνή.

-Οι δημοτικοί μας ηγήτορες δεν κατάλαβαν ότι είναι κατ’ ανάθεση και εξουσιοδότηση προσωρινοί εκπρόσωποι και διαχειριστές εκ μέρους όλων εμάς των πολιτών… Αν όμως δεν το κατανόησαν, τόσο το χειρότερο για τους ίδιους και για την εξουσία τους… Στην εποχή που είναι ανάγκη όλα να τα ξαναδούμε και να τα ξανακάνουμε, πιο σωστά, εξ αρχής, η Πομπηία είναι πολύ κοντά… Ας μην λειτουργούν ως Πομπηείς που δεν υπολόγισαν την οργή του Βεζούβιου επειδή ευδαιμονούσαν, και τελικά αιφνιδιάστηκαν μπροστά στον ξαφνικό και απόλυτο θάνατο…“



Εδώ και πολύ καιρό, στην ανώνυμη - χωρίς ταυτότητα και φυσιογνωμία, δηλαδή- πόλη του Ηρακλείου αποδεικνύεται ότι υπάρχουν δυο ψυχές, δυο συνειδήσεις, εντελώς αντίθετες. Η μια ήταν αυτή που κυριαρχούσε. Αυτή που ο Μαμωνάς, ο θεός του χρήματος, την είχε κατακτήσει πολύ εύκολα. Η άλλη δεν ξέραμε καν ότι υπήρχε. Μέσα στη φαινομενική ευδαιμονία που μας προκαλούσαν οι βουτιές στο χρήμα και το κέρδος, τα δημοπρατήρια και τα εμπορεία των συνειδήσεών μας, ξεχάσαμε ότι υπήρχε και μια άλλη πλευρά. Αυτή που λέει όχι στον Μαμωνά και προσπαθεί να αντισταθεί. Που κρατά κλειστά τ’ αυτιά στις σειρήνες αυτού που ο Καζαντζάκης, από τη δεκαετία του 1910 και του 1920, ονόμασε αστικό δυτικό πολιτισμό, ο οποίος αντικατέστησε τη χαρά της γνώσης, της δημιουργίας, της τέχνης, τις πραγματικές ομορφιές της ζωής με το κέρδος. Πολιτισμός που στα γρανάζια του εγκλώβισε τον δυτικό άνθρωπο. Άλλον έκανε αμείλικτο κυνηγό του πλούτου, κι άλλον ρουλεμάν σ’ αυτά τα γρανάζια της μηχανής, για να αποδίδει στον πρώτο τον ιδρώτα του, κι εκείνος να κερδίζει απ’ αυτό.

Εδώ και μερικούς μήνες, όμως, με αφορμή την υπόθεση της Βικελαίας Βιβλιοθήκης, αυτό το δογματικά προσηλωμένο στα “ιδανικά” του Μαμωνά Ηράκλειο, έβγαλε και την άλλη ψυχή του. Αυτή που ακόμη αντιστέκεται. Αυτή που παλεύει νύχτα και μέρα να αποφύγει τη συντριβή και την αλλοτρίωση στην οποία παραδόθηκε η πρώτη.

Τι κάνει αυτή η άλλη ψυχή του Ηρακλείου με αφορμή την υπόθεση της Βιβλιοθήκης; Φυσικά - πρωτίστως- υπερασπίζεται την ιστορία, τη γνώση της πόλης, την αξία και το μέγεθος της Βικελαίας, τις πραγματικές κι όχι τις χαλκευμένες αξίες του πολιτισμού. Αυτό είναι το πρώτο και το βασικό. Ο υψηλός στόχος.

Αλλά δεν περιορίζεται εκεί. Αντιδρά επειδή της θίγουν το φιλότιμο, την υποτιμούν και την προσβάλλουν. Αντιδρά επειδή μερικοί συμπεριφέρονται σα να διαχειρίζονται κληρονομικά αμπελοχώραφα και όχι την κοινή κληρονομιά, που οφείλουμε όλοι να προστατεύουμε και να αποδίδουμε στους επόμενους άθικτη, τουλάχιστο. Όπως την παραλάβαμε κι εμείς από τους προηγούμενους. Για ένα άλλο Ηράκλειο, αυτό που υπέγραψαν ο Θεοτοκόπουλος, οι επαναστάτες και οι λόγιοι του 19ου αιώνα, ο Καζαντζάκης, οι Αλεξίου, ο Σπανάκης, ο Σταυρινίδης, ο Γιανναδάκης κι η πνευματική παρέα του 20ού αιώνα. Διεκδικεί ένα άλλο Ηράκλειο, του πολιτισμού και της ηθικής, της γνώσης και της κοινωνικής αλληλεγγύης, όχι της ρεμούλας και της αρπαχτής, λέει όχι στην αγοραία πόλη. Αντιδρά επειδή οι άρχοντες τις διεκδικήσεις για τη Βικελαία τις χαρακτηρίζουν, περιπαιχτικά, «καλαμπούρια»… Αντιδρά και θυμώνει, δηλαδή, και για τα θέματα της έλλειψης δημοκρατίας, για τον αυταρχισμό που εκφράζεται. Και μ’ αυτό τον αγώνα θυμίζει στους «προύχοντες» ότι η επί κληρονομικώ δικαίω βασιλεία πέρασε πια. Γιατί στη δημοκρατία ο πολιτικός ή ο συμμετέχων στα πολιτικά θα πρέπει να διαχειρίζεται για λογαριασμό των πολιτών κι όχι του εαυτού του. Ότι είναι προσωρινός εκπρόσωπος και διαχειριστής των δημοσίων πραγμάτων, εκ μέρους όμως της κοινωνίας. Κι αντιδρά, επίσης, επειδή καταλαβαίνει ότι ο Μαμωνάς έκανε καλή δουλειά… Κατάργησε την ευαισθησία, το πρώτο στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης και συμπεριφοράς.



Όταν έγινε η αρχή

Τα δείγματα αυτά, όλο ελπίδα και αισιοδοξία, είχαν φανεί με τον πιο καθαρό τρόπο σ’ εκείνη την ιστορική συγκέντρωση για τη Βιβλιοθήκη, στις 9 Απριλίου στα Λιοντάρια. Μετά τη συγκέντρωση, έγραφα απ’ αυτήν εδώ τη δευτεριάτικη γωνιά μου:

«Κάποιες ψυχές εκεί ψηλά θα πρέπει να χαμογελούσαν με ικανοποίηση το μεσημέρι του Σαββάτου, λοξοκοιτώντας προς την πλατεία των Λιονταριών. Η παρέα των λογίων του Ηρακλείου, ο παγκόσμιος Καζαντζάκης, ο Γιανναδάκης, ο Σπανάκης, ο Σταυρινίδης, ο Καλοκαιρινός, οι Αλεξίου, ο Πλατάκης, ο Φραγκούλης και όλοι οι άλλοι μεγάλοι που πέρασαν και άφησαν το ίχνος τους σ’ αυτή την πόλη, που υπηρέτησαν με συνέπεια τα γράμματα, τον πολιτισμό, την ιστορία, τη γνώση, το φως της αλήθειας, θα πρέπει να ένιωσαν πραγματικά χαρούμενοι, μα και περήφανοι. Δεν είναι δα και μικρό πράγμα στην πόλη που ορισμένοι έκαναν τέχνη τη μετατροπή σε «αξία» του σύγχρονου αγοραίου πολιτισμού της τα εμπορεία και τη σχέση κόστους - οφέλους, να οργανώνεται μια συγκέντρωση για τη βιβλιοθήκη της! Δεν είναι μικρό πράγμα, Σάββατο μεσημέρι, με θερμοκρασίες ασυνήθιστα υψηλές για την εποχή, 2.000 και βάλε άνθρωποι να συγκεντρώνονται και να παραμένουν επί ώρες στα Λιοντάρια για να υπερασπιστούν υψηλές αξίες, να κάθονται στην ουρά για να βάλουν μια υπογραφή για τη διάσωση και την ανάταξη της Βικελαίας, για την επιστροφή της στη θέση που ήταν. Δεν είναι μικρό πράγμα αυτοί οι άνθρωποι, που άκουσαν και διάβασαν τις προηγούμενες ημέρες προσβολές, εκφράσεις αυταρχισμού και αλαζονείας, που βρέθηκαν μπροστά σ’ έναν ιδιόμορφο τσαμπουκά, να κατεβαίνουν για να διεκδικήσουν όχι διορισμούς, όχι αποζημιώσεις, όχι τα ίδια και συμφέροντα, όχι το καλώς ή κακώς εννοούμενο συμφέρον τους, αλλά για να υπερασπιστούν την ιστορία αυτής της πόλης».

Και πρόσθετα:

«Εκεί πίσω από τους μπερντέδες του μεγάρου «Αχτάρικα», της στέγης της Βικελαίας, όπως απαίτησαν οι χιλιάδες που βρέθηκαν στα Λιοντάρια το Σάββατο, αρχίζουν να φαίνονται πλέον σκιές. Που κινούνται, κινούνται πολύ έντονα. Ίσως είναι οι συνειδήσεις αυτής της πόλης. Ίσως είναι η συνείδηση του άλλου Ηρακλείου. Ναι, τελικά υπάρχει ένα άλλο Ηράκλειο που όλοι μας (κι εμείς οι γραφιάδες έχουμε σημαντική ευθύνη) το κοιμίσαμε χρόνια τώρα, το στείλαμε στον καναπέ του να βολευτεί, του διαμορφώσαμε το περιβάλλον της μακαριότητας και της ευδαιμονίας. Υπάρχει ένα άλλο Ηράκλειο, μια άλλη πόλη, που δεν θέλαμε να είναι σε αφύπνιση, γιατί ο ύπνος της μας βόλευε. Βόλευε τους κρατούντες και τη μετριότητα. Τώρα οι σκιές αυτής της άλλης συνείδησης φαίνεται ότι είναι νομοτέλεια να βγουν από την κρυψώνα τους. Το έδειξε η συγκέντρωση του Σαββάτου. Το έδειξε η συζήτηση που γινόταν στο διαδίκτυο εδώ και μέρες. Το δείχνουν οι συζητήσεις που γίνονται πλέον στα στέκια της πόλης. Το αποδεικνύει τελικά η αυταρχική αντίδραση της Λότζια, που ξέρει πλέον ότι υπάρχει μια πόλη που είναι εν βρασμώ. Ξύπνησε από το λήθαργο που της επέβαλλαν και τώρα είναι ικανή για πολλά».

Αυτά πριν σχεδόν πέντε μήνες, όταν είχε καταγραφεί η αρχή.

Ε, ναι λοιπόν, χαίρομαι γιατί επιβεβαιώθηκε από τότε ότι αυτό το άλλο Ηράκλειο, η άλλη ψυχή και η συνείδηση, δεν ήταν μια εφήμερη έκφραση της πολιτείας μας. Σήμερα αυτή η συνείδηση είναι πλέον πιο ισχυρή. Και οι εκφραστές της πολύ περισσότεροι. Επειδή ακριβώς επιβεβαιώθηκε αυτό, η εξουσία θυμώνει. Και προσπαθεί τώρα αυτή να αντισταθεί.

Όλο αυτό το διάστημα που γράφω και μιλάω δημόσια για τη Βιβλιοθήκη, που έρχονται στο φως όλοι οι σχεδιασμοί για την εμπορική (…) εκμετάλλευση των ισογείων του Αχτάρικα, που παραμένουν στα υπόγεια της λεωφόρου Αντιστάσεως τα μεγάλα δώρα που έκαναν στην πόλη ο Βικέλας, ο Σεφέρης, η Έλλη Αλεξίου, που κλείνει το βιβλιοπωλείο των εκδόσεων, δεν άκουσα μια διαφορετική άποψη από κανένα Ηρακλειώτη. Όλο αυτό το διάστημα έχω δεχτεί εκατοντάδες ηλεκτρονικά μηνύματα, έχω μιλήσει με ακόμη περισσότερους στο τηλέφωνο ή σε άμεση επαφή, και δεν άκουσα έστω έναν να γράψει ή να πει «ε, και τι έγινε, ας γίνουν μπαράκια». Και είναι στη διάθεση κάθε καλόπιστου ή και κακόπιστου αμφισβητία όλο το αρχείο μου για να το διαπιστώσει, τουλάχιστο από τα γραπτά μηνύματα, αυτό.



Η άλλη ψυχή…

Στην αντίθετη πλευρά, όσο περνά ο καιρός ο δήμος αλαζονικά και αυταρχικά συμπεριφερόμενος, είτε αγνοεί τις φωνές, είτε κλείνει το βιβλιοπωλείο, είτε χλευάζει… Δεν κατάλαβε όμως ότι οι «συμπεριφορές του Καίσαρα» θυμώνουν ακόμη περισσότερο όλον αυτό τον κόσμο, στο όνομα του οποίου υποτίθεται ότι διοικούν οι τοπικοί μας άρχοντες; Τον θυμώνουν για τη δημοτική αντιμετώπιση απέναντι στη γνώση και την ιστορία, αλλά και έναντι του ίδιου.

Δεν εισέπραξα ούτε μια στιγμή την επιφύλαξη κάποιου ακόμη και για το άρθρο μου της περασμένης Τρίτης. Όταν συνειδητά επέλεξα να απευθυνθώ με σκληρό, αλλά καθαρό και πραγματικό τρόπο (αυτή είναι η αντίληψη μου περί της δημοσιογραφίας και της ευθύνης της, ειδικά αυτή τη σκοτεινή περίοδο) στη Λότζια, προκαλώντας την: αν έχει τα πολιτικά κότσια, ας κάνει μπαράκια στα ισόγεια της Βικελαίας.



Όταν η εξουσία θυμώνει, δείχνει ότι είναι αδύναμη…

Φυσικά υπάρχουν παράγοντες της Λότζια οι οποίοι νιώθουν να θίγεται το «φιλότιμο της εξουσίας» τους! Πριν προχωρήσω, μια κουβέντα: όταν η εξουσία θυμώνει, νιώθει αδύναμη. Εξαιρετικά ευάλωτη… Όπως, λοιπόν, μαθαίνω κάποιοι της εκεί εξουσίας τα έχουν «πάρει» άγρια μαζί μου επειδή «τολμώ» να αμφισβητώ τις αποφάσεις τους για τη Βικελαία! Αφού αποφάσισαν εκείνοι το τι θα γίνει, τι λόγο έχουν οι άλλοι, έλεγε στους διαδρόμους του δημαρχείου γνωστός δημοτικός παράγοντας, ο ίδιος που πριν μήνες είχε διακηρύξει «τι ωφελεί το δήμο η Βικελαία»! Τώρα βέβαια, με τον ίδιο τρόπο λένε και κάτι άλλο, αποδεικνύοντας ότι δεν κατάλαβαν τίποτε, επειδή δεν μπορούσαν να καταλάβουν… Λένε, λοιπόν, «σιγά το σοβαρό θέμα που είναι η Βικελαία, να ασχολείται ένας ολυμπιονίκης μ’ αυτήν»! Θυμίζω ότι ο δύο φορές ολυμπιονίκης Νικόλας Κακλαμανάκης πρόσθεσε προ ημερών την υπογραφή του στον κατάλογο των χιλιάδων διαμαρτυρομένων για την απολίτιστη στάση του δήμου απέναντι στη Βιβλιοθήκη. Ακούς εκεί, να υπογράψει ο ολυμπιονίκης…

Ξεκαθαρίζω εδώ ότι το λιγότερο που με απασχολεί είναι κάθε τέτοια αναφορά που με αφορά προσωπικά. Αυτό όμως που με κάνει να νιώθω πραγματικά θιγμένος είναι ότι σ’ αυτή την πόλη εκείνοι που έχουν την εξουσία νομίζουν ότι είναι ανεξέλεγκτοι, μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν. Με ενοχλεί ότι στο Ηράκλειο νομίζουν πως είναι και αισθάνονται ιδιοκτήτες και ουδείς έχει δικαίωμα να τους αμφισβητήσει… Τελικά, πέρα από το γεγονός ότι η αντίδραση δείχνει απλώς αδυναμία, αποδεικνύει κι ότι οι της εξουσίας δεν μυήθηκαν καν στην έννοια και τους κανόνες της δημοκρατίας, δεν την καταλαβαίνουν, γι αυτό και την εμποδίζουν να τεθεί σε εφαρμογή. Κι ας εμφανίζονται ως «σοσιαλιστές»… Δεν κατάλαβαν ότι είναι κατ’ ανάθεση και εξουσιοδότηση προσωρινοί εκπρόσωποι και διαχειριστές εκ μέρους όλων εμάς των πολιτών… Αν όμως δεν το κατανόησαν, τόσο το χειρότερο για τους ίδιους και για την εξουσία τους… Στην εποχή που είναι ανάγκη όλα να τα ξαναδούμε και να τα ξανακάνουμε, πιο σωστά, εξ αρχής, η Πομπηία είναι πολύ κοντά… Ας μην λειτουργούν ως Πομπηείς που δεν υπολόγισαν την οργή του Βεζούβιου επειδή ευδαιμονούσαν, και τελικά αιφνιδιάστηκαν μπροστά στον ξαφνικό και απόλυτο θάνατο…