Της Κατερίνας Μυλωνά

Χημικές διαδικασίες φιλικές προς το περιβάλλον, χωρίς να χρησιμοποιούνται βαρέα και τοξικά μέταλλα, αντιπροτείνει η ερευνητική ομάδα του αναπληρωτή καθηγητή του τμήματος Χημείας, του Πανεπιστημίου Κρήτης, Γεώργιου Βασιλικογιαννάκη, στόχος της οποίας είναι να κάνει τη δουλειά των συνθετικών οργανικών χημικών πιο εύκολη.

Η συγκεκριμένη ερευνητική πρόταση αφορά την ανάπτυξη και εφαρμογή φιλικών προς το περιβάλλον τεχνολογιών σύνθεσης βιολογικά δραστικών μορίων με χρήση της χημείας του ατμοσφαιρικού οξυγόνου.

Η πρόταση διακρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ERC) μέσα από ένα ανταγωνιστικό ερευνητικό πρόγραμμα (IDEAS) για νέους επιστήμονες και απέσπασε χρηματοδότηση ύψους 1.338.000 ευρώ.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας χρηματοδοτεί ένα περιορισμένο αριθμό καινοτόμων ιδεών βασικής έρευνας στην Ευρώπη. Με την συγκεκριμένη διάκριση έχει τιμηθεί ένας πολύ μικρός αριθμός Ελλήνων αλλά και Ευρωπαίων επιστημόνων στο παρελθόν, γεγονός που αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για το τμήμα Χημείας και το Πανεπιστήμιο Κρήτης.

Η έρευνα θα διαρκέσει πέντε χρόνια, θα ξεκινήσει την 1η Οκτωβρίου 2011, και θα διεξάγεται στις εγκαταστάσεις του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Ο κ. Βασιλικογιαννάκης εξηγεί στην «Π» πως πρόκειται για νέες συνθετικές τεχνολογίες που αναπτύσσονται σε εργαστήριο του τμήματος Χημείας. «Το πεδίο της οργανικής σύνθεσης, δηλαδή του πώς φτιάχνουμε μόρια σήμερα, είναι ένα ραγδαία αναπτυσσόμενο πεδίο της χημείας», αναφέρει και προσθέτει πως «η πλειονότητα των φαρμάκων που υπάρχουν στα ράφια των φαρμακείων είναι αποτέλεσμα της δουλειάς συνθετικών οργανικών χημικών».

Για παράδειγμα, υπάρχουν φάρμακα που περιέχουν ταξόλη, ένα φυσικό προϊόν με αντικαρκινική δράση, που απομονώθηκε τη δεκαετία του 60 από το φλοιό ενός σχετικά σπάνιου ήμερου έλατου Taxus brevifolia στα δάση του Oregon. Οι χημικοί καλούνται να απομονώσουν τη συγκεκριμένη βιολογικά δραστική ένωση, στη συνέχεια να ανακαλύψουν τη μοριακή δομή της, και τέλος να τη συνθέσουν στο εργαστήριο. Με αυτό τον τρόπο, παρασκευάζεται καθαρή η συγκεκριμένη ουσία χωρίς να είναι ανάγκη να κοπούν στρέμματα δάσους που θα απέδιδαν μόνο μερικές δόσεις του φαρμάκου και θα καθιστούσαν την όλη διαδικασία απαγορευτική τόσο από οικονομική όσο και από περιβαλλοντική σκοπιά.

Το τελευταίο από τα παραπάνω στάδια, δηλαδή της σύνθεσης της δομής, ανήκει στο συνθετικό οργανικό χημικό, του οποίου το έργο καλείται να κάνει πιο εύκολο η έρευνα του κ. Βασιλικογιαννάκη. Η πορεία σύνθεσης ενός φυσικού προϊόντος αποτελείται από πολλά επιμέρους στάδια. Όταν ένα από τα στάδια αυτά δεν λειτουργήσει σωστά, η σύνθεση αρχίζει ξανά από την αρχή. Όταν ολοκληρωθεί η διαδικασία σύνθεσης, η τελική ένωση δίνεται σε βιολόγους και γιατρούς για περαιτέρω βιολογικές και κλινικές δοκιμές. Οι δοκιμές αυτές είναι πολύ απαιτητικές και χρονοβόρες και εφόσον όλα πάνε καλά, το βιολογικά δραστικό φυσικό προϊόν ονομάζεται φάρμακο και φτάνει στα ράφια του φαρμακείου.

«Αυτό που προσπαθούμε είναι να εμπλουτίσουμε το οπλοστάσιό μας με νέες αντιδράσεις, δηλαδή εργαλεία για να κάνουμε τη δουλειά των συνθετικών οργανικών χημικών πιο εύκολη, και κυρίως να αναπτύξουμε νέες φιλικές προς το περιβάλλον και τον άνθρωπο συνθετικές τεχνολογίες», εξηγεί ο κ. Βασιλικογιαννάκης.