Του Τάσου Μηνά Ηλιαδάκη*
Με την πρώτη δανειοδότηση των επαναστατημένων Ελλήνων από την αγγλική τράπεζα Λόγκμαν, τον Φεβρουάριο του 1824, ο δανειοδότης επέβαλε με τη δανειακή σύμβαση μια διαχειριστική επιτροπή του δανείου, το «τρίτο μέρος» όπως ονομάστηκε. Η επιτροπή θα ήταν τριμελής με τα μέλη της αποκλειστικά από Άγγλους. Έργο της θα ήταν η διαχείριση των δανειακών δόσεων μέχρι αυτές να φθάσουν στα χέρια της ελληνικής διοίκησης. Δηλαδή η τράπεζα θα κατέβαλε τις δανειακές δόσεις στην επιτροπή, αυτή θα έκανε τις εξοπλιστικές αγορές και οποιεσδήποτε άλλες που θα ζητούσε η ελληνική διοίκηση και στη συνέχεια το εναπομένον ποσό θα φρόντιζε να φθάσει στον δανειολήπτη.
Αργότερα 122 χρόνια, το 1946, ο πρωθυπουργός Κ. Τσαλδάρης ζητούσε δάνειο 6 δισ. δολ. από ΗΠΑ και Αγγλία. Ταυτόχρονα ζητούσε την αποστολή Επιτροπής ελέγχου και διαχείρισης των δανείων. Δηλαδή ο Έλληνας πρωθυπουργός ζητούσε αυτό που ο Άγγλος τραπεζίτης μας είχε επιβάλει το 1824.
Τον επόμενο χρόνο, το 1947, ο Κ. Τσαλδάρης αντιπρόεδρος και υπουργός εξωτερικών της κυβέρνησης Δ. Μαξίμου, θα υπογράψει επιστολή γραμμένη από το υπουργείο εξωτερικών των ΗΠΑ (State Department) η οποία καλούσε την αμερικανική αποστολή στην Ελλάδα (την AMAG) να αναλάβει την οικονομική διαχείριση της χώρας. Τον Απρίλιο του 1952 θα ακολουθούσε ο Αλ. Παπάγος. Έξι μήνες πριν την πρωθυπουργοποίηση του θα δήλωνε ότι οι Αμερικανοί «αφού δίνουν τα λεφτά τους έχουν δικαίωμα γνώμης».
Τότε τα δάνεια τα έδιναν οι Αμερικανοί. Τώρα τα δίνει η Τρόικα.
Aπό τις αρχές του 1842 το νεοσύστατο βασίλειο (μόλις 10 ετών) μπαίνει σε οξύτατη οικονομική κρίση, προερχόμενη κυρίως από την τοκογλυφία των Ρότσιλντ επί του δανείου των 60 εκ. φρ./1833, από το οποίο για το ελληνικό δημόσιο απέμεινε το 14,2%. Το 1842 θα κλείσει με έλλειμμα 3 εκ. δρχ. και «η αναστολή πληρωμών επήρχετο μοιραία». Η κυβέρνηση έφθανε σε απόγνωση όσο πλησίαζε ο Σεπτέμβριος του 1843, οπότε έπρεπε να καταβάλει τα τοκοχρεολύσια του προαναφερόμενου δανείου, ενώ στο ταμείο δεν υπήρχαν λεφτά.
Τον Ιανουάριο του 1843 η ελληνική κυβέρνηση ζητούσε από τις τρεις ΜΔ, εγγυήτριες του δανείου, Αγγλία – Γαλλία – Ρωσία, για να αποφευχθεί η πτώχευση, να καταβάλουν αυτές τα τοκοχρεολύσια και να τα πιστώσουν στην ελληνική κυβέρνηση.
Οι Αγγλορώσοι ξεσήκωσαν τον κόσμο, υπαγόρευαν διαρκώς και βαρύτερα μέτρα και απαιτούσαν από την Αθήνα να εκπληρώσει τις δανειακές της υποχρεώσεις.
Η Αθήνα είχε ήδη προχωρήσει σε πολύ σκληρά μέτρα. Μείωσε τον στρατό, μείωσε τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων από 5-15%, υπερφορολόγησε τους αγρότες και παρέδωσε τους μικρομεσαίους επαγγελματίες στο φορολογικό πυρ. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο Όθωνας για την αντιμετώπιση της κρίσης προσέφερε το 20% ή 200.000 δρχ. της ετήσιας ανακτορικής του επιχορήγησης (Αυτή την εποχή το λάδι έκανε 1,5-2 δρχ., μια οκά λυθρίνια 1,5 δρχ. και ένα ζευγάρι παπούτσια 2 δρχ.). Ήταν Bαυαρός δεν ήταν Έλληνας ήταν βασιλιάς και δεν ήταν σοσιαλιστής. Σκεφτείτε να ήταν και σοσιαλιστής!
Η Αθήνα τον Απρίλιο του 1843 απάντησε στις τρεις ΜΔ ότι παρ’ όλα τα βαριά μέτρα που πήρε και με την προοπτική εκποίησης της δημόσιας περιουσίας αδυνατεί να καταβάλλει τα τοκοχρεολύσια.
Τότε οι πρεσβευτές των τριών ΜΔ συνέστησαν επιτροπή ελέγχου των οικονομικών του ελληνικού κράτους και υποχρέωσαν την ελληνική κυβέρνηση να υπογράψει πρωτόκολλο, αποδεχόμενη τις αξιώσεις τους. Δηλαδή η τότε Τρόικα υποχρέωσε την ελληνική κυβέρνηση να υπογράψει το μνημόνιο. Τελικά το μνημόνιο (πρωτόκολλο) η ελληνική κυβέρνηση το υπέγραψε στις 2 Σεπτεμβρίου του 1843.
Η Τρόικα παρά το μνημόνιο απαιτούσε συνεχώς και επιπλέον νέα μέτρα, με την κυβέρνηση του Όθωνα να αρνείται. Αυτό τότε…
Αυτές οι πιέσεις επιτάχυναν την επανάσταση, της 3ης Σεπτεμβρίου 1843. Όπως γράφει ο Γάλλος πρέσβης στην Αθήνα Piscatory, «μιας επαναστάσεως μελετημένης ήδη και αποφασισμένης επεταχύνθη η έκρηξις».
Η επαναστατική μεταπολίτευση θα κηρύξει αμέσως στάση πληρωμών (πτώχευση) και έτσι θα ακυρωθούν μνημόνια και απειλές. Τώρα θα άρχιζαν οι διαπραγματεύσεις…
Μετά από 14 χρόνια τριβών η πρεσβευτική Τρόικα θα μελετούσε την ελληνική οικονομία προκειμένου αυτή να επαναρχίσει την εξυπηρέτηση του δανείου. Για τις επαφές της κυβέρνησης με την Τρόικα, ο γερουσιαστής Δ. Χρηστίδης, τον Μάρτιο του 1860, θα καταγγείλει στη γερουσία ότι · «Το υπουργείον μας έλεγεν ότι, καταγίνεται εις διαπραγματεύσεις. Τότε αντί διαπραγματευτών υπήρχαν εις τας Αθήνας κομισάριοι των τριών Δυνάμεων και εξήλεγχον τα κατάστιχα μας, την περιουσία μας, την διαγωγή μας…». Ο υπ. οικονομικών θα απαντούσε ότι η κυβέρνηση το αποδέχθηκε προς αποκατάσταση της οικονομικής μας πίστης αλλά και για να τερματισθεί η αγγλογαλλική κατοχή του Πειραιά1. Προφανώς ο υπουργός ξέχασε να πει, «η Ελλάδα στους Έλληνες»…
Το 2011 οι βουλευτές, υπό την σκιάν της χρεοκοπίας, ζητούν κάποια εκατομμύρια αναδρομικά. Αυτό θυμίζει τον πρίγκιπα Νικόλαο που εν μέσω της πτώχευσης του 1893, όπως γράφει, στο Τατόι οι αγελάδες και οι χοίροι έτρωγαν από γούρνες κατασκευασμένες «από το καλύτερο λευκό μάρμαρο». Τον Απρίλιο του 1994 ο Γ. Ράλλης έλεγε στην Εύβοια · «… διάχυτη είναι… η αντίληψη και κοινή η ομολογία ότι υπάρχει… κρίση αξιοπιστίας των πολιτικών και της πολιτικής… όλοι τους ίδιοι είναι». Δηλαδή πριν την ουσιαστική χρεοκοπία της ελληνικής οικονομίας είχε χρεοκοπήσει το πολιτικό σύστημα.
Η Τρόικα από το 2011 διαπίστωνε ότι η Ελλάδα είναι πλούσια χώρα. Ο Άγγλος οικονομολόγος, Εδ. Λόου, μετά από αίτημα Τρικούπη προς την αγγλική κυβέρνηση είχε έρθει στην Αθήνα, προς μελέτη της ελληνικής οικονομίας. Στην έκθεση του, στις 14.3.1893, επεσήμαινε ότι · «Η Ελλάς είναι πλούσια χώρα». Δηλαδή η χώρα είναι αυτάρκης το κράτος είναι ανεπαρκές. Ας μην ξεχνάμε ότι ανεπαρκές κράτος δεν φτιάχνεται από επαρκείς πολιτικούς.
Από το 2010 η κ. Μέργκελ πρωτοστάτησε κατά των Ελλήνων. Μετά την πτώχευση Τρικούπη κατά της Ελλάδας και των Ελλήνων πρωτοστάτησαν οι Γερμανοί ομολογιούχοι. Κατά τη γερμανική National Bank στη γερμανική χρηματαγορά τότε υπήρχε το 1/3 του ελληνικού εξωτερικού ΔΧ. Ταυτόχρονα η Εφημερίδα της Κολωνίας συνιστούσε στη Γερμανία να κατασχέσει «τεμάχιο ελληνικού εδάφους προς εξασφάλιση χρεών». Η απάντηση του Τρικούπη ήταν · «Μολών λαβέ». Μετά από χρόνια το «Μολών λαβέ» έγινε yes men.
Βιβλιογραφία
Ανδρεάδης Α., Ιστορία των εθνικών δανείων, Αθήναι 1904
Ευταξίας Αθ., Η Ελλάς εν τω μεταιχμίω, Εν Αθήναις 1897
Ηλιαδάκης Τ., Ο εξωτερικός δανεισμός και δανειακή κοινωνικοποίηση στην Ελλάδα, 1824-2008 (διδακτορικό)
Καρολίδης Π., Σύγχρονος ιστορία των Ελλήνων και των λοιπών λαών της Ανατολής, Τ7, Αθήνα 1925
Κόντης Β., Η αγγλοαμερικανική πολιτική και το ελληνικό πρόβλημα: 1945 - 1949, Θεσσαλονίκη 1984
Κορδάτος Γ., Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας, Τ11, Αθήνα 1957
Law Ed., Έκθεσις περί της οικονομικής και χρηματιστικής θέσεως της Ελλάδος, Εν Αθήναις 1893
Λούλος Κ., Η γερμανική πολιτική στην Ελλάδα 1896-1914, Αθήνα 1991
Νικόλαος (πρίγκιπας), Τα πενήντα χρόνια της ζωής μου, Αθήναι 1926
Πουρνάρας Δ., Χ. Τρικούπης, Τ2, Αθήναι (δίχως χρονολογία)
Πούλος Ι., Η επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 επί τη βάσει των γαλλικών αρχείων, Εν Αθήναις 1956
Ράλλης Γ., Εις ώτα μη ακουόντων, Αθήνα 1995
Πρακτικά Γερουσίας Μαρτίου 1860
Βήμα, 27.4.1952
1 Το 1853 ξέσπασε ο Κριμαϊκός πόλεμος, η Ρωσία κατά της Οθ. Αυτοκρατορίας με την οποία θα συμπαραταχθούν οι Αγγλογάλλοι. Όταν η Ρωσία θα αρχίσει να προσεγγίζει την Ελλάδα για κοινή δράση κατά των Τούρκων, οι Αγγλογάλλοι τον Μάιο του 1854 θα καταλάβουν τον Πειραιά και θα επιβάλλουν την κυβέρνηση Μαυροκορδάτου.
* Ο Τάσος Ηλιαδάκης είναι μαθ/κός, πολιτειολόγος, δρ. Κοινωνιολογίας, καθηγητής Σχολής Εθνικής Ασφάλειας

