Ο Πάτρικ Λη Φέρμορ στα πλοκάμια της κρητικής βεντέτας

Προδημοσίευση απ’ το βιβλίο του Δ. Ξυριτάκη “Λόγω τιμής. Ιστορίες κρητικής βεντέτας”


Η μάστιγα της κρητικής βεντέτας, τυφλή και ανελέητη, δεν χαρίστηκε σε κανένα όσο ψηλά κι αν βρέθηκε στη συνείδηση των συμπατριωτών μας. Δε σεβάστηκε, πρώτα απ’ όλα, τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ένα από τα σημαντικότερα τέκνα της Μεγαλονήσου, ο οποίος τουλάχιστον δύο φορές ενεπλάκη στο «μηχανισμό» της κρητικής βεντέτας χωρίς τη θέλησή του: στην πρώτη περίπτωση (30 Ιουλίου 1920) μια απόπειρα κατά της ζωής του στο σταθμό της Λυών των Παρισίων, με δράστες τους απότακτους φιλοβασιλικούς αξιωματικούς Γεώργιο Κυριάκη και Απόστολο Τσερέπη έγινε η αφορμή να δολοφονηθεί από Κρητικούς στην Αθήνα ο Ίων Δραγούμης, όπως λεπτομερέστερα θα αφηγηθούμε σε άλλο σημείο της μελέτης. Σε μια δεύτερη περίπτωση (6 Ιουνίου 1933) ο Ελευθέριος Βενιζέλος έγινε στόχος αντεκδίκησης από εκείνους οι οποίοι προσβλήθηκαν για το θάνατο του Ίωνα Δραγούμη. Λέγεται δηλαδή ότι η απόπειρα που έγινε κατά του Βενιζέλου στη λεωφόρο Κηφισίας από το λήσταρχο Καραθανάση «παραγγέλθηκε» από μια ομάδα αντιβενιζελικών, ανάμεσα στους οποίους η Πηνελόπη Δέλτα περιλαμβάνει δύο γυναίκες: τη σύζυγο του τότε πρωθυπουργού Παναγή Τσαλδάρη, Λίνα, και τη στενή φίλη της Ναταλία Μελά, σύζυγο του εθνικού ήρωα Παύλου Μελά και αδελφή του Ίωνα Δραγούμη. Λέγεται μάλιστα ότι οι ηθικοί αυτουργοί της απόπειρας κατά του Βενιζέλου έπεισαν με χρηματικά μέσα τον Καραθανάση να σκοτώσει το Βενιζέλο.

Αλλά και ένα άλλο μεγάλο τέκνο της κρητικής γης, ο Νίκος Καζαντζάκης, βίωσε οδυνηρά τη σκληρή νομοτέλεια της βεντέτας όταν αναγκάστηκε ακολουθώντας την οικογένειά του να αυτοεκτοπιστεί δύο φορές από την Κρήτη, προκειμένου να αποφύγει τα αντίποινα της επαναστατικής δράσης του πατέρα του με θύματα Τούρκους. Την πρώτη φορά η οικογένεια Καζαντζάκη κατέφυγε στον Πειραιά (1889), ενώ τη δεύτερη στη Νάξο (1897-1898), όπως λεπτομερέστερα αφηγείται στην «Αναφορά» του ο συγγραφέας (βλ. σελ. 111, έκδοση 5η).

Σε μια πιο πρόσφατη περίπτωση, η κρητική βεντέτα άγγιξε ένα σπουδαίο βρετανό, τον Πάτρικ Λη Φέρμορ («Πάντυ» για τους στενούς φίλους), ο οποίος στη διάρκεια της κατοχής πολέμησε στα κρητικά βουνά στο πλευρό Κρητών ανταρτών με την ιδιότητα του λοχαγού, κατ’ εντολή του συμμαχικού αρχηγείου. Στη διάρκεια του αγώνα αυτού, ο Πάτρικ Λη Φέρμορ ηγήθηκε ομάδας αποτελούμενης από Ανωγειανούς αντάρτες και ξένους συμμάχους. Το πιο σπουδαίο από τα κατορθώματά του υπήρξε η απαγωγή του Γερμανού στρατηγού Κράιπε. Οι Κρητικοί τον αγάπησαν για τη γενναιότητα και το χαρακτήρα του, όπως φαίνεται από το γεγονός ότι ο Γιάννης Δραμουντάνης, ο αποκαλούμενος Στεφανογιάννης, αρχηγός της ανωγειανής ομάδας, τον φιλοξένησε κατ’ επανάληψη στο σπίτι του στα Ανώγεια και στο μιτάτο του, στην «Κορακόπετρα» του Ψηλορείτη. Του ζήτησε μάλιστα να του βαφτίσει ένα από τα κορίτσια του, δίδοντάς της το όνομα Αγγλία. Πρωτοπαλίκαρο του Λη Φέρμορ ήταν ένας νέος από τον Άγιο Βασίλειο ονόματι Γιάννης Τσαγκαράκης. Τέλη του 1942 και αρχές του 1943 η ομάδα του Πάτρικ λημέριαζε σε ένα μέρος του Ψηλορείτη που λέγεται «Κορακόπετρα», στο μιτάτο του Στεφανογιάννη. Οι άντρες βρίσκονταν σε κατάσταση επιφυλακής γιατί είχαν έρθει πληροφορίες ότι επίκειται επίθεση των Γερμανών. O Λη Φέρμορ καθόταν σε μια πέτρα, έχοντας στα πόδια του το τουφέκι και δεξιά του καθήμενο τον Τσαγκαράκη, όταν ακούστηκε η φοβερή κραυγή: «Γερμανοί!». Προφανώς κάποιος υπερβολικά καχύποπτος παρεξήγησε μια κίνηση από το διπλανό δάσος κι έσπευσε να ειδοποιήσει τους άνδρες. Ο Πάτρικ, αληθινός αίλουρος, τινάχτηκε σαν ελατήριο ενώ το δάχτυλό του πίεσε ενστικτωδώς τη σκανδάλη του τουφεκιού του. Η σφαίρα όμως δε βρήκε δυστυχώς κανένα Γερμανό, αφού τέτοιος δεν υπήρξε μπροστά του. Τυφλή και άδικη, χτύπησε αντίθετα τον αγαπημένο του συμπολεμιστή Τσαγκαράκη στο δεξιό του μηρό, κόβοντας τη λαγώνεια αρτηρία. Όλοι οι άνδρες της ομάδας πέσανε πάνω στο δυστυχή τραυματία για να σταματήσουν το αίμα που έβγαινε με ορμή. Ειδοποιήθηκε μάλιστα και κάποιος γιατρός (Μανούσος), αλλά εις μάτην. Στο τέλος ο Τσαγκαράκης πέθανε από ακατάσχετη αιμοραγία. Ήταν φυσικά ένα ατύχημα με όλη τη σημασία της λέξης, μια ανθρωποκτονία εξ αμελείας, αν ενδιαφέρει ο νομικός της χαρακτηρισμός. Έλα όμως να το πεις στους συγγενείς του θύματος, η σκέψη των οποίων κατευθύνθηκε σχεδόν αυτόματα στην εκδοχή της δολοφονίας του συγγενούς τους, και εκδήλωσαν διαθέσεις αντεκδίκησης. Οι διαθέσεις αυτές δεν κράτησαν μόνο στη διάρκεια της κατοχής αλλά συνεχίστηκαν και στα κατοπινά χρόνια, κάνοντας δύσκολη τη ζωή του Πάτρικ Λη Φέρμορ, ο οποίος παρέμεινε μεν στην Ελλάδα, υπηρετώντας ως υπάλληλος στη βρετανική πρεσβεία, αλλά ως χώρο διαμονής του επέλεξε αντί της Κρήτης την Καρδαμύλη της μεσσηνιακής Μάνης, όπου έχτισε το σπίτι του ακολουθώντας τους κανόνες της μανιάτικης αρχιτεκτονικής. Η αγάπη του όμως για την Κρήτη τον τραβούσε συχνά στο νησί και θέλησε να ξεριζώσει το εμπόδιο που τον χώριζε από αυτήν. Ζήτησε λοιπόν τη βοήθεια δυο παλιών του συμπολεμιστών, από αυτούς που τον βοήθησαν στην απαγωγή του Κράιπε (Ακουμιανάκης - Πατεράκης). Και οι δυο τους, με τη συμπαράσταση και άλλων Κρητικών, πλησίασαν την οικογένεια του Τσαγκαράκη και επιχείρησαν να λύσουν την παρεξήγηση: «ο θάνατος του Γιάννη οφείλεται μεν στον Πάτρικ Λη Φέρμορ, αλλά όχι σε δόλο του - ήταν ένα ατύχημα, πράγμα για το οποίο δεν επιτρέπεται ανταπόδοση, αφού δεν θίγεται η οικογενειακή σας τιμή». Λέγεται μάλιστα ότι ο Πάτρικ, για να δείξει το σεβασμό του στην οικογένεια του Τσαγκαράκη, τους χάρισε ακριβά δώρα. Γεγονός είναι σήμερα ότι έχει επέλθει συμβιβασμός ανάμεσα στην οικογένεια του θύματος και στο δράστη.