Tου Δημήτρη Μαγκαφουράκη*
Α’ μέρος
Ποιους σκοπούς, αλήθεια, πρέπει να υπηρετεί η εκπαίδευση και προς ποια κατεύθυνση θα πρέπει να προσανατολίζεται η δράση της; Αυτό υπήρξε, σαφέστατα, το κορυφαίο παιδαγωγικό ερώτημα σ' όλες τις εποχές. Μην ξεχνάμε, άλλωστε, πως τα παιδιά ενθαρρύνονται ν' ακολουθήσουν τους κανόνες και τις αξίες που κυριαρχούν σε κάθε κοινωνία μέσα από το εκπαιδευτικό της σύστημα. Σύμφωνα, μάλιστα, με τον Durkheim η εκπαίδευση είναι μια κοινωνική διαδικασία που μεταφέρει τα ιδεώδη της κάθε κοινωνίας. Το προνομιακό πεδίο μέσα στο οποίο διαδραματίζεται όλη αυτή η ιδεολογική ζύμωση είναι το σχολείο. Σ' αυτό κυριαρχεί ένα σύστημα κανόνων συμπεριφοράς και αξιών που ανταποκρίνεται σ' αυτό της κοινωνίας και που προκαθορίζει τους προσανατολισμούς των παιδιών. Οι μαθητές, με άλλα λόγια, καλούνται να εσωτερικεύσουν και να υιοθετήσουν τις αξίες και τις απαιτήσεις της κοινωνικής ζωής.
Το ζήτημα της ιδεολογίας εντοπίζεται στα παρακάτω συστατικά της εκπαίδευσης: α) στο ίδιο το περιεχόμενο της γνώσης και στους ιδεολογικούς της προσανατολισμούς, δηλαδή στο “τι μεταδίδεται” και β) στις διαδικασίες και στις πρακτικές μετάγγισης των γνώσεων, δηλ. στο “πως μεταδίδεται”. Ειδικά για τις τελευταίες αξίζει να τονίσουμε ότι μια σειρά από συμπεριφορές, αξίες και πρότυπα εγχαράσσονται μέσω των παιδαγωγικών πρακτικών και της αυθεντίας του διδάσκοντος σε βαθύτερα επίπεδα της ατομικής συνείδησης των μαθητών ώστε να είναι δύσκολο να αποβληθούν στη μετέπειτα ζωή τους. Πρόκειται για επιλογές ζωής που οι μαθητές -του δημοτικού και του Γυμνασίου τουλάχιστον- τις αποδέχονται αφού προέρχονται από το χώρο της "ηγεμονικής κουλτούρας". Η κυρίαρχη, συνεπώς, ιδεολογία, όπως αυτή προωθείται μέσα από το σχολικό αναλυτικό πρόγραμμα και την καθημερινή εμπειρία των μαθητών διαμορφώνει συνειδήσεις και ρόλους που θα τους κατευθύνουν σε ολόκληρη τη ζωή τους.
Στην προσπάθεια που έκανε η εκπαίδευση μας ν' αναζητήσει, στο πέρασμα των χρόνων, τους στόχους και τους κατευθυντήριους προσανατολισμούς της διαμόρφωσε διάφορα ιδεώδη και επέδειξε μια εμμονή στην καλλιέργεια τους και στην προώθηση τους στη νέα γενιά.
Εθνικά ιδεώδη
Στόχο έχουν την καλλιέργεια της εθνικής συνείδησης των μαθητών και της πεποίθησης ότι η προσωπική μοίρα τους ταυτίζεται με την ιστορική πορεία του έθνους. Πρωταρχικό μέλημα αυτής της αγωγής είναι η διατήρηση της ελληνικής φυσιογνωμίας και παράδοσης και ταυτότητας και η καλλιέργεια πίστης στην αξία της αποστολής του Ελληνισμού. Επισημαίνονται οι αρετές και τα ελαττώματα της φυλής μας με απώτερο στόχο να προβληθεί η εθνική αυτογνωσία. Προβάλλονται τα πνευματικά μνημεία που αποδεικνύουν τη διαχρονικότητα της Ελληνικής παρουσίας στον παγκόσμιο πολιτισμό και προωθείται η αξία της Ελληνικής πνευματικής κληρονομιάς.
Είναι ευνόητο πως η διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών (με διαχρονική την πρωτοκαθεδρία των Ομηρικών επών) και η Ιστορία αναλαμβάνουν το κύριο βάρος αυτής της αποστολής. Σε προηγούμενες δεκαετίες η εμμονή στα εθνοκεντρικά δημιουργήματα των ποιητών μας (Ρήγας, Βαλαωρίτης, Κάλβος, Βιζυηνός, Σολωμός) - που τελευταία έχει περιοριστεί σημαντικά - καλλιεργούσε με πάθος το πατριωτικό ιδεώδες.
• Ο Δημήτρης Μαγκαφουράκης είναι φιλόλογος

