Της Κατερίνας Μυλωνά

Μνήμες αύριο στα Αλάτσατα από τις χαμένες πατρίδες

Η πρώτη λειτουργία μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή από τον Οικουμενικό Πατριάρχη

Ο κ. Βαρθολομαίος θα χοροστατήσει αύριο σε πατριαρχική θεία λειτουργία στον αρχαιολογικό χώρο της Εφέσου, στον ιουστινιάνειο ναό του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου


Μνήμες από τις χαμένες πατρίδες θα ξυπνήσουν αύριο σε όσους βρεθούν στην ιστορική λειτουργία στην Αλατσατιανή Παναγιά.

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης, κ. Βαρθολομαίος, θα βρίσκεται αύριο, Σάββατο 28 Μαΐου, στα Αλάτσατα και, 90 χρόνια μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, θα χοροστατήσει στον ιστορικό ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου.

Ιστορικές μνήμες έρχονται στο μυαλό όλων των Αλατσατιανών και ιδιαίτερα της προέδρου του συλλόγου Αλατσατιανών ν. Ηρακλείου, κ. Μαλβίνας Σφίγγα- Δακτυλά, η οποία θα βρίσκεται σήμερα στα Αλάτσατα για να παρευρεθεί αύριο στη λειτουργία, όπως λέει «για να μπορέσει η ψυχή μου και η καρδιά μου να νιώσει τα συναισθήματα των γονέων και των παππούδων μου», οι οποίοι ήταν και οι τελευταίοι που έζησαν στα Αλάτσατα, στην Ερυθραία.



Η επίσκεψη

Ο κ. Βαρθολομαίος θα χοροστατήσει αύριο σε πατριαρχική θεία λειτουργία στον αρχαιολογικό χώρο της Εφέσου, στον ιουστινιάνειο ναό του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου. Την επόμενη μέρα, Κυριακή 29 Μαΐου στις 9.30 το πρωί θα τελεσθεί πατριαρχική θεία λειτουργία στον ναό της Αγίας Φωτεινής στη Σμύρνη. Τον πατριάρχη θα συνοδεύσει αντιπροσωπεία της Περιφέρειας βορείου Αιγαίου με επικεφαλής τον περιφερειάρχη Νάσο Γιακαλή. Κατά την παραμονή τους στην περιοχή τα μέλη της αντιπροσωπίας της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου θα συναντηθούν με εκπροσώπους της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής ζωής της Σμύρνης.



Ο ναός

Ο Ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου, η Αλατσατιανή Παναγιά, έπαψε να λειτουργεί ως τζαμί και ανακηρύχθηκε επισήμως ως ιστορικό μνημείο της Τουρκίας, επισκευάσθηκε με γρήγορους ρυθμούς και αποκάλυψε κρυμμένα μυστικά.

Το μαρμάρινο τέμπλο του ναού είναι από τα ωραιότερα στο είδος του σε ρυθμό νεοκλασικό, φιλοτεχνήθηκε σε τηνιακό μάρμαρο το διάστημα 1873 - 1874 από τον Τηνιακό μαρμαρά Ιωάννη Χαλαπά, πατέρα του περίφημου γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά και στοίχισε 750 χρυσές λίρες. Σημειώνεται ότι οι Χαλεπάδες είχαν δουλέψει σε πολλές εκκλησίες της Ιωνίας αλλά και στην Αιολίδα όπου είχαν ανακατασκευάσει το τέμπλο της ιστορικής εκκλησίας των Αγίων Θεοδώρων της Περγάμου. Όμως το μόνο άρτια σωζόμενο έργο τους στη Μικρά Ασία είναι το τέμπλο της Αλατσατιανής Παναγιάς. Της ίδιας περιόδου έργο των Χαλεπάδων είναι το τέμπλο της εκκλησίας της Αγίας Βαρβάρας στα Πάμφυλα της Λέσβου. Σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή του ναού, αυτός χτίστηκε μόλις μέσα σε έναν χρόνο, το 1833, υπό την επιτροπεία των Χατζή Τζανή Ντιλμπόη, Χατζή Δημήτρη Σπανούδη και Χατζή Δημήτρη Μιχαήλου.

Ο ναός έχει το σχέδιο τρίκλιτης βασιλικής μεγάλων διαστάσεων, με υπερυψωμένο το κεντρικό τμήμα της στέγης και πολλά παράθυρα. Δυο σειρές από έξι μαρμάρινες μονοκόμματες κολόνες χωρίζουν το ναό σε τρία κλίτη. Το κεντρικό είναι διπλάσιο σχεδόν από τα άλλα. Στα δυτικά, τρεις μεγάλες θύρες (μία σε κάθε κλίτος) οδηγούν στον κυρίως ναό. Περιβάλλεται από ένα περίστωο με γυναικωνίτη που στηρίζουν εξωτερικά 10 μαρμάρινες κολόνες. Επί σχεδόν 90 χρόνια λειτούργησε ως το εκκλησιαστικό, κοινοτικό και εθνικό κέντρο της πόλης. Στο πανηγύρι της Μεσοσπορίτισσας, στις 21 Νοεμβρίου κάθε χρόνο έσπευδαν χιλιάδες προσκυνητές από ολόκληρη την Ερυθραία, τη Χίο και από τα χωριά της Σμύρνης ακόμη. Το Σεπτέμβριο του 1922 ο ναός εγκαταλείφθηκε για να χρησιμοποιηθεί ξανά από τους νέους κατοίκους των Αλάτσατων, Τούρκους ανταλλαγέντες στη βάση της Συνθήκης της Λοζάννης από την Κρήτη, την Ανατολική Μακεδονία και τη Βοσνία που μετέτρεψαν το 1938 την εκκλησία των Εισοδίων σε τζαμί. Σημειώνεται ότι κατεδάφισαν όλα τα κοινοτικά κτίρια που υπήρχαν ολόγυρα στον περίβολο (καμπαναριό, δημογεροντία, επιτροπείο, Σχολή Αλατσάτων κ. ά.) και δημιούργησαν στο δυτικό περίστωο πολλά μικρά καταστήματα, που με τα νοίκια τους συντηρούσαν το τζαμί. Επίσης μετέφεραν την κεντρική είσοδο στο βόρειο τοίχο του ναού και το 1953 προσέθεσαν στη βορειοδυτική γωνία του ναού ένα μιναρέ. Τα άσπρα και μαύρα βότσαλα της δυτικής αυλής, με τα υπέροχα γεωμετρικά σχήματα και το δικέφαλο αετό (έργα νησιωτών μαστόρων το 1833-1838), διατηρήθηκαν σε αρκετά καλή κατάσταση, αλλά τα τελευταία χρόνια είχαν φθαρεί επικίνδυνα.

Σήμερα τα Αλάτσατα είναι μια από τις πιο τουριστικές πόλεις της μικρασιατικής Ιωνίας. Το τζαμί της Παναγιάς της Αλατσατιανής δε δεχόταν πια πολλούς μουσουλμάνους για προσευχή οπότε και για λόγους τουριστικής προβολής η κυβέρνηση ανακήρυξε ιστορικό μνημείο το ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου και πραγματοποίησε εργασίες αποκατάστασης και συντήρησης του κτιρίου. Το τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού, σε συνεργασία με το δήμο Αλατσάτων, με πολλούς ειδικούς αρχαιολόγους, συντηρητές κ.ά. των Πανεπιστημίων της Σμύρνης και αρμοδίων υπηρεσιών του υπουργείου έφεραν τις εργασίες σε πέρας. Κατά τις εργασίες απομακρύνθηκαν όλα τα μαγαζιά και οι κατασκευές που τα εξυπηρετούσαν. Αναδείχθηκε όλη η δυτική πλευρά του ναού στην αρχική της κατάσταση. Αποκαλύφτηκαν σχεδόν όλες οι εικόνες στο ανώτερο τμήμα του τέμπλου. Νεοαναγεννησιακής τεχνοτροπίας, έργα του διάσημου Καλύμνιου αγιογράφου Σακελλάρη Μαγκλή, ο οποίος αγιογράφησε πολλές εκκλησίες της Δυτικής Ερυθραίας και των νησιών.