Του Άννας Μανουκάκη - Μεταξάκη
Κανείς δεν αμφιβάλλει πως η χώρα βρίσκεται σε δεινή οικονομική θέση με μια ύφεση καλπάζουσα, με ανεργία που ξεπερνά κάθε ρεκόρ. Το μέλλον σκοτεινό για τα παιδιά μας που τα μεγαλώσαμε με κάθε δυνατή άνεση, εμείς η γενιά της στέρησης, για να παλεύουν σήμερα και αύριο απροετοίμαστα στον τρικυμισμένο ωκεανό. Και οι άλλες μορφές κρίσης; Επικίνδυνες σαν τα θεριά: πολιτική, κοινωνική και προπάντων ηθική. Καμιά εμπιστοσύνη, βέβαια, στον πολιτικό κόσμο. Κι όταν μιλείς για καλούς και κακούς, για να δώσεις μιαν αισιοδοξία κυρίως στα νέα παιδιά, εκείνα ειρωνεύονται και γελούν με πικρία, για να μη σε βρίσουν. “Πες μου έναν, σου λένε, που να μην τρώει, να μην κοροϊδεύει. Ολοι είσαστε άθλιοι, κι αυτοί που βγαίνουν και σεις που τους βγάζετε...”
Αυτό το απόσπασμα μιας συζήτησης μπορώ να μεταφέρω, γιατί τα παρακάτω χαρακτηρίζονται “γαλλικά” και τα γνωρίζομε όλοι τις τελευταίες μέρες από τις τηλεοράσεις που αναμεταδίδουν κάποιους “πολιτισμένους” διαλόγους που διεξάγονται στη Βουλή.
Σ’ αυτή την απογοήτευση, τη σύγχυση και την καταχνιά μάς βρήκε η είδηση του θανάτου δύο μεγάλων Ελλήνων, του Απόστολου Σάντα και του Θανάση Βέγγου. Ευτυχώς η tv ξέροντας την αγάπη του κόσμου ασχολήθηκε με τη ζωή τους, τη στάση τους και το έργο τους. Κι εμείς μέσα στην οργή και τη θλίψη μας σταθήκαμε στην ομορφιά, στην ποιότητα και προπάντων στην αλήθεια τους και στο μεγαλείο της ηθικής τους. Και νιώσαμε την έξαρση και την ανάταση που μας λείπει και έχομε ανάγκη.
Ο Απόστολος (Λάκης) Σάντας κατέβασε μαζί με τον Μανόλη Γλέζο το βράδυ της 30ης Μαΐου 1941 τη γερμανική σημαία από την Ακρόπολη. Οι δυο νεαροί φοιτητές σκαρφάλωσαν από τη ΒΔ πλευρά και από το πέρασμα του Ιερού Φιδιού έφτασαν στον Ιερό Βράχο, σκαρφάλωσαν στο ιστό, την κατέβασαν, και φεύγοντας από τον ίδιο δρόμο έκοψαν από τη μέση τη σβάστικα, την έκρυψαν στο στήθος τους και το υπόλοιπο το πέταξαν σ’ ένα αρχαίο πηγάδι-αποθέτη.
Το πρωί οι καρδιές των Ελλήνων και όλου του κόσμου που το έμαθε σκυρτούσαν βλέποντας ή νιώθοντας την ελληνική σημαία να κυματάζει μόνη της σαν πρώτα στην Ακρόπολη. Κι η τρομαγμένη Ευρώπη έβλεπε έκπληκτη το δρόμο της Αντίστασης που άνοιγαν και έδειχαν ο Αποστ. Σάντας και ο Μαν. Γλέζος.
Ο Αποστ. Σάντας, που αποχαιρετήσαμε σα δικό μας άνθρωπο προχθές, τίμησε την παράτολμη συνειδητή του πράξη σ’ όλη του τη ζωή. Βάδισε με σίγουρο, στάθερο και στέρεο βήμα στο δρόμο που διάλεξε εκείνο το βράδυ (30-5-41) ελεύθερα και υπεύθυνα, αντέχοντας φυλακίσεις και διώξεις, συνεπής και τίμιος. Αθόρυβος, απλός, ταπεινός και ουσιαστικός. Σαν ένα μικρό παιδί, γελαστός και οικείος. Εδωσε το πρότυπο της συνέπειας, της τιμιότητας, της αγωνιστικότητας και έδειχνε πως αυτό είναι το χρέος του κάθε Ανθρώπου.
Από το χώρο της Αριστεράς ξεκινώντας και ο Θανάσης Βέγγος στα πιο δίσεχτα χρόνια των Ελλήνων βρήκε το δρόμο της τέχνης, ποιος θα το πίστευε, στη φοβερή Μακρόνησο το 1948-50. Και αναδείχτηκε αυτοδίδαχτος, σπουδαίος θεατρίνος, σεμνός, με ήθος άφθαστο. Ταυτίστηκε με τον ασθμαίνοντα βιοπαλαιστή και διακωμώδησε την ελληνική παθογένεια με μοναδική αμεσότητα. Αποδείχτηκε υποδυόμενος τον Τρυγαίο ή τον Δικαιόπολη ή όποιον άλλον ένας σύγχρονος αριστοφανικός χαρακτήρας, ο ορισμός του αριστοφανικού ηθοποιού. Σ’ όλη του τη ζωή απλός, λαϊκός γνήσια, σεμνός και ταπεινός, με μιαν απόλυτη ανθρώπινη ειλικρίνεια και καθαρότητα ψυχής.
Δυο άνθρωποι του λαού και τουτ όπου, που δεν έχασαν τον εαυτό τους και δεν τον ευτέλισαν. Μα τον σεβάστηκαν, όπως αγάπησαν και σεβάστηκαν στον καθένα μας τον όπου Γης άνθρωπο κι έγιναν πρότυπό του υψηλό, “Οι άνθρωπό μας”, που τους αγκαλιάσαμε ζωντανούς και τους κλάψαμε νεκρούς.
Υπάρχουν, λοιπόν, δίπλα μας σήμερα που όλα έχουν ξεπουληθεί, και πρώτη η αξιοπρέπεια αυτού του λαού η πληρωμένη με το αίμα των παιδιών του, άνθρωποι σπουδαίοι, πεντακάθαροι, εσωτερικά ελεύθεροι.
Αυτοί κέρδισαν τη ζωή, τον εαυτό τους, την αυτοεκτίμησή τους. Πρόσφεραν ακόμη και με το θάνατό τους το κουράγιο σ’ όλους μας.
Αυτοί δημιούργησαν, έγιναν πρότυπο και τιμήθηκαν αληθινά. Οχι όσοι αγωνίστηκαν στο στίβο της απάτης, της αρπακτικότητας, της κάθε “λαμογιάς”, για να αποκτήσουν δύναμη οικονομική και πολιτική. Αυτοί ξόδεψαν τη ζωή τους χτίζοντας την εξουσία τους περίτρομοι μην αποκαλυφθούν.
“Ανθρωπάρια, κενοί, τιποτόφρονες” υπήρξαν.
Και σήμερα που τρέχομε να περισώσομε έστω την Ακρόπολη, που ανάδειξε σύμβολο ελευθερίας ο Σάντας, ο Γλέζος και ο Βέγγος και οι όμοιοί τους μας φωτίζουν το δρόμο να μην πέσομε και χαθούμε εντελώς από τους εμπόρους των ουσιών και των ελπίδων μας. Είναι το αλάτι της Γης, το προζύμι που δεν αφήνει την ελπίδα να σβήσει, την ανθρωπιά να χαθεί και την ψυχή να πεθάνει. Ας τους κλείσομε στην ψυχή μας. Για τέτοιους ανθρώπους στέκει ακόμη ο κόσμος, όπως έλεγε η αγράμματη μάνα μου.

