Του Φραγκίσκου Παρασύρη βουλευτή ΠΑΣΟΚ Ηρακλείου

H συγκρότηση αυτοκρατορικών δομών στον αραβικό κόσμο προσομοιάζεται πολλές φορές σαν μια προσπάθεια να χτιστούν παλάτια στην άμμο. Σε αυτό απέτυχαν άλλωστε οι Οθωμανοί, οι Βρετανοί και - αν θέλετε – και οι Αμερικανοί.

Tο αυτοκρατορικό μοντέλο διακυβέρνησης θα ταίριαζε με τις πολιτισμικές παραδόσεις και την πολιτική μορφολογία της περιοχής σε αντίθεση με την Ευρώπη, με τις πολλές γλώσσες, την ποικιλομορφία λαών και πολιτισμών.

Στην Γηραιά Ήπειρο εφευρέθηκε μεν το έθνος-κράτος με όλες τις κοινωνικές και πολιτικές κατακτήσεις που το συνόδεψαν. Μην ξεχνάμε, όμως, ότι μόνο μέσα από μια αρνητική ιστορική διαδικασία δύο παγκοσμίων πολέμων, η Ευρώπη εισήλθε σε μια ομαλή ιστορική περίοδο η οποία σηματοδότησε οριστικά την παρακμή των παλιών ιμπεριαλιστικών δυνάμεων του 1945.

Στον αραβικό κόσμο αντίθετα, από το Μαρόκο έως το Ιράκ και από τη νότια Αίγυπτο ως στα σύνορα της Τουρκίας, έχουμε να κάνουμε με ένα γλωσσικά, πολιτισμικά και εθνικά σχετικά ομοιογενές πληθυσμιακό σύνολο. Εάν προσθέσουμε τη θρησκεία και την ιστορία, τότε συμπεριλαμβάνεται και η Τουρκία, σε αυτή την ισλαμική ενότητα της Μεσογείου. Τα αραβικά κράτη ακολούθησαν εθνικά σύνορα, που χάραξαν οι Ευρωπαίοι κατακτητές στην άμμο. Μόνο το Ισραήλ και η Τουρκία είναι χώρες κατά το ευρωπαϊκό πρότυπο. Κατά συνέπεια, δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι πολλοί Άραβες ηγέτες προσπαθούν τα τελευταία 50 χρόνια, να ξεπεραστεί ο τεχνητός διαχωρισμός της περιοχής σε μετα-αποικιακά κράτη. Ο Νάσερ, ο Σαντάμ και ο Καντάφι υπήρξαν οι κύριοι υποστηρικτές της λεγόμενης «Αραβικής Ένωσης». Όμως, η προφανής έλλειψη εκσυγχρονισμού των χωρών αυτών, επένδυσε τις όποιες αυτοκρατορικές διακηρύξεις, μάλλον με κούφιο περιεχόμενο. Οι πολεμικές αποτυχίες του Νασέρ κατά του Ισραήλ, η αναγκαστική απόσυρση του Σαντάμ από το Κουβέιτ και η απόφαση του Γκαντάφι να εγκαταλείψει το πρόγραμμα ατομικής ενέργειας της χώρας του, μετά την πτώση του Σαντάμ, ήταν ορισμένα μόνο συμπτώματα της αραβικής αδυναμίας. Κατά τα τελευταία πέντε χρόνια, το μόνο σοβαρό εγχείρημα για περιφερειακή ηγεσία προέρχεται εκτός του αραβικού κόσμου, από το Ιράν, την Τουρκία, και από την ΕΕ - μέσω της πολιτικής γειτονίας και της "Μεσογειακής Ένωσης". Όσον αφορά το Ιράν αυτό στρατολογεί την υποστήριξη της πλειοψηφίας των Σιιτών στο Ιράκ και σε άλλα αραβικά κράτη, όπως τη Χεζμπολάχ στο Λίβανο. Το Ιράν μπορεί να κερδίσει πελάτες ασταθείς δικτάτορες, όπως τον Άσαντ της Συρίας και την διεθνώς απομονωμένη φονταμενταλιστική οργάνωση της Χαμάς. Η νέα ιρακινή κυβέρνηση όμως δεν προτίθεται να χορέψει με την σφυρίχτρα της Τεχεράνης. Η εξέγερση δε των αραβικών μαζών στην Τυνησία, την Αλγερία, την Αίγυπτο και τις άλλες αραβικές χώρες, ξαναμοίρασε από την αρχή την τράπουλα στην περιοχή. Ενώ το Ιράν ήταν το μυστικό φαβορί του λεγόμενου «Αραβικού Δρόμου», μετά τις εξεγέρσεις κατέστη σαφές ότι η μάζα των Αράβων - τουλάχιστον ο αστικός πληθυσμός - καθώς και η μάζα των μορφωμένων Ιρανών οι οποίοι αντιστέκονται συνεχώς κατά του καθεστώτος των μουλάδων - δεν είναι διατεθειμένοι να ανεχτούν μια θεοκρατική δικτατορία, αλλά επιθυμούν μία δημοκρατία κατά το ευρωπαϊκό πρότυπο. Αυτό απέδειξαν και οι Ιρακινοί από το 2003 και μετά.

Η Ευρώπη εξακολουθεί να θεωρείται χριστιανική, αποικιοκρατική, με άλλα λόγια ξένη δύναμη και η πολιτική της συναλλαγής με δικτάτορες στο πλαίσιο της "Μεσογειακής Ένωσης", την έχει δυσφημήσει ακόμη περισσότερο. Ακόμα και οι περιστασιακές καταγγελίες του Ισραήλ δεν βοηθούν στην βελτίωση της εικόνας. Ο αραβικός κόσμος έχει άλλα προβλήματα από την τύχη των Παλαιστινίων- εκτός αυτών που κατοικούν στην Γάζα- η οποία θεωρείται καλύτερη από πολλές απόψεις σε σχέση με τους κατοίκους πολλών αραβικών μονοκρατοριών. Απομένει, λοιπόν, μόνο η Τουρκία ως ηγέτιδα δύναμη. Οι υστερικές αντιδράσεις απέναντι στα νεο-οθωμανικά σχέδια του Ερντογάν, παραβλέπουν ότι οι αυτοκρατορικές απαιτήσεις της Τουρκίας την καθιστούν αυτόματα, αντίπαλο πόλο προς το Ιράν και άρα σημαντικό στρατηγικό παίχτη της περιοχής. Πολλοί στρατηγικοί αναλυτές θεωρούν ότι η Τουρκία συνιστά την μοναδική εναλλακτική λύση σε σχέση με το Ιράν ως ηγέτιδα δύναμη του αραβικού κόσμου. Ο διάσημος Αμερικάνος στοχαστής για παράδειγμα Samuel Huntington θεωρούσε πάντοτε ότι η Τουρκία έχει όλες τις προϋποθέσεις, να γίνει ηγέτιδα δύναμη του ισλαμικού κόσμου. Στο βιβλίο του «Η σύγκρουση των πολιτισμών και ο ανασχηματισμός της παγκόσμιας τάξης» γράφει : «Και τέλος, η Τουρκία διαθέτει την ιστορία, τον πληθυσμό, μέσο επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης, εθνική συνοχή και στρατιωτική παράδοση και ικανότητα να γίνει κράτος πυρήνας του Ισλάμ. Ωστόσο, ο Ατατούρκ, με το να ορίσει κατηγορηματικά την Τουρκία ως κοσμική κοινωνία, εμπόδισε την τουρκική δημοκρατία να διαδεχτεί την Οθωμανική Αυτοκρατορία σε αυτό το ρόλο.…Όσο η Τουρκία θα συνεχίζει να αυτοχαρακτηρίζεται κοσμικό κράτος, δεν μπορεί να ηγηθεί του Ισλάμ. Τι θα συνέβαινε, όμως, αν η Τουρκία αποφάσιζε να επαναπροσδιορίσει τη θέση της; Κάποια στιγμή η Τουρκία θα μπορέσει να εγκαταλείψει τον κουραστικό και εξευτελιστικό ρόλο του ζητιάνου που ικετεύει να γίνει μέλος της Δύσης και να συνεχίσει τον σοβαρό ιστορικό της ρόλο ως του σημαντικότερου ισλαμικού συνομιλητή και ανταγωνιστή της Δύσης.».

Κατά τον Huntigton λοιπόν η Τουρκία για να ηγηθεί του Ισλάμ, θα πρέπει να απορρίψει την κληρονομιά του Ατατούρκ. Επιπλέον, θα χρειαστεί ένας ηγέτης της εμβέλειας του Ατατούρκ, που θα συνδύαζε την πολιτική με την θρησκευτική νομιμοποίηση για να μετατρέψει την Τουρκία από μια διχασμένη χώρα σε κράτος πυρήνα. Απομένει, λοιπόν, να δούμε εάν ο Ερντογάν είναι ένας ηγέτης της εμβέλειας του Ατατούρκ.