Του Αλέκου Α. Ανδρικάκη [email protected]

Σσσσσσς…

Η πόλη κοιμάται και οι κάθε λογής άρχοντες χουζουρεύουν…

Με αφορμή την τραγωδία της Βικελαίας (κι όχι μόνο), την ευαισθητοποίηση ελάχιστων ανθρώπων και την «εκκωφαντική σιωπή» του δήμου, συμπολίτευσης κι αντιπολίτευσης, των πολυγραφότατων βουλευτών, των φορέων και των πνευματικών ανθρώπων


Συνομιλώντας πριν λίγες ημέρες με μια 80χρονη Ηρακλειώτισσα, από εκείνες που γνώρισαν και τα παλιά και τα καινούργια, με την έννοια των αντιλήψεων, αλλά και της πόλης όπως κάποτε ήταν κι όπως σήμερα είναι, μου έλεγε κάτι που αποτελεί πραγματικό κόλαφο για τη σύγχρονη πόλη.

Όταν εκείνη έγινε 16 ετών την πήρε από το χέρι ο πατέρας της και την πήγε στη Βιβλιοθήκη προκειμένου ο μακαρίτης Νίκος Σταυρινίδης, που ασκούσε τότε χρέη εφόρου, να της υποδείξει τα βιβλία που θα της άνοιγαν, μαζί με την επερχόμενη ενηλικίωσή της, τους πνευματικούς ορίζοντες για τη ζωή. Αργότερα το ίδιο έκανε κι εκείνη με την κόρη της, μόλις έγινε 16 ετών. Μερικά χρόνια αργότερα το ίδιο και με την εγγονή της.

Η πράξη αυτή, για τρεις γενιές, έχει έναν ισχυρό συμβολισμό. Καταρχήν την ευθύνη που έχει η προηγούμενη γενιά να καθοδηγήσει και να ανοίξει ορίζοντες στην επόμενη. Όπως τη μάθει, θα λειτουργήσει κι εκείνη στη συνέχεια. Ας αναζητήσουμε, κατά συνέπεια, αυτό που συμβαίνει σήμερα στη χώρα μας, μπορεί να βρούμε και τις ευθύνες που είχε διαδοχικά κάθε γενιά, πέρα από τους πολιτικούς, τους συνδικαλιστές, τα μέσα ενημέρωσης. Θα βρούμε, ίσως, τις αιτίες και τις ευθύνες γιατί μάθαμε στα εύκολα, γιατί ζούσαμε με κόστος που δεν άντεχαν οι δυνάμεις μας, γιατί μετατρέψαμε την ευθύνη μας απέναντι στο κοινωνικό σύνολο σε υποχρέωση του συνόλου να ζει τον καθένα χωριστά, ή να ζει ο καθένας μας χωριστά, σε βάρος του συνόλου και των υπολοίπων.

Ο δεύτερος πολύ ισχυρός συμβολισμός, το μήνυμα αυτής της απλής αφήγησης της παλιάς Ηρακλειώτισσας σχετίζεται ασφαλώς με τις συνέπειες του προηγούμενου, με την αλλαγή του αξιακού μας συστήματος. Κάποτε οι άνθρωποι έβγαιναν στη ζωή προσεγγίζοντας τη γνώση. Η επαφή με τη Βικελαία και τα φώτα της, για παράδειγμα, ήταν η προϋπόθεση για να περάσει το παιδί από την ασφάλεια του σπιτιού στον ανταγωνισμό της κοινωνίας. Αυτό, φυσικά, δεν συνέβαινε με όλους. Πολλοί άλλοι, ίσως οι περισσότεροι για τις πιο φτωχές οικονομικά κοινωνικές ομάδες, ήταν υποχρεωμένοι να αναζητήσουν ως εφόδιο τη γνώση ενός επαγγέλματος. Όμως κι αυτοί τη γνώση αναζητούσαν.

Ας κάνουμε τις συγκρίσεις, που πλέον είναι αμείλικτες σε σχέση με το σήμερα. Εδώ και μερικές δεκαετίες η προϋπόθεση της 16χρονης ή του 16χρονου για να βγει στη ζωή δεν είναι η γνώση της Βικελαίας ή της τέχνης που θα ακολουθήσει αργότερα. Ο πατέρας δεν παίρνει πλέον το παιδί απ’ το χέρι για να το πάει σ’ έναν Νίκο Σταυρινίδη, στοχεύοντας να το εφοδιάσει με τα πρώτα βασικά βιβλία που θα πρέπει να διαβάσει. Το παίρνει από το χέρι για να αναζητήσουν στις λαμπερές βιτρίνες την πρώτη μοτοσικλέτα που θα πάρει, τον πρώτο τέλειο ηλεκτρονικό υπολογιστή (δεν είναι πάντα πηγή γνώσης, μπορεί να οδηγήσει σε αντίθετα αποτελέσματα με την έτοιμη γνώση που προσφέρει), ή ακόμη και το αυτοκίνητο που θα γίνει στόχος ζωής για το νέο ή τη νέα, ταυτόσημος με την ενηλικίωση. Όχι, δεν θεωρώ «διαβολικές εφευρέσεις» (!) τη μηχανή ή το αυτοκίνητο. Απλώς υποστηρίζω ότι στον απολύτως καταναλωτικό πολιτισμό μας οι προτεραιότητες άλλαξαν. Άλλαξε το αξιακό μας σύστημα, όπως σημείωνα πρόσφατα σ’ ένα άλλο κείμενο. Οι μορφωτικές προϋποθέσεις, οι πολιτισμικοί στόχοι αντικαταστάθηκαν από το στόχο ζωής, να κερδίσει κάποιος όσα περισσότερα χρήματα μπορεί (συχνά, με κάθε τρόπο…), να αγοράσει ένα καλό αυτοκίνητο και να φτιάξει ένα σπίτι με πισίνα.



Η (συν)ένοχη σιωπή της πόλης

Την περασμένη Δευτέρα αποδείξαμε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τις δύσκολες ώρες που περνά η Βικελαία Βιβλιοθήκη, η πολύτιμη και μοναδική πηγή γνώσης της τοπικής και όχι μόνον ιστορίας μας για τους τελευταίους 7 αιώνες. Αποκαλύψαμε τα υπόγεια με τους θησαυρούς, δίπλα στα ποντίκια. Γράφαμε ότι οι σημαντικές βιβλιοθήκες του Βικέλα, του Σεφέρη, της Έλλης Αλεξίου και δεκάδες άλλες, εκατοντάδες χιλιάδες βιβλία και εφημερίδες παραμένουν για 6 χρόνια στα υγρά υπόγεια, όπου τώρα κάνουν «παρέα» με τα ποντίκια! Ακέφαλη και άστεγη, με ελάχιστο προσωπικό, η Βιβλιοθήκη αγωνίζεται για να διαφυλάξει αρχεία 7 αιώνων της ιστορίας της Κρήτης, εισπράττοντας συχνά την αδιαφορία και μερικές φορές τον πόλεμο του δήμου… Αποδείξαμε την απαξίωση της Βιβλιοθήκης που έχει χαρακτηριστεί στα επίσημα έγγραφα της Ε.Ε. ως «Ακαδημία Επιστημών της Κρήτης» και τονίζαμε την ανάγκη τώρα να βρεθεί λύση, με την ευαισθητοποίηση της πόλης

«Αν ο δήμος δεν θέλει τη Βικελαία, όπως δείχνει η πραγματική στάση του, ας την αναλάβει η περιφέρεια και ας την αναδείξει σε πνευματικό ίδρυμα για όλο το νησί», γράφαμε χαρακτηριστικά.

Με μια μεγάλη έρευνα δείξαμε το πρόβλημα χωρίς καμιά υπερβολή. Εμφανίζεται τεράστιο, γιατί ακριβώς τέτοιο είναι. Σήμερα, μια εβδομάδα μετά, οι σκέψεις είναι ακόμη πιο μελαγχολικές. Όχι γιατί τα πράγματα χειροτέρεψαν για τη Βιβλιοθήκη μας. Αλλά επειδή το πρόβλημα, το οποίο προσπαθήσαμε να φωνάξουμε πάρα πολύ δυνατά, έκαναν πως δεν το είδαν η πόλη και οι πολυποίκιλες ηγεσίες μας. Πλην μερικών, μόνο εξαιρέσεων, που απλώς επιβεβαίωσαν την αντίληψη που είχαμε ότι οι πολίτες (η πόλη, δηλαδή) και οι παράγοντες ασχολούνται με άλλα, εκείνα που για τους πρώτους φέρνουν όφελος, όποιο κι αν είναι αυτό, και οι δεύτεροι με θέματα που φέρνουν ψήφους. Δυστυχώς η Βικελαία δεν φέρνει οικονομικό όφελος, δεν φέρνει ψήφους, όπως τουλάχιστο είναι η κυρίαρχη άποψη του «τι μας χρειάζεται η Βιβλιοθήκη»…

Το αυτονόητο που θα ανέμενε κανείς ήταν μια θέση, μια δήλωση, μια ανακοίνωση από το δήμο. Όχι κατ’ ανάγκην δήλωση επιβεβαίωσης του, ούτως ή άλλως, εμφανούς προβλήματος. Ακόμη και μια εξήγηση για το πρόβλημα. Ή μια διάψευση… Τίποτε, όμως. Σα να μη φάνηκε το πρόβλημα. Σα να μην υπήρξε το παραμικρό. Σα να μην έγραψε μια εφημερίδα έστω ένα μονόστηλο ή ένα σχόλιο… Κάποτε όταν μια εφημερίδα έγραφε, για παράδειγμα, ότι στον τάδε δρόμο δεν μαζεύτηκαν τα σκουπίδια, ο ίδιος ο δήμαρχος έδινε δημόσιες εξηγήσεις με επιστολή του, αφού έδινε εντολή να λυθεί το μικρό αυτό πρόβλημα, αν λυνόταν. Τέτοιες δεκάδες επιστολές θα δει κανείς στα φύλλα των εφημερίδων. Ήταν αδιανόητο για τον ήρωα – μάρτυρα της πόλης Μηνά Γεωργιάδη να μην απαντήσει και για το παραμικρό ο ίδιος, να εξηγήσει, όχι στην εφημερίδα, αλλά στους πολίτες που διάβασαν. Ήταν αδιανόητο για τον άλλο Γεωργιάδη, τον Γεώργιο, για τον Νικόλαο Κρασαδάκη, τον Ανδρέα Καλοκαιρινό, για να αναφέρω μόνο τους παλιότερους. Σήμερα τα πάντα αγνοούνται. Δεν άγγιξε κανέναν το πρόβλημα της Βικελαίας; Δεν ένιωσε κανείς από τους αιρετούς μας, σ’ όλα τα επίπεδα, την ανάγκη να δώσει μια απάντηση τριών αράδων;

Γιατί όμως έγινε αυτό; Υπάρχει εξήγηση. Και σχετίζεται ακριβώς με την ιστορία της 80χρονης Ηρακλειώτισσας που ανέφερα στην αρχή. Αν η πόλη ήταν ευαίσθητη στα αυτονόητα, αν κλονιζόταν από το γεγονός ότι, για παράδειγμα, τα ποντίκια κάνουν παρέα με τους θησαυρούς των βιβλίων και των εφημερίδων (τα αρχεία είναι ασφαλή, με την έννοια ότι είναι φυλαγμένα, απλώς, στους χώρους όπου λειτουργεί η Βικελαία), αντί να είναι στην προμετωπίδα της Βικελαίας και της πόλης, που θα έπρεπε να καμαρώνει γι αυτά, τότε και οι αιρετοί, σε κάθε επίπεδο, θα δρούσαν, δεν θα σιωπούσαν. Αν οι παράγοντες ένιωθαν τον έλεγχο των πολιτών όχι μόνο, για παράδειγμα, για τις αποζημιώσεις από τα απαλλοτριωμένα ή για τις επιδοτήσεις που θα εισπράξουν, τότε τα πράγματα θα ήταν πολύ διαφορετικά. Στο κάτω – κάτω, οι εκπρόσωποί μας δεν μπορεί παρά να είναι άνθρωποι που έχουν τις ίδιες απόψεις με εμάς. Γι αυτό τους αναδεικνύουμε να μας εκπροσωπούν. Αν λοιπόν, η πόλη είχε διαφορετική στάση, αν ο παράγοντας ήξερε ότι οι ψηφοφόροι του θα τον τιμωρήσουν αύριο με την ψήφο τους επειδή τόλμησε να αναρωτηθεί για τη χρησιμότητα της Βικελαίας, υποτιμώντας το πιο πολύτιμο στοιχείο αυτής της πόλης, τότε ίσως κι εκείνοι να είχαν άλλη στάση. Αν ένιωθε τον έλεγχο και την αντίδραση των ψηφοφόρων, θα ήταν ίσως διαφορετικά τα πράγματα.



Οι λίγες τιμητικές φωνές διαμαρτυρίας

Τα δημοσιεύματά μας αναπαρήχθησαν από δεκάδες ηλεκτρονικές σελίδες σ’ όλη την Ελλάδα. Έγραψαν και μερικοί ευαίσθητοι δημοσιογράφοι σε τοπικό και κεντρικό επίπεδο, γιατί κατανοούν και το θέμα τους «αγγίζει». Στην «Π» στάλθηκαν αρκετά ηλεκτρονικά μηνύματα διαμαρτυρίας για την κατάσταση στη Βικελαία. Οι διαμαρτυρίες, πάντως, ήταν πολύ ελάχιστες σε σχέση με αυτές που υπάρχουν σε άλλες περιπτώσεις. Απ’ όταν, ας πούμε, ο διαιτητής αδικήσει την ομάδα μας, ή επειδή απαγορεύτηκε το κάπνισμα στις καφετέριες… Φυσικά υπήρξαν άνθρωποι που διαμαρτυρήθηκαν. Που ένιωσαν την ανάγκη να φωνάξουν. Που ένιωσαν προσβεβλημένοι με την αντιμετώπιση απέναντι στη Βικελαία. Σήμερα δημοσιεύονται και αντίστοιχα άρθρα στη σελίδα10. Αλλά όλοι αυτοί, όλες αυτές οι τιμητικές εξαιρέσεις σε μια πόλη που έχασε τον προσανατολισμό της, ήταν τόσο λίγες μπροστά στο πρόβλημα και τη σημασία του. Πού είναι οι ευαίσθητοι, σε άλλες περιπτώσεις, φορείς; Πού είναι οι παρεμβάσεις των ανθρώπων των γραμμάτων και των φορέων τους; Κι επίσης –για να μην ξεχνιόμαστε- πού είναι οι παρεμβάσεις των βουλευτών, συμπολιτευόμενων κι αντιπολιτευόμενων; Εκείνων που διαγκωνίζονται για το ποιος θα πρωτοκάνει ερώτηση στη βουλή για να δημοσιευτεί στις εφημερίδες και να διαβάσουν οι ψηφοφόροι; Δυστυχώς, η Βικελαία δεν φέρνει ψήφους… Δεν είναι καταναλώσιμο προϊόν… Δεν φέρνει κέρδη… Τα είπαμε ήδη αυτά.

Ακόμη, πού είναι οι δημοτικοί σύμβουλοι; Πού είναι οι παρατάξεις, αριστερές και άλλες; Καμιά φωνή για τέτοια «πεζά» και χωρίς ψήφους θέματα…

Αυτό είναι, δυστυχώς, το σημερινό Ηράκλειο… Ξεσηκώνεται μόνο όταν του αγγίζουν την τσέπη του, με συμπαραστάτες κόμματα και φορείς…



Το παρελθόν ενοχοποιεί το σήμερα…

Ας θυμίσουμε απλώς τι γράφαμε για το Ηράκλειο μόλις πριν μερικές εβδομάδες, στις 17 Ιανουαρίου, στο πλαίσιο του άρθρου μας για την πνευματική χρεοκοπία των Ελλήνων:

«Στην άλλοτε πόλη των γραμμάτων και των τεχνών αυτό που κυριαρχεί, και το έχομε επισημάνει και με άλλη ευκαιρία, είναι οι εργολαβίες και οι αντιπαροχές, οι ενέργειες που πάντα βασίζονται στη σχέση κόστους – οφέλους, η εμπορική άποψη για τη ζωή. Το Ηράκλειο, πλέον, έγινε η πόλη της καφετέριας και του μπαρ, η πόλη της οικονομικής συναλλαγής, η πόλη που ποτέ δεν μιλά για το παρελθόν της γιατί, απ’ τη μια, την πονά η σύγκριση, κι απ’ την άλλη μάλλον δεν το γνωρίζει καν… Η πόλη της μετριότητας, σε όλα τα επίπεδα».

Και ρωτούσαμε: Έχει αυτή η πόλη τα κότσια να σηκώσει τον πήχη ψηλά; Να κάνει μια, ας πούμε, πνευματική επανάσταση; «Γιατί –εξηγούσαμε- εδώ πράγματι πρέπει να σηκωθεί ο πήχης κι όχι για να βάλομε τσιμέντο, περισσότερο τσιμέντο, να κάνομε μπαρ, περισσότερα μπαρ, να βγάζομε χρήμα, όλο περισσότερο χρήμα, να αναδεικνύομε όλο και περισσότερες μετριότητες που θα μας κατευθύνουν…

Ακόμη και την οικονομική μπόρα για να την ξεπεράσομε, πνευματική επανάσταση χρειαζόμαστε. Για να αντέξομε, αλλά και για να μην ξανακάνομε όσα κάναμε, από την ηγεσία, μέχρι τους απλούς πολίτες. Το αντέχομε να το κάνομε;»

Τα γεγονότα με αφορμή τη Βικελαία επιβεβαίωσαν ότι αυτή η πόλη δεν αντέχει πλέον στα δύσκολα. Σε αντίθεση με το παρελθόν, που έδειξε απίστευτες δυνάμεις και προχώρησε σε ανατροπές. Ακόμη και πολύ πρόσφατα. Όταν ξεσηκώθηκε και ανέτρεψε την απόφαση του Κωνσταντίνου Καραμανλή για τη μεταφορά των αρχαίων στο εξωτερικό. Όταν αγκάλιασε, την εποχή του Νίκου Γιανναδάκη, τη Βικελαία και την έφερε στο υψηλότερο σημείο της πνευματικής και πολιτιστικής δόξας της. Τότε που η Βικελαία φώτιζε από το κέντρο της πόλης όχι μόνο όλο το Ηράκλειο, αλλά ολόκληρη την Ελλάδα.

Σήμερα τί έμεινε; Άκρα του τάφου σιωπή, σκοτάδι αδράνειας.

Σιωπή, κάντε ησυχία. Η πόλη κοιμάται. Και την ίδια ώρα αυτός ο ύπνος ανεβάζει τα επίπεδα της αλαζονείας της κάθε εξουσίας…

Εμείς, όμως, επειδή θέλουμε να ταράξουμε αυτή την ησυχία, θα ανασκαλέψουμε το πρόσφατο παρελθόν, όταν και πάλι η Βικελαία κινδύνευε εξαιτίας των αποφάσεων μιας άλλης δημοτικής αρχής. Πριν 51 χρόνια, τέτοιες ημέρες, η πόλη ξεσηκώθηκε, ενεργοποιήθηκαν φορείς και πολίτες για τη Βικελαία, και ο δήμος, με δήμαρχο τον Νικόλαο Κρασαδάκη, αναγνώρισε το λάθος στην πολιτική του και πριν περάσουν τρεις εβδομάδες άλλαξε εντελώς την απόφαση. Η γενναιότητα να αλλάζεις θέση, όταν κάνεις λάθος, είναι χαρακτηριστικό μεγάλων ανθρώπων…

Και μαζί μ’ αυτά τα γεγονότα θα αναδημοσιεύσουμε δύο κείμενα που θα μπορούσαν να έχουν γραφεί σήμερα. Το πρώτο είναι του Στέργιου Σπανάκη και το δεύτερο του Κωστή Φραγκούλη. Ίσως και μόνο αυτά να δημοσιεύαμε θα ήταν ηχηρό χαστούκι για όλους εμάς, τους σημερινούς…

Αναμένουμε,

αλλά δεν σταματάμε

Κι ένα έσχατο ερώτημα, επαναδιατύπωση, καλύτερα: τι έχει να πουλήσει σήμερα το Ηράκλειο πέρα από την ιστορία και τον πολιτισμό; Ακόμη και υπό την αντίληψη της κερδοφορίας (…) είναι ανάγκη να στηριχτεί η Βικελαία.

Αναμένουμε, αλλά δεν σταματάμε…