Του Δημήτρη Χ. Σάββα
Οπου φτώχεια και γκρίνια... Καμιά φορά όμως συμβαίνει και το αντίθετο. Εχει που έχει πέσει το “καράβι” έξω, τι χάνουμε να το ρίξουμε και εμείς στην καλοπέραση. Έτσι αρχίζουμε το γλέντι, το φαγοπότι και γενικά τη διασκέδαση.
Εξάλλου οι μέρες το επιβάλλουν. Δεν ξέρω ποια θα είναι η φετινή κίνηση λόγω της Αποκριάς αν και οι Έλληνες πολλές φορές απέδειξαν ότι είναι απρόβλεπτοι. Τι και αν αι βουλαί της τρόικας αποβλέπουν στο ψαλίδισμα των αποδοχών τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου τομέα, στην μεταρρύθμιση της πρωτοβάθμιας περίθαλψης, στην ενίσχυση της ανάπτυξης και στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και ποιος γνωρίζει ακόμα τι περιλαμβάνει η ατζέντα της τρόικας. Αλλά πού θα πάει; Δε θα βγάλουμε το δικό μας πετρέλαιο από το Αιγαίο; Τότε θα δεις πανηγύρια... ευμάρεια και ανάπτυξη. Ισως βέβαια από την κίνηση αυτή προέλθει και μια νέα κοινωνική τάξη, αυτή των πετρελαιολαμογίων που σίγουρα το κλίμα της χώρας μας θα τα ευνοήσει. Δεν θα επιτρέψω όμως να με συμπαρασύρουν όλα αυτά και ειδικά σήμερα που το περιεχόμενο του κειμένου μου πρέπει να είναι εορταστικό, αποκριάτικο. Θα κάνω μια ιστορική διαδρομή! Πρώτα στις απόκριες της Αθήνας που επίσημα γιορτάστηκαν το 1887. Τότε συστήθηκε το πρώτο κομιτάτο και στον εορτασμό αυτό δόθηκε ένας ευρωπαϊκός τόνος. Στις εκδηλώσεις αυτές ενεργή ήταν η συμμετοχή του Δήμου Αθηναίων και του δημάρχου του Δ. Σούτσου που κατέβαλαν κάθε προσπάθεια για να πετύχουν οι εκδηλώσεις.
Οπως γράφουν οι χρονικογράφοι, το 1887 είναι ο χρόνος που την χοντροκομμένη σάτιρα διαδέχτηκε η έξυπνη παρωδία και τη χυδαία διακωμώδηση ο καλλιτεχνικός συμβολισμός.
Το γαϊτανάκι, η γκαμήλα και τα ρόπαλα δεν ικανοποιούσαν άλλο τους απαιτητικούς Αθηναίους. Ολοι ζητούσαν κάτι πιο καλλιτεχνικό, εναρμονισμένο με τις παραδόσεις της πατρίδας της τέχνης και του πολιτισμού.
Το έδαφος είχε καλλιεργηθεί για μια πρωτοτυπία και η κατάλληλη ψυχολογική ατμόσφαιρα είχε ήδη δημιουργηθεί.
Στα μέσα Ιανουαρίου σε μια αίθουσα του Δημαρχείου πραγματοποιήθηκε μεγάλη συγκέντρωση λογίων, δημοσιογράφων, διανοουμένων, αντιπροσώπων σωματείων, βιομηχάνων κι άλλων εκλεκτών μελών της αθηναϊκής κοινωνίας και τέθηκαν οι βάσεις για την ίδρυση του πρώτου αποκριάτικου κομιτάτου, όπως γινόταν εκείνα τα χρόνια σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Η πόλη μας, το Ηράκλειο, επρωτοτύπησε και εδώ. Βρισκόμαστε στα δύσκολα χρόνια λίγο μετά τη Συνθήκη της Χαλέπας η οποία έγινε το 1878 και η Κρήτη θεωρήθηκε ημιαυτόνομος εξαιτίας ορισμένων προνομίων που οι Τούρκοι παραχώρησαν στους χριστιανούς.
Μεγάλο Κάστρο στα 1883. Στα χρόνια αυτά της Τουρκοκρατίας έχουμε την πρώτη δημόσια αποκριάτικη εκδήλωση των χριστιανών κάτω από την άγρυπνη προστασία των καλντιριμιτζήδων.
Ενθουσιώδεις δε όπως ησαν απεφάσσαν να εορτάσουν και να γλεντήσουν τις αποκριές των δημοσίως και κατά κάποιον τρόπον να μπουν και εις τα ρουθούνια των Καστρινών Τούρκων.
Το παλιό έθιμον αι γυναίκες να ντυθούν χανούμισες και οι άνδρες αγάδες ή να βαφούν αράπηδες και να πάνε από το ένα συγγενικό ή φιλικό σπίτι εις το άλλο, διατρέχοντες οι μετεμφιεζόμενοι Χριστιανοί και τον κίνδυνον να υποστούν επιθέσεις από τους Τούρκους εθεωρήθη πλέον ξεπερασμένο.
Στην τοπική εφημερίδα “Μεσόγειο” ο Μηνάς Ι. Τσαγκαράκης μας μεταφέρει σ’εκείνη την αποκριάτικη εκδήλωση του 1883.
“Και η απόφασις ετέθη εις εκτέλεσιν. Εορτασμός των απόκρεων του 1883, με πομπές, γλέντια και χαρές. Οι διοργανωταί του εορτασμού, για κάθε ενδεχόμενον από τυχόν επιθέσεις των Τούρκων, έλαβαν και μέτρα ασφαλείας. Εκλήθησαν οι “Καλντιριμιτζήδες” του Ηρακλείου εις την ανάληψιν των καθηκόντων των και εις συμμετοχήν των εις αυτόν.
Ησαν δε “Καλντιριμιτζήδες” γενναίοι άνδρες διακρινόμενοι όχι μονάχα δια την προσωπικήν αξίαν και επιβολήν των, αλλά και δια των ενθουσιώδη πατριωτισμόν των και την προσήλωσιν των εις την Χριστιανικήν θρησκείαν. Και πέραν όλων αυτών ήταν οι τολμηροί, που αντιμετώπιζαν τους ταραχοποιούς συμπολίτας των Τούρκους, οι οποίοι δεν άφιναν ευκαιρίαν που να μη δημιουργούν επεισόδια και ταραχάς, προκειμένουν κατόπιν να ξεσπάσουν εις καταπιέσεις και πολλάκις εις φόνους των αόπλων Χριστιανών.
Μερικά ονόματα των Καλντιριμιτζήδων αυτών και άλλων πρωτοπαλλήκαρων που έλαβαν μέρος εις τας εορτάς ή καλλίτερον εις το υποτυπώδες τότε Καρναβάλι του Ηρακλείου του 1883.
Ιωάννης Σαατσάκης ή Γιαννίκος, οι αδελφοί Γεωργιος και Θεόδουλος Γερωνυμάκης, οι γιγαντόσωμοι Γεώργιος και Λεωνίδας Ανεμογιάννηδες, Εμμαν. Σεμερτζάκης ή Σπετσιώτης, ο σωτήρ και μετέπειτα σωματοφύλαξ του Ντε Λεσσέψ. εν Σουέζ, Μιχαήλ Καζαντζάκης ή Ψωμής, Στυλιανός Βιδάκης ο Λιμανιώτης, Αντώνιος Κτιστάκης, Δημητρ. Αντωνακάκης ή Μακρύς Μπογιατζής, Γεωργ. Μελεσανός, Ζαχαρίας και Χαρίλαος Πατρώνηδες, Μιχαήλ Σφακιανάκης ή Μπογατσατζής, Ιωάννης Κοζύρης ο ζαχαροπλάστης, Νικόλαος Σγουράκης ή Βραχνάς, Στέφανος Σαατσάκης, αδελφός του Γιαννίκου, Αντώνιος Κόντος, Αντώνιος Καλλιγιάννης ο Χανιώτης, Νταμουλής ο Θαλασσινός, ο Καλός Σωμαράκης, Μιχ. Ζαχαριάδης ή Σαρχιανός και άλλοι πολλοί.
Η πομπή των εορταστών της αποκριάς εσχηματίσθη εις το παλιόν Δημοτικόν Σχολείον, που ευρίσκεται όπισθεν εις τον μικρόν ναόν του Αγίου Μηνά, εκεί όπου είναι σήμερα η πλατεία της Αγ. Αικατερίνης, η οποία πλατεία εδημιουργήθη εκ της κατεδαφίσεως του κτιρίου του σχολείου τούτου προ πολλών ετών.
Από το Σχολείον δ’ αυτό εξεκίνησε η πομπή για να κάμη την παρέλασίν της δια του κεντρικού δρόμου της πόλεως, της Πλατειάς Στράτας της σημερινής λεωφόρου Καλοκαιρινού.
Πριν όμως αρχίσουν την παρέλασιν οι εορτασταί της αποκριάς του 1883 εθεώρησαν ως απαράβατον και επιβεβλημένον καθήκον να επισκεφθούν τον Μητροπολίτην Κρήτης που έμενεν εις το γετονικόν μέγαρον της Μητροπόλεως για να του υποβάλουν τα σέβη των και τας ευχάς των και να δεχτούν τας ευλογίας του.
Μητροπολίτης Κρήτης ήτο τότε ο αείμνηστος Τιμόθεος Καστρινογιαννάκης, εκλεγείς ως τοιούτος το προηγούμενον έτος. Ο μέγας αυτός Ιεράρχης, με την επιβλητικήν μορφήν και το άφθαστον ήθος, τον οποίον και αυτοί οι Οθωμανοί εφοβούντο, αλλά και εξετίμων και εσέβοντο, αφού απ’ όπου διήρχετο τον εχαιρέτων με υποκλίσεις και τεμενάδες, εξήλθε του Μητροπολιτικού Μεγάρου και τους εδέχθη μ’εγκαρδιότητα”.
Σήμερα κάτι τέτοιο είναι αδιανόητο να γίνει αφού πολλές φορές η αμφίεση ενδεχομένως να σκανδαλίζει τον κλήρον, ανώτερον και κατώτερον. Κάτι κινήσεις βραζιλογενείς ή τύπου λάτιν, ίσως φέρουν αντίθετο αποτέλεσμα, από το να υποβάλουν τα σέβη και να δεχτούν τας ευλογίας. Και όταν όλα αυτά τελειώσουν αρχίζει η δράση των πολύμορφων και πολύχρωμων βεγγαλικών, για αρκετή ώρα, που προσπαθούν οι διοργανωτές να πείσουν ακόμα και τον πιο δύσπιστο ότι “ναι, και αυτά είναι μια μορφή πολιτισμού”!
Και μετά, λογικό βέβαια, ακολουθεί γλέντι. Πολλές οι συνεστιάσεις, πολλοί οι μασκαράδες, εύθυμοι και μη, σε περίοδο κρίσεων και κρίσης. Ολα θα ξεπεραστούν, αν θυμηθούμε εκείνο το παλιό τραγούδι που αυτές τις μέρες οι παλαιότεροι κυρίως συγοψελλίζουν: “Κι αν παρήλθον οι χρόνοι εκείνοι, των ερώτων φαιδρά εποχή”!
Ολα θα ξεπεραστούν... και
σίγουρα, θα βγούμε από την κρίση. Πώς; τρώγοντας, πίνοντας, χορεύοντας και διασκεδάζοντας...
Ιδιαίτερα ετούτη την περίοδο που κυριαρχείται από το πνεύμα των αποκριάτικων εκδηλώσεων και των κάθε είδους γιορταστικών δρώμενων.

