Της Aννας Μανουκάκη-Μεταξάκη

Χρόνια τώρα μέσα “στους ιστορικούς χώρους” του αλβανικού μετώπου, της Μάχης της Κρήτης, της Κατοχής, της Αντίσασης και των μετά την απελευθέρωση εξελίξεων συναντώ τόσο στις γραπτές πήγες όσο και στις προφορικές μαρτυρίες το μόνιμο αξιωματικό από τις Αγιες Παρασκιές Πεδιάδος Γιώργο Ινιωτάκη ή Γκρίσκο.

Γρήγορα σχημάτισα τη γνώμη πως έπαιξε ρόλο πολύ σημαντικό στα γεγονότα με τη σωματική και ψυχολογική του ρώμη, τη μέχρι παραλογισμού φιλοπατρία του και γενικά με τη χαρισματική του προσωπικότητα και πώς συγκαταλέγεται από το ρόλο του ανάμεσα στους 100 αξιωματικούς του ν. Ηρακλείου.

Μέσα στα απομνημονεύματα του Γ. Δουνδουλάκη, πηγή ιστορική σοβαρότατη, ο Γ. Ινιωτάκης φαίνεται υπεύθυνος της επαρχίας Πεδιάδος για την παρακολούθηση των Γερμανών και τη συλλογή πληροφοριών για το στρατηγείο της Μέσης Ανατολής. Δουλεύει μάλιστα για το α’ σαμποτάζ του αεροδρομίου Καστελίου συνεργαζόμενος με το λοχαγό Μαν. Καμπάκη (απο την άνοιξη του 1942) και με τον λοχαγό Σταρίδα, ως ότου ο τελευταίος αναχωρεί για την Αίγυπτο.

Μέσα στο βιβλίο “Σημαδιακά χρόνια” του Νικόδημου Κριτσωτάκη, (Αθήνα 1972), τον παρακολουθούμε μαζί με 100 αξιωματικούς στη μετά τη δίκη των 22 αξιωματικών (Χανιά 25-10-1943) “συγκέντρωση Διακάκη” Ηράκελιο. Αλλού πάλι ανακοινώνει ο Γ. Ινιωτάκης στο συγγραφέα την απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΑΜ (1-7-44) να ανεβεί στο βουνό, αλλού στη μάχη στο “Βρωμονερό" επικεφαλής της αντάρτικης ομάδας του ΕΛΑΣ, κι αλλού εμφανίζεται να επιτίθεται σε γερμανική φάλαγγα και να παίρνει γερμανικό φορτηγό πολύτιμο για την μεταφορά τροφίμων και τη μετακίνηση των ανταρτών.

Οπως ο Ν. Κριτσωτάκης, έτσι και ο Ιωάννης Κοντάκης (συντ/ρχης ΕΑ Δ’ δικηγόρος) στο βιβλίο του “Αναμνήσεις και βιώματα από την Εθνική Αντίσταση της Βιάννου 1941-1945” τον αναφέρει στη Μάχη του Μαραθίτη (Οκτ. 1944) να πολεμά “ενθουσιώδης και γενναίος με καθαρή αντάρτικη νοοτροπία”. Και ο Γ. Κάββος στο μνημειώδες έργο του “Γερμανοϊταλική Κατοχή και Αντίσταση της Κρήτης” (Hei 1999) αναφέρεται στο Γ. Ινιωτάκη στα γεγονότα στο “Βρωμονερό”, στα γεγονότα του κατά τον Οκτ. του 1944 τραυματισμού του Γ. Ποδιά όπου ο Γ. Ινιωτάκης μαζί με τον Χρ. Μπαντουβά ηγούνται τον εκτελεστικού αποσπάσματος και τέλος παραθέτει τις μετά τη Βάρκιζα διαταγές του υπουργείου Στρατιωτικών (82606/20-1-1945) για τον αποκλεισμό του Γ. Ι. μαζί με 4 άλλους αξιωματικούς της ΕΛΑΣ από τα τάγματα της Εθνοφυλακής.

Αλλά αυτή την ηρωική καταδραματική πορεία της ζωής του Γ. Ινιωτάκη βιώνεις ακούγοντας και τις αφηγήσεις όσων των γνώρισαν. Πρώτα -πρώτα της αδερφής του Μάρως Ινιωτάκη - Λασηθιωτάκη (καταγραφή Σεπτέμβριος 2010), έξι χρόνια μικρότερής του που υπήρξε μάλιστα επονίτισσα. Υστερα του Μιχάλη Σαμαρείτη (Hei 2003 καταγραφή) που τον χαρακτηρίζει “έξυπνο και γενναίο παλληκάρι που τα δίνει όλα στον αγώνα”, του αντάρτη του εφεδρικού ΕΛΑΣ από τη Ζήντα Θεοδ. Μπαγιάτη που πολέμησε κάτω από τις διαταγές του Γ. Ινιωτάκη στη Μάχη του Μαραθίτη και τραυματίστηκε και λέει γι’ αυτόν (Μάιος 2002): “Ο Γκρίσκος, λεβέντης στην κορμοστασιά και ατρόμητος ψυχής άνθρωπος, γεμάτος παράσημα - πληγές στο σώμα του μας τοποθέτησε...”. Και ο Γιώργης Κλάδος, ο αντ/κός και πρώην δήμαρχος Ανωγείων, φίλος του στην Αθήνα, θυμάται συγκινημένος (Ιαν. 2011): “Ο Γκρίσκος ήταν επιβλητικός όχι μόνο για την ομορφιά και τη λεβετνιά του, αλλά και με την ακτινοβόλα του προσωπικότητα που σε βεβαίωνε πως ήταν κάποιος σπουδαίος”.

Τούτα τα στοιχεία συμπληρώθηκαν με ένα λακωνικό κείμενό του (πραγματική ιστορική πηγή), την αναφορά του προς τη Στρατιωτική Διοίκηση Κρήτης (1-9-1945) που μου έδωσε ο μονοχογιός του Κοσμάς και από την συνέντευξη της αδερφής του Μάρως, 16 χρονών τότε.

Με βάση τις παραπάνω πηγές, με πολλή χαρά πραγματοποίησα την ιστορική εργασία, απόσπασμα της οποίας η εφημερίδα “Πατρίς” δημοσιεύει, αφενός για την Ιστορία που ιδιαίτερα σήμερα έχουμε ανάγκη ως λαός, αφετέρου για να λάμψει για όλους τους αγνούς αγωνιστές έστω αργά “ο ήλιος της δικαιοσύνης ο νοητός” κατά τον ποιητή.

Ο Γεώργιος Ινιωτάκης - αργότερα επωνομασθείς Γκρίσκος - γεννήθηκε το 1920 στις Αγ. Παρασκιές. Η κήρυξη του πολέμου τον βρήκε τριτοετή φοιτητή της Σ.Σ.Ε. (Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων). Επειδή ήταν απαραίτητοι στο μέτωπο, θεωρήθηκαν απόφοιτοι, προετοιμάστηκαν και στάλθηκαν στον πόλεμο.

Ανθυπολοχαγός, λοιπόν, πολεμιστής, ενθουσιώδης και παράτολμος στα τέλη του Δεκέμβρη στο Πόγραδετς, στη λίμνη Οχρίδα, ενώ οι Ελληνες εδραίωναν τη θέση τους με άθλιες συνθήκες οπλισμού στολής, υπόδυσης και τροφής σμέσα στην καρδιά του δριμύτατου χειμώνα του 1940-41, τραυματίστηκε “θανασίμως πληγείς υπό θραύσματος εις το αριστερόν ημιθωρράκον με παραμονήν έκτοτε του θραύσματος εντός του πνεύμονος... ενοσηλεύθην εις το νοσοκομείον της Κορυτσάς” (ετιμήθηκε με τον χρυσούν Σταυρόν Ανδρείας...)”, γράφει. Αργότερα με άδεια κατέβηκε στο Ηράκλειο και με παράτασή της στο νοσοκομείο Χανίων. Η αδερφή του αφηγείται. “...Τον είχαν με τους πεθαμένους αλλά το σκυλί του γαύγιζε κοντά του και το άκουσαν. Τον πλησίασαν και είδαν πως ζούσε ακόμη και τον πήραν. Ο πατέρας μας είχε δει την προηγούμενη νύχτα στο όνειρό του πως ο Γιώργος μας έπεσε στο πηγάδι κι όταν ο χωριανός μας ο Σχοιναράκης έγραψε πως ήταν στο νοσοκομείο, το συνδύασε. Ηταν τόσο λεβέντης και όμορφος, που η ακόλουθος της βασίλισσας, όταν τον είδε στο νοσοκομείο, τον ερωτεύτηκε... Του ΄δωσαν το χρυσό αριστείο ανδρείας τότε...”.

Οταν οι Γερμανοί κήρυξαν τον πόλεμο, αψηφώντας τη ζωή του, που γλίτωσε σαν από θαύμα, διέκοψε την αναρρωτική του άδεια και παρουσιάστηκε στο 3ο γραφείο του 3ου διαμερίσματος Κρήτης. “Αισθανόμενος πλήρως τα καθήκοντά μου ως αξιωματικός συνεκρότησα εκ των διαθεσίμων οπλιτών της Δ/νσεως και Πολιτών αποσπάσματα αναλαμβάνων και εκτελών τας πλέον επικινδύνους αποστολάς, ων είχεν ανάγκην η διοίκησις. Πολλές φορές προϋκάλουν διαταγάς, με αποτέλεσμα να παρατηρηθώ υπό τον αντρχου κ. Παπαθανασοπούλου , όστις με ήλεγξεν επί λέξει: -Οχι κ. Ινιωτάκη, υπάρχουν κι άλλοι αξιωματικοί, δεν είσαι συ μόνον”. Ετσι γράφει ο ίδιος. Την αυταπάρνηη και την ανδρεία του κατά τη Μάχη της Κρήτης εξήρε δημόσια, παρουσία όλων των αξιωματικών, ο στρατηγός Λιναρδάκης.

Τραυματίζεται, λοιπόν, πάλι ο Γ. Ινιωτάκης “εις μιαν αποστολήν δια την καταστροφήν ριφθέντων πυρομαχικών και τροφίμων εντός των εχθρικών γραμμών εις τον τομέα του τάγματος του κ. Χαιρέτη αντ/ρχου Πεζικού, ετραυματίσθην εις την αριστεράν ωμοπλάτην βληθείς διαμπερώς υπό όπλου τυφεκίου”. Ετσι απλά και φυσικά αναφέρει το β’ τραυματισμό του. Ενώ η αδελφή του Μάρω λέει: “.... Πολέμησε όλες της μέρες της Μάχης. Πρώτα στο λιμάνι, όπυ έδιωξε τους Γερμανούς από το Μέγαρο ως τη Θέρισσο. Εκεί τραυματίστηκε. Γιατρεύτηκε από το γιατρό Π. Φακιωλάκη και στο φαρμακείο το παλιό του Ματζαπετάκη όπου σύχναζε και στην Αντίσταση αργότερα. Τον έφεραν στο χωριό με τα πόδια και έδινε το παρών στην Ασφάλεια ως αξιωματικός, θυμάμαι...”.

Μετά τη συνθηκολόγηση και την παράδοση των όπλων ο Γ. Ι. μπήκε αμέσως στην Αντίσταση. Μπήκε στην Κατασκοπεία “την συμμαχικήν...”, όπως γράφει”. “Αργότερα κατετάγην εις τον ΕΛΑΣ με μοναδικόν γνώμονα να υπηρετήσω και πάλιν την δεινώς χειμαζομένην πατρίδα μου, ην υπηρέτησα, εκτελέσας ως Ελλην αξιωματικός το καθήκον μου τιμίως και ευσυνειδήτως...” Και η αδελφή του: “Δού λένε στην Κατοχή σ’ ένα γραφείο. Οι Αγγλοι του ‘διναν 600 λίρες να αναλάβει τον ασύρματο μαζί με τον συνάδελφό του τον Κουρουπάκη από το Χουδέτσι.

- Τα λεφτά σας δεν τα θέλω. Υπηρετώ την πατρίδα μου όπως οφείλω, τους είπε. Ξέρω πως σύχναζαν στου Ματζαπετάκη. Εδιναν εκεί κι έπαιρναν πληροφορίες. Προδόθηκαν όμως και πιάσανε τον Κουρουπάκη. Τον έγδαραν ζωντανό μα δεν μαρτύρησε. Ο Γιώργης μας ήρθε τότε και κρύφτηκε έξω από το χωριό. “Υστερα συνέχισε ανυποχώρητος. Τρύπωνε παντού. Εμπαινε ας πούμε στου Ματζαπετάκη το φαρμακείο και ξετρύπωνε από πίσω σαν τη ζουρίδα. Δεν τον έπιασαν. Αργότερα ανέβηκε στο βουνό αντάρτης. Μια φορά πήγε στον Πατσίδερο, σπάσανε μια αποθήκη και δώσανε τα τρόφιμα στον κόσμο που πεινούσε. Γιατί τότε πεινούσαν πια και στην ύπαιθρο! Ετυχε να ‘ναι στον Πατσίδερο ένας από τα Κελλιά και του φόρτωσε το γάιδαρο για την οικογένειά του χωρίς να γνωρίζονται! Ηρθε λοιπόν στο χωριό του και έλεγε: “Κάποιος Γκρίσκος μου ‘δωσε τρόφιμα”...

Από την κατασκοπεία, όταν έφυγε πια ο λοχαγός Σταρίδας (πολλές αναφορές σ’ αυτόν από τον Γ. Δουνδουλάκη) για τη Μ. Ανατολή, ο Γ. Ινιωτάκης πέρασε στο ΕΑΜ κι ύστερα αντάρτης στον ΕΛΑΣ συμμετέχοντας και πολεμώντας στην α’ γραμμή” ούτε είχε ανάγκη η Πατρίς κατά τον Μ. Μακρυγιάννη. Το ΕΑΜ αξιοποίησε εξάλλου στην Κρήτη τους λίγους μόνιμους αξιωματικούς που προσχώρησαν σ’ αυτό. Αυτό διαπιστώνουμε μελετώντας και την πορεία του Γ. Ινιωτάκη - Γκρίσκου.

Μετά όμως από την υπογραφή της συμφωνίας της Βάρκιζας, επίτευγεμα σπουδαίο της βρεττανικής πολιτικής (την οποία συμφωνία οι του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ υπογράφουν στηριζόμενοι στη δύναμη που έχουν στον ελλαδικό χώρο) οι Βρεττανοί αλλάζουν στάση και αντιμετωπίζουν την Αριστερά κατά τα πολιτικά τους σχέδια και συμφέροντα. Και σ’ αυτή τη ρευστή εποχή ο Γ. Ινιωτάκης, που έζησε απί 41 χρόνια με το θραύσμα του όλμου πάνω από την καρδιά του, που τραυματίστηκε δια τυφεκίου στην ωμοπλάτη, που τιμήθηκε το χρυσό αριστείο ανδρείας στο μέτωπο και επαινέθηκε μπροστά σ’ όλους τους αξιωματικούς από το στρατηγό Λιναρδάκη κατά τη Μάχη της Κρήτης, που πολέμησε παντού τον εχθρό ως κατάσκοπος των Βρεττανών και ως αντάρτης, διώχθηκε. Διώχθηκε ως επικίνδυνος από το στράτευμα ο τιμημένος ανθυπολοχαγός Αλβανίας μόλις 25 χρονών.

Μη ξέροντας τίποτε περί των ελεεινών συμφερόντων που εξυπηρετούσε ο πόλεμος και περί των αποφάσεων των ηγετών για την πορεία του κόσμου “... Μπήκα στον ΕΛΑΣ, για να υπηρετήσω την δεινώς χειμαζομένην πατρίδα μου...”, γράφει.

Η πατρίδα όμως που υπηρέτησε “έκρινε” έτσι... Μέσα σε λίγο χρόνο οι συνθήκες άλλαξαν. Και οι εποχές. Γι’ αυτό πρέπει να κριθούν με τα δικά τους κριτήρια και να μελετηθούν. Τότε θα εξηγηθεί και η καθυστέρηση της έκφρασης των παραπόντων του Γ. Ινιωτάκη προς τη Στρατιωτική Διοίκηση Κρήτης (1-9-1945): “... Παραπονούμαι και παρακαλώ να μου γνωσθώσειν οι λόγοι, καθ’ ότι εν παντί τόπω και χρόνω εξετέλσα το καθήκον μου ως Ελλην αξιωματικός τιμίως και ευσυνειδήτως...”. Ενώ το έγγραφο του υπουργείου Στρατιωτικών που τον εξαιρεί από τους αξιωματικούς που θα συγκροτήσουν την Εθνοφυλακή στην Κρήτη στάλθηκε στις 20-1-1945 (Γ. Κάββος, σελ. 728). Ομως το έγγραφο δεν ανακοινώθηκε σίγουρα τότε στον Γ. Ινιωτάκη και στους λοιπούς ακόμη 4 αξιωματικούς του ΕΛΑΣ. Γιατί ο συντ/ρχης Πεζικού Γ. Φουντουλάκης, απεσταλμένος της Κυβ. Εθνικής Ενότητας για τη συγκρότηση στην Κρήτη Εθνοφυλακής, έκρινε πως έπρεπε σύμφωνα και με τις οδηγίες που είχε, να χρησιμοποιήσει και εφέδρους και μόνιμους αξιωματικούς του ΕΛΑΣ (Γ. Κάββος 730 σελ. 17-1-45 “ περί της εν Κρήτη καταστάσεως” προς το υπουργείον των Στρατιωτικών του Δ/ντή Στρατευμάτων Κρήτης συντ/ρχη Γ. Φουντουλάκη). Εξάλλου, στις 15-2-1945 απολύονται 65 αξιωματικοί από ΕΑΜ και ΕΟΚ, μεταξύ των οποίων δεν ήταν ο Γ. Ινιωτάκης. Τον έσωσε ωστόσο ο Πλαστηρικός Γ. Φουντουλάκης;

Ο Γ. Ινιωτάκης - Γκρίσκος ζήτησε να ερωτηθούν οι στρατιωτικοί διοικητές Κρήτης, οι εκάστοτε διοικητές του και επικαλέσθηκε την μέχρις αυτοθυσίας φιλοπατρία και τα αριστεία του για “την απονομήν του Δικαίου”. Αλλά αντ’ αυτού ακολούθησαν οι εξορίες και οι διώξεις”.

“Οταν έφευγε (λέει η Μάρω), για την εξορία, κατέβηκε όλο το Ηράκλειο και τον συνόδεψε ως το λιμάνι... Υστερα δεν τον άφηναν σε δουλειά, δεν τον άφηναν σε χλωρό κλαρί. Δούλεψε τέλος στο εργοστάσιο του Παπαστεφάνου, στην Αθήνα... 62 χρόνων, το 1982, πέθανε από την καρδιά του. Το θραύσμα ήταν σφηνωμένο πάνω από την καρδιά του...”.

Ηταν το σημάδι της αγάπης του για την πατρίδα του που “τρώει” σε κάποιες περιόδους τραγικές (όπως εκείνη του Εμφυλίου) τα παιδιά της, πληρώνοντας τη νευραλγική της θέση πάνω σε τούτο τον πλανήτη.

Ισως και τα λάθη των ηγετών της και του λαού της...

Μια μικρή αχτίδα του νοητού Ηλιου της Δικαιοσύνης αυτό το κείμενο... Κι αν δεν ζεστάνει την ψυχή του Γκρέσκου (ποιος τα ξέρει αυτά;) είναι ίσως η ψευδαίσθηση της επιτέλεσης του ΧΡΕΟΥΣ και μια ελάχιστη υποψία ανθρωπισμού που πάλι εμάς ωφελεί, τους ζώντες...

Ακόμη κι έτσι, οι “Γκρίσκοι” μας προσφέρουν.