Σε πανηγυρικό κλίμα πραγματοποιήθηκε προχθές το απόγευμα η εκδήλωση για την παρουσίαση και την βράβευση των μελετών που διακρίθηκαν στο πλαίσιο του Πανελλήνιου αρχιτεκτονικού διαγωνισμού για την ανάδειξη των δυτικών Νεωρίων.

Στο διαγωνισμό περισσότερα από 200 μελετητικά γραφεία έδειξαν ενδιαφέρον συμμετοχής και 64 από αυτά κατέθεσαν φακέλους με προτάσεις για την ανάδειξη του σπουδαίου μνημείου των δυτικών Νεωρίων.

Αναφερόμενος ο δήμαρχος στην έκθεση, τόνισε ότι παρουσιάζει μια συγκροτημένη δουλειά που έγινε από αρχιτέκτονες, οι οποίοι μέσα από τις μελέτες που κατέθεσαν δείχνουν το δρόμο για το πώς μπορεί να συνδεθεί το παρελθόν με το παρόν και το μέλλον, με την αξιοποίηση σημαντικών ιστορικών μνημείων.

Ο ίδιος αναφέρθηκε στον πρώτο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό που έγινε και είχε ως αντικείμενο το ανατολικό Νεώριο, την αποθήκη Άλατος και τη δεξαμενή ΖΑΝΕ, όπου θα γίνει σύμβαση με τους μελετητές η πρόταση των οποίων προκρίθηκε. Παράλληλα προανήγγειλε ότι θα γίνει ένας ακόμα αντίστοιχος διαγωνισμός για την ανάδειξη των Ενετικών Τειχών, που αποτελούν το μεγαλύτερο οχυρωματικό έργο της Μεσογείου. Όπως είπε χαρακτηριστικά, «για μας είναι πολύ σημαντικό γεγονός οι μελέτες που αφορούν σε παρεμβάσεις και αξιοποιήσεις μνημείων και παραδοσιακών οικιστικών συνόλων να είναι προϊόν αρχιτεκτονικών διαγωνισμών.

Γιατί μέσα από αυτούς τους διαγωνισμούς το ιδιαίτερα αξιόλογο, έμψυχο δυναμικό της χώρας, μας, έχει τη δυνατότητα να εκφράσει δημιουργικά τη δική του προσέγγιση και αρχιτεκτονική λύση. Ο Δήμος θα παραμείνει σ’ αυτή τη γραμμή και θα συνεχίσει να προωθεί τέτοιες διαδικασίες για τα μνημεία του και στο μέλλον».



Η μελέτη

Το πρώτο βραβείο του διαγωνισμού για την ανάδειξη και επανάχρηση των δυτικών Νεωρίων και ευρύτερου περιβάλλοντα χώρου κέρδισαν οι αρχιτέκτονες Τηλέμαχος Ανδριανόπουλος, Κώστας Μαύρος, Θάνος Μπαμπανέλος. Σύμφωνα με την πρόταση των μελετητών, «προκειμένου η περιοχή των Νεωρίων να αναδειχθεί ξανά ζωντανή, επιβάλλεται η συνολική αποκατάσταση της αίσθησης της απότομης κατάληξης της πόλης στη θάλασσα, όπως και η αποκατάσταση της αίσθησης της ανοικτής εξόδου της πόλης προς τη θάλασσα. Κατάληξη και έξοδος: Λίθινο Τείχος και Υδάτινα Νεώρια.

Η πρόταση Αστικής Αποκατάστασης στην περιοχή του λιμένα αναιρεί το αποτέλεσμα της παραλιακής λεωφόρου. Αναιρεί τη σάρωση και τον ακρωτηριασμό. Το τείχος αποκαθίσταται, τα Νεώρια αποκαθίστανται. Με διπλό τρόπο. Το νερό ξαναπλησιάζει στην πέτρα, το κτίσμα ξαναπλησιάζει στο νερό. Η θάλασσα αγγίζει την πόλη, η πόλη εξέρχεται προς τη θάλασσα.

Δεδομένης της πολιτιστικής επανά-χρησης των Νεωρίων, αυτά δε θα υποδέχονται πλέον γαλέρες αλλά ανθρώπους. Η υποδοχή της γαλέρας γινόταν μέσω του νερού, ενώ η δική μας συνάθροιση επιβάλλει την παρουσία πλατώματος: Μιας νέας πλατείας. Μια παραλληλόγραμμη, στιβαρή, λίθινη πλατφόρμα αποκαθιστά με απλό τρόπο την προηγούμενη στιβαρή παρουσία του συνόλου των Νεωρίων, προεκτείνοντάς τα και πάλι προς τη θάλασσα.

Η ανατολική γαλαρία -που υπέστη και τον μεγαλύτερο ακρωτηριασμό- είναι αυτή που προεκτείνεται επίσης προς τη θάλασσα, με συμβολικό και ουσιαστικό τρόπο: Μία ξύλινη κατασκευή τόξων εναλλασσόμενης κλίσεως αποκαθιστά την εσωτερική γεωμετρία της γαλαρίας και το αυθεντικό της μήκος.

Πρόκειται για μια ανοικτή στοά που φτάνει στη θάλασσα, ενισχύει διακριτικά την παρουσία των Νεωρίων και μπορεί να υποδέχεται και όσους αποβιβάζονται στην πόλη αυτήν. Η υποδοχή-αφετηρία για την πόλη του Ηρακλείου γίνεται μέσω της στοάς, του συγκροτήματος των Νεωρίων και της νέας πλατείας. Η αποκατεστημένη πόλη διεισδύει στη θάλασσα ξανά, ενώ ταυτόχρονα υπο-δέχεται και πάλι.

Η διαχείριση και ανάδειξη του τείχους, του αλλοτινού κτισμένου ορίου της πόλης, γίνεται με τη ρέουσα διείσδυση του αντιθέτου του: Νερού-πρασίνου. Δυτικά της πλατφόρμας και προς την κύρια έξοδο της πόλης προς τη θάλασσα –την οδό 25ης Αυγούστου - πραγματοποιείται η κυρίως διείσδυση: Μία σχετικά αβαθής υδάτινη επιφάνεια διαρρηγνύει την επιχωμάτωση της λεωφόρου και επιτυγχάνει την ανάδειξη του ορίου της νέας πλατείας, ενώ το νερό πλησιάζει ξανά στο βυζαντινό τείχος κατοπτρίζοντας την λιθοδομή.

Η σύνδεση της 25ης Αυγούστου με την πλατεία ακολουθεί την απλή γεωμετρία ενός τριγώνου το οποίο περνά πάνω από το νερό αποδίδοντας στην πρόσβαση προς τα Arsenali την αίσθηση διάβασης πάνω από κανάλι: Επιπλέον, ως είσοδος-αφετηρία για το Ηράκλειο, η πλατεία των Νεωρίων οδηγεί τους επισκέπτες μέσω της τριγωνικής γέφυρας προς την καρδιά της πόλης ή το Ενετικό φρούριο.

Ανατολικά της πλατφόρμας, η αίσθηση επαφής των νερών με το βυζαντινό τείχος -τα οποία άλλοτε εκτείνονταν και εδώ με τον ίδιο τρόπο- προτείνεται να αποκατασταθεί από μία θάλασσα-πρασίνου.

Η –σχεδόν υδάτινη- ορμή της, δημιουργεί ένα εκτεταμένο πάρκο αγκαλιάζοντας τα όρια του τείχους μέχρι την περιοχή των ανατολικών Νεωρίων: το κτίριο της περιφέρειας Κρήτης παρασύρεται από την ίδια ορμή• η οροφή και οι τοίχοι του καλύπτονται από φυτά, επιτυγχάνοντας την ενσωμάτωσή του στο πάρκο και την πλήρη ανάδειξη με αυτό τον τρόπο του συγκροτήματος των Νεωρίων.

Ένα πράσινο, ανάλαφρο ‘κύμα’ συμπληρώνει την αναταραχή: πρόκειται για ένα πρανές μπροστά από το κτίριο της Περιφέρειας το οποίο οδηγεί τους πεζούς από τα Ανατολικά Νεώρια προς την νέα, κεντρική πλέον, παραθαλάσσια πλατεία των δυτικών Νεωρίων.