Μετά από δύο δεκαετίες αγώνα, δικαιώθηκε η Διεθνής Εταιρεία Φίλων Ν. Καζαντζάκη και όσοι στήριξαν την προσπάθειά της για επανέκδοση του έργου του κορυφαίου Κρήτα λογοτέχνη και στοχαστή.

Το υπουργείο Πολιτισμού, με απόφαση που υπογράφει η γενική γραμματέας, Λίνα Μενδώνη, υιοθέτησε, ουσιαστικά, την πρόταση της εταιρείας και συγκρότησε επιτροπή για το έργο του Ν. Καζαντζάκη.

«Αν ζούσε η Ελένη Καζαντζάκη, ο Γιώργος Ανεμογιάννης και η Τιτίκα Σακλαμπάνη θα ήταν πολύ ικανοποιημένοι με την εξέλιξη αυτή», τονίζει στην «Π» ο πρόεδρος της ΔΕΦΝΚ, κ. Γιώργος Στασινάκης.

Το υπουργείο, με την απόφασή του, αναγνωρίζει την προσφορά της εταιρείας στο χώρο του πολιτισμού και «σφραγίζει» μία παγκόσμια κινητοποίηση που είχε ως κεντρικό άξονα την ανοιχτή επιστολή προς την ελληνική πολιτεία με αίτημα την επανέκδοση του έργου του Ν. Καζαντζάκη.

Την επιστολή υπέγραψαν, συνολικά, 4008 προσωπικότητες των γραμμάτων, των τεχνών και της πολιτικής από 92 χώρες.

Η πρόταση για τη συγκρότηση της επιτροπής, με τα άτομα που τελικά επιλέγησαν, κατετέθη στο γραφείο του πρωθυπουργού από τη ΔΕΦΝΚ, το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) και το Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη.

Πρόκειται, πλέον, για μια πολιτική απόφαση που καθιστά την επανέκδοση των βιβλίων του Ν. Καζαντζάκη εθνική υπόθεση.

Ο κ. Στασινάκης εκφράζει την ικανοποίηση για τη θετική εξέλιξη και ευχαριστεί θερμά τον πρωθυπουργό, το γραφείο του και τη Γενική Γραμματέα του υπουργείου που έδωσαν διέξοδο σε ένα χρόνιο πρόβλημα.

«Αποτελεί δικαίωση ενός αγώνα πνευματικού επιπέδου εδώ και 22 χρόνια», τονίζει ο κ. Στασινάκης.

Το υπουργείο αναμένεται να ορίσει πρόεδρο της επιτροπής και να ξεκινήσει το έργο της.

Η επιτροπή αποτελείται από τους Αθανάσιο Αγαθό, λέκτορα Νεοελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Γεώργιο Γιατρομανωλάκη, ομότιμο καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών, Δημήτριο Γουνελά, αναπληρωτή καθηγητή Νεοελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Άγγελο Δεληβοριά, διευθυντή του Μουσείου Μπενάκη, Σταύρο Ζουμπουλάκη, διευθυντή του περιοδικού «Νέα Εστία», Παναγιώτη Θεοδωρόπουλο, συγγραφέα, πρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, Μιχάλη Κοπιδάκη, καθηγητή Κλασικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ελπινίκη Νικολουδάκη - Σουρή, αναπληρώτρια καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος Δημόσιας Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου Κρήτης, Κωνσταντίνο Παπαδάκη, δικηγόρο, αντιπρόεδρο του Μουσείου Καζαντζάκη, Νικόλαο Παπαδάκη, γενικό διευθυντή του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος», Δημήτρη Φίλια, αναπληρωτή καθηγητή Λογοτεχνικής Μετάφρασης του Ιονίου Πανεπιστημίου, Σταμάτη Φιλιππίδη, ομότιμο καθηγητή Νεοελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Χρέη γραμματέα στην Επιτροπή θα εκτελεί η κ. Τριανταφυλλιά Καραμανλή, σύμβουλος Πολιτιστικής Διαχείρισης και μεταφράστρια του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, με αναπληρώτρια την κ. Σταυρούλα Σακάλογλου, σύμβουλο Πολιτιστικής Διαχείρισης του προαναφερόμενου Κέντρου.

Η Επιτροπή θα συνεργάζεται με τις εκδόσεις Καζαντζάκη - Πάτροκλος Σταύρου, το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, το Ίδρυμα «Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη», το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, τη Διεθνή Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη και ενδεχομένως και με άλλους φορείς. Το έργο της Επιτροπής θα συντονίζεται από το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, σε συνεργασία με τη Διεθνή Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη και το Ίδρυμα «Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη».

Ως πρώτο μέλημα της Επιτροπής, επιβάλλεται η επανέκδοση των έργων του Νίκου Καζαντζάκη, με ερμηνευτικά σχόλια και σημειώσεις από έγκυρους μελετητές και με τυπογραφική εμφάνιση που να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες αισθητικές απαιτήσεις.

Παράλληλα, η Επιτροπή θα συγκεντρώσει: α) όλα τα ανέκδοτα χειρόγραφα (ημερολόγια, επιστολογραφία κ.λπ.), αναζητώντας τα όπου κι αν βρίσκονται, στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό, σε χέρια ιδρυμάτων ή ιδιωτών και β) όλα τα κείμενα που έχουν δημοσιευτεί κατά καιρούς σε περιοδικά, επιθεωρήσεις, εφημερίδες κ.λπ. Αφού ολοκληρωθεί το έργο της συγκέντρωσης, τα κείμενα θα εκδοθούν σε ενιαίους τόμους, συνοδευόμενα από ερμηνευτικά σχόλια και σημειώσεις ειδικών μελετητών.

Όσο για τις μεταφράσεις, όπου είναι αναγκαίο, θα πρέπει να γίνουν εξ’ υπαρχής στις κυριότερες ξένες γλώσσες από ειδικούς και έμπειρους μεταφραστές. Οι μεταφραστές θα πλαισιώνονται από εκδοτικούς οίκους του εξωτερικού.

Το κόστος των εκδόσεων στα ελληνικά αναλαμβάνουν οι εκδοτικοί οίκοι. Για τις μεταφράσεις, η Επιτροπή θα διερευνήσει τις δυνατότητες που προσφέρουν οι εκδοτικοί οίκοι του εξωτερικού. Υπογραμμίζεται, τέλος, ότι με τις νέες αυτές εκδόσεις ή επανεκδόσεις δεν θίγονται στο ελάχιστο τα πνευματικά δικαιώματα που ανήκουν στους νόμιμους δικαιούχους. Οι εργασίες της επιτροπής θα διαρκέσουν μέχρι την ολοκλήρωση του έργου της και η επιτροπή δεν θα είναι αμειβόμενη ενώ οι εργασίες της θα πραγματοποιούνται εντός του κανονικού ωραρίου εργασίας της οικείας Υπηρεσίας.



Μια σημαντική μαρτυρία



Αίσθηση προκαλεί η μαρτυρία της δημοσιογράφου και συγγραφέα, Gilberte Favre-Zaza, από τη Λοζάνη, που αφορά στην Ελένη Καζαντζάκη και έχει αναρτηθεί στην ιστοσελίδα της εταιρείας.

«Η τελευταία φορά που την είδα, στη Γενεύη, μαζί με το γιο μου, συμπίπτει με την απονομή του Πρώτου Βραβείου Noureddine Zaza, στην Έκθεση Βιβλίων της Γενεύης. Πρέπει να ήταν 30 Απριλίου 1989. Ήταν πολύ αδύνατη και με το ζόρι στεκόταν όρθια. Αντιμετώπιζε με πολύ δισταγμό την ιδέα να αναχωρήσει στην Ελλάδα για να αναρρώσει εκεί, γιατί ένιωθε «πολύ αδύναμη»… Είχε συνείδηση του γεγονότος ότι δεν ήταν σε θέση να πραγματοποιήσει ένα αεροπορικό ταξίδι (Βρισκόμαστε στην κατοικία της, στη Γενεύη. Παρόντες: ο Πάτροκλος και η Μαίρη Σταύρου).

Επειδή είχα προτείνει να την προσέχω μια ημέρα την εβδομάδα, μου είπαν να ξανατηλεφωνήσω την επομένη στις 11 η ώρα. Τηλεφώνησα πράγματι, και μια κυρία μου απάντησε: «Δεν υπάρχει πια κανείς εδώ. Έφυγαν όλοι για την Ελλάδα…» Έχοντας υπόψη μου την κατάσταση της υγείας της Ελένης, έμεινα άναυδη από αυτή τη βιασύνη.

Ύστερα, τηλεφώνησα πολλές φορές στην Ελένη στη διεύθυνσή της στην Αθήνα (Στο σπίτι της κας Μαίρης Σταύρου, Βούλα (Ελλάδα)). Έπρεπε κάθε φορά να περάσω από ενδιάμεσα πρόσωπα που δε μιλούσαν γαλλικά. Η επαφή, δυσχερής στην αρχή, έγινε λίγο-λίγο αδύνατη. Και έπειτα, έφθασε η μέρα όπου δε γνώριζε πλέον ποια ήμουν εγώ. Επειδή δεν ήθελα να την ταράξω, της έγραφα γράμματα, στα οποία δεν απάντησε ποτέ.

Κάθε φορά που Ελβετοί φίλοι έμεναν στην Αθήνα, τους σημείωνα τον αριθμό τηλεφώνου της Ελένης στη Βούλα και τους ανέθετα να δώσουν μηνύματα, καθώς και κουτιά με σοκολάτες στην Ελένη. Και κάθε φορά, οι φίλοι μου γύριζαν πίσω άπρακτοι. Κανείς δεν απαντούσε στο τηλεφώνημά τους εκ μέρους μου και οι σοκολάτες έμεναν στο ξενοδοχείο. Δεν έχω καταλάβει αυτή τη σιωπή. Δεν ξέχασα ποτέ την Ελένη», αναφέρει, μεταξύ άλλων.