Του Αιμίλιου Ψαθά

Πριν από λίγες μέρες διάβασα μια πληροφορία, που για την Παιδεία μας δεν ήταν καθόλου κολακευτική. Η είδηση με τον ταπεινωτικό τίτλο “Στουρνάρια οι Ελληνες μαθητές” (ΠΑΤΡΙΣ φύλλο της 8.12.2010) άρχιζε ως εξής: “Στούρνοι” παραμένουν οι Ελληνες μαθητές σε σύγκριση με μαθητές πολλών άλλων χωρών του κόσμου...”

Στενοχωρήθηκα πολύ.

Επρόκειτο για μια έρευνα που, όπως λέει η εφημερίδα, γίνεται κάθε τρία χρόνια. Την τελευταία φορά, το 2009, αξιολογήθηκαν οι επιδόσεις 470.000 δεκαπεντάχρονων μαθητών από 65 χώρες. Τα αποτελέσματα εκδόθηκαν φέτος. Η αξιολόγηση έγινε α) στην ανάγνωση και κατανόηση κειμένου β) στις επιστήμες (Βιολογία, Χημεία, Φυσική) και γ) στα Μαθηματικά. Οι Ελληνες μαθητές και στα τρία αυτά θέματα βαθμολογήθηκαν κάτω από το μέσο όρο του συνόλου της επιδόσεως των μαθητών των 65 χωρών.

Πρώτοι αναδείχθηκαν οι Κινέζοι από τη Σαγκάη. Ακολουθούν οι μαθητές από τη Νότια Κορέα, από το Χονγκ Κονγκ, από τη Σιγκαπούρη, από τον Καναδά, από τη Νέα Ζηλανδία, από την Ιαπωνία... Δηλαδή μαθητές που στα σχολεία τους υπάρχει τάξη και πειθαρχία. Ενώ χειροτέρευσαν, σε σύγκριση με τους προηγούμενους διαγωνισμούς, οι επιδόσεις των μαθητών από τις Ηνωμένες Πολιτείες και από τη Γαλλία, όπου στην εκπαίδευση επικρατεί γενικώς κάποια χαλαρότητα.

Και αναρωτιέμαι γιατί οι Ελληνες μαθητές στις επιδόσεις τους βρίσκονται κάτω από το μέσο όρο των επιδόσεων των μαθητών όλων των άλλων χωρών. Είναι βλάκες; Είναι τεμπέληδες; Δεν το πιστεύω. Μάλλον η αιτία είναι που το σύστημα της παιδείας στην πατρίδα μας, που ποτέ δεν ήταν σε πολύ καλή κατάσταση, τελευταία χειροτέρεψε. Ιδίως στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσια και Λύκεια).

Οι μαθητές μας δεν σέβονται το σχολείο. Δεν το φοβούνται. Και συνεπώς δεν πειθαρχούν. Δεν μελετούν. Ατακτούν μέσα στην τάξη κατά την ώρα της διδασκαλίας, πολλές φορές τόσο πολύ, που ο καθηγητής αδυνατεί να κάνει μάθημα. Μερικοί μαθητές δείχνουν θρασύτητα και αγένεια. Πραγματικά σε τέτοιες περιπτώσεις ήρωας είναι ο καθηγητής που μπορεί σήμερα να συγκρατήσει τα νεύρα του και να κουμαντάρει τα παιδιά και να τελειώσει τη διδασκαλία. Και προσέξτε! Δεν τα λέω υπερβολικά (Ασφαλώς δεν υποστηρίζω ότι όλα τα παιδιά μας, και πάντα, είναι έτσι).

Αυτή η κατάσταση δημιουργήθηκε από ιδέες που τελευταία επικράτησαν στην εκπαίδευση, όπως: οι μαθητές να μη φοβούνται το σχολείο, ο εκπαιδευτικός να είναι ίσος και φίλος με τους μαθητές κ.τ.λ.

Αυτά χάλασαν την εκπαίδευση. Μα θα μου πείτε: Ο μαθητής πρέπει να φοβάται το σχολείο; Και εγώ θα σας απαντήσω: Ναι. Οχι βέβαια να το φοβάται τόσο πολύ, ώστε τελικά να το μισήσει ή να τα χάνει όταν πάει να πει μάθημα. Αλλά να το φοβάται με κάποιο μέτρο.

Να το σέβεται, ώστε να προετοιμάζεται στα μαθήματά του και να πειθαρχεί. Ο φόβος, η στενοχώρια, ο πόνος είναι δυσάρεστα βέβαια αισθήματα, όμως είναι πάρα πολύ χρήσιμα. Κανένας άνθρωπος δεν θα τα κατάφερνε στη ζωή του, αν δεν υπήρχαν αυτά. Διότι αυτά μας προφυλάσσουν από το κακό, μας κάνουν να λάβομε τα μέτρα μας και να σωθούμε. Μας προειδοποιούν.

Γνώμη μου λοιπόν είναι ότι το σχολείο πρέπει να γίνει αυστηρότερο στη χώρα μας.

Αλλη αιτία της κακής κατάστασης στην οποία βρίσκεται σήμερα η παιδεία μας είναι ο μεγάλος αριθμός των μαθητών μέσα στις αίθουσες διδασκαλίας (ανώτατος αριθμός 30). Μέσα σε τόσο πλήθος είναι πολύ δύσκολο ο καθηγητής να δίνει εξηγήσεις ατομικά στον καθένα που δεν καταλαβαίνει (ή, τέλος πάντων, που δυσκολεύεται) και να περαιώνει επιτυχώς τη διδασκαλία του. Ομως μέσα σε μια αίθουσα με πολλούς μαθητές είναι πολύ δύσκολο να τηρηθεί και η σχετική τάξη και πειθαρχία, στοιχεία, όπως είπαμε, απαραίτητα στο έργο της διδασκαλίας. Και αυτό είναι σοβαρότατο πρόβλημα, που η Πολιτεία πρέπει οπωσδήποτε να το προσέξει. Σε πολυπληθές ακροατήριο, διάλεξη, μπροστά σε ανθρώπους ώριμους, προς ενημέρωση, ναι, μπορεί να γίνει. Μάθημα για μετάδοση γνώσεων με τις σχετικές επεξηγήσεις και λύσεις αποριών και επαναλήψεις προς εμπέδωση, σε εφήβους, που εκ φύσεως είναι ανήσυχοι και ρέπουν στην αταξία, όχι. Το ιδανικό θα ήταν ο αριθμός των μαθητών στην αίθουσα διδασκαλίας να μην υπερβαίνει τους δεκαοχτώ. Στην περίπτωση όμως αυτή θα χρειάζονταν περισσότερα κτίρια, περισσότεροι εκπαιδευτικοί, περισσότερα χρήματα.

Αλλά και οι μαθητικές κοινότητες, όπως λειτουργούν σήμερα, απορρυθμίζουν το σχολείο, αντί να το βοηθούν. Αποθρασύνουν τους μαθητές, αντί να τους συνετίζουν και να τους οργανώνουν. Ο τρόπος λειτουργίας τους πρέπει να αλλάξει.

Ακόμη και οι εκπαιδευτικοί δάσκαλοι και καθηγητές, να σέβονται το σχολείο. Να γίνεται σωστός έλεγχος από τους διευθυντές και από τους σχολικούς συμβούλους, ώστε να αμείβονται οι αξιότεροι. Να αμείβονται εκείνοι που κάνουν σωστά και ευσυνείδητα τη δουλειά τους, εκείνοι που πηγαίνουν καλά προετοιμασμένοι στο μάθημά τους, δεν καθυστερούν, δεν αδιαφορούν. Οσοι δείχουν φιλοτιμία. Και απορώ γιατί εξακολουθεί να απαγορεύεται (!) η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών από τους διευθυντές των σχολείων και τους σχολικούς συμβούλους.

Γενικώς πρέπει να υπάρχει πειθαρχία στην εκπαίδευση. Η ασυδοσία καταστρέφει. Αν κανείς δεν ελέγχει κανέναν και συνεπώς κανείς δεν φοβάται κανέναν, επέρχεται η διάλυση.