Της Aννας Μανουκάκη-Μεταξάκη

Η πρώτη μου επαφή ουσιαστική με τον αείμνηστο συνάδελφο (τιμή μας μεγάλη) Κώστα Στεφανάκη, έγινε το 1994 μέσω του αγαπημένου μου περιοδικού “Νέα Εστία” τ. 1618, όπου ο Κ.Σ. δημοσίευε σε μια του επιστολή τις παρατηρήσεις του σχετικά με τον ποιητικό λόγο, με αφορμή ποιητικό κείμενο του Σαράντου Παυλέα. “Σύγχρονη παράκληση στην Κοίμηση της Θεοτόκου”. Στηριζόταν στο διαχρονικό κείμενο του Πλάτωνα (Γοργίας 502C), κατά το οποίο αν κάποιος αφαιρούσε από όλη την ποίηση τη μελωδία, το ρυθμό και το μέτρο, αυτό που απομένει δεν είναι τίποτε άλλο παρά λόγοι. Επισήμαινε τις παρατηρήσεις του για τη χρησιμοποίηση των χρόνων, για τις λέξεις που, να, όταν, στο τέλος των στίχων, για την παράλειψη των σημείων στίξης κ.α.

Ξεχώρισα την κριτική του: Τολμηρή, ειλικρινής, τίμια και προπάντων καλοπροαίρετη και ευγενική.

Αργότερα διαβάζοντας τα έργα του “Μερικά Γλωσσικά”, “Μετάφραση Κρίτωνος”, “Συντακτικό της Λατινικής” και την ποιητική του συλλογή “Αλικα και γκρίζα”, διαπίστωσα τη βαθιά του γνώση και κυρίως την καλλιέργεια και τη μόρφωση του ανδρός και τη συνέπειά του.

Η τελευταία φάνηκε καθαρότατα, όταν ιδιαιτέρως σχολήθηκα με την Ιστορία της πνευματικής και ιστορικής πορεία της Βιάννου και είδα τον Κ. Στεφανάκη πρωτοπόρο (νέο τότε φοιτητή) στον αντιστασιακό αγώνα που διεξήγαγε η ανταρτομάνα επαρχία Βιάννου, συνεχίζοντας αλλιώς στα χρόνια της Κατοχής τον πνευματικό διαφωτισμό του Μεσοπολέμου, που έδωσε καρπούς εύχυμους: Επιστήμονες και πνευματικούς ανθρώπους πολλούς και σοβαρούς και όλους τους κατοίκους της, σχεδόν αγνούς αγωνιστές κατά του φασισμού για την ελευθερία.

Να ήταν άραγε η επίδραση του Γυμνασίου της; Ισως, αλλά όχι μόνο αυτή. Είναι πάντως αναμφισβήτητο ότι πουθενά δε βρίσκει κανείς τόσους πνευματικούς ανθρώπους, επιστήμονες, λόγιους όσους στη Βιάννο. Κι αν έχουν σκορπιστεί στα 4 σημεία του ορίζοντα, τη λατρεύουν τη μάνα τους τη Βιάνο.

Εχω την αίσθηση πως τον Κ. Στεφανάκη και την ωραία του παρέα Γιώργο Χρηστάκη, Γιάννη Μανδαλάκη, Λευτέρη Μαστρογιωργάκη, Γιώργη Αγγουράκη κ.α., όλους τους επηρέασε βαθιά ο λαμπρός τους καθηγητής Σταύρος Λουλάκης, φιλόλογος, με μεγάλη μόρφωση, ήθος απαράμιλλο, αγωνιστικότητα και πείσματα που σπάνια συναντάς. Ο Σταύρος Λουλάκης επηρέασε γενιές μαθητών.

Ο Κ. Στεφανάκης, ένα μυαλό και μια συνείδηση τίμια και κοφτερή σαν τη σπάθα του Μακρυγιάννη, ήταν φυσικό στις δύσκολες ώρες του λαού και του Γένους, να μπει στην πρωτοπορία. Και το πλήρωσε ακριβά μετά. Βίωσε τα βάσανα της Βιάννου και όταν στις αρχές της περασμένης δεκαετίας ένα δημοσίευμά μου για την προσφορά του αγνού Εαμίτη αγωνιστή Μανώλη Μηλιαρά, ξεσήκωσε θύελλα (που εκφράστηκε με δημοσιευμάτων αλληλογραφία με την οικογένεια του καπετάν Χρήστου Μπαντουβά), ο Κ. Στεφανάκης μου τηλεφώνησε πολλές φορές για να μου πει τη γνώμη του για τα γεγονότα της Βιάννου και τον Μαν. Μηλιαρά. Για να σταθεί δίπλα μου. “Ακόμη και εγγράφως αν χρειαστεί, είμαι δίπλα σου, γιατί είσαι, Αννα, μαζί με την αλήθεια”, μου έλεγε.

Την προσωπικότητα του Κ. Στεφανάκη, αναγνώρισε η κοινωνία. Αυτή κρίνει συνήθως χωρίς “χαρτί κοινωνικών φρονημάτων”. Κυρίως οι μαθητές εμάς τους δασκάλους, όταν περάσουν τα χρόνια, μας κρίνουν ανάλογα με το τι τους δώσαμε από την ψυχή μας και το είναι μας ολόκληρο. Οι μαθητές των Γυμνασίων και οι σπουδαστές του της Ακαδημίας τού οφείλουν πολλά και το λένε.

Η αναγνώριση της κοινωνίας φαινόταν και στα πρόσωπα και στη στάση εκείνων που τον κατευόδωσαν στον Αγιο Μηνά τη Δευτέρα, 13 Δεκεμβρίου.

Ηταν ο σεβασμός και η τιμή για τον άνθρωπο, τον επιστήμονα, τον πολίτη που τίμησε ο ίδιος όσο δεν έπαιρνε τον άνθρωπο που είχε μέσα του, καθώς και τον άνθρωπο όπου γης· που δεν ευτέλισε τον άνθρωπο, αλλά τον κράτησε ψηλά· σταθερά, συνειδητά και με συνέπεια σε όλη του τη ζωή. Αδιάφορος για το βέβαιο κόστος της στάσης του.

Ενα αφιέρωμα στη μνήμη του, στην πολύπαθη Βιάννο που πενθεί τα πανάξια παιδιά της σε όποια ηλικία κι αν φύγουν, ιδιαίτερα στο χωριό του τον Πεύκο, ας είναι το παρακάτω ποίημα που έγραψε στις 25 του Απρίλη του 1945 με τον τίτλο “Μαρία”. Αναφέρεται στην εκτέλεση της πρώτης του εξαδέρφης Μαρίας Παπαδημητροπούλου από τον Πεύκο, που μαζί με τον πατέρα της Χαράλαμπο και 10 ακόμη χωριανούς και συγγενείς, σκότωσαν οι Γερμανοί του τάγματος “θανάτου”, ενώ προχωρούσαν προς τον Αχεντριά για να σωθούν, στις 14-9-1943, στην τοποθεσία “Λυγιά”, δίπλα από την περιοχή που είχε χαρακτηριστεί ως “Νεκρή ζώνη”. Ηταν 17 χρονών πολύ κοντά στην ηλικία του Κ. Στεφανάκη, πανέμορφη σωματικά και ψυχικά. Είχαν μεγαλώσει μαζί και όπως φαίνεται στον πόνο που αναδύεται και στις αναλυτικές περιγραφές κάποιων στροφών, αγαπιόντουσαν πολύ.

Ενα ποίημα της νεανικής του δημιουργίας με βαθύ συναισθηματισμό, πλούσιο λυρισμό και απόλυτη γνώση της τέχνης του λόγου, του στίχου και της ρίμας.

Ενα αφιέρωμα στον αείμνηστο Κωστή Στεφανάκη και στην πολύπαθη Βιάννο, τη γεννήτρα σπουδαίων πνευματικών και εθνικών καρπών.