Της Κατερίνας Μυλωνά

Εδώ και δέκα χρόνια, Ηρακλειώτες, εραστές της τέχνης, δημιουργούν στο Εργαστήριο Ψηφιδωτού του δήμου Ηρακλείου.

Το αποτέλεσμα της έμπνευσης των εκπαιδευόμενων με «όπλο» την ψηφίδα θα παρουσιαστεί στην έκθεση που θα φιλοξενηθεί στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου από 4 έως 20 Ιανουαρίου 2011.

Με αφορμή τη διοργάνωση της έκθεσης, ο προϊστάμενος της ΔΕΠΤΑΗ, κ. Γιώργος Παρασύρης, και η εκ των υπευθύνων του εργαστηρίου, κ. Άννα Μαλλιωτάκη, μιλούν στην «Π» για το σκοπό ίδρυσης και λειτουργίας ενός εργαστηρίου ψηφιδωτού που στους κόλπους του έχουν αγαπήσει την προαιώνια τέχνη πολλοί Ηρακλειώτες.

«Αισθάνομαι ιδιαίτερη ικανοποίηση γιατί το εργαστήριο οργανώθηκε, εξοπλίστηκε καλύτερα και στελεχώθηκε με μία επιπλέον εκπαιδεύτρια και έχουμε, πλέον, τη δυνατότητα να εξυπηρετήσουμε 60 μαθητές, διαφόρων ειδικοτήτων, ελεύθερους επαγγελματίες, εργαζόμενους, αγρότες, γιατρούς, οι οποίοι αφιερώνουν μέρος του ελεύθερου χρόνου τους στο εργαστήριο και αναδεικνύουν εικαστικά και πολιτιστικά την πόλη μας», τονίζει ο κ. Γιώργος Παρασύρης.

Όπως αναφέρει, ο χώρος, ο οποίος στεγάζει το εργαστήριο, είναι άρτια οργανωμένος και ανοιχτός να τον επισκεφτεί ο κάθε Ηρακλειώτης και να θαυμάσει τα έργα των εκπαιδευόμενων.

Ο δήμος έχει «αγκαλιάσει» την προσπάθεια που γίνεται στο εργαστήριο, το οποίο υποστηρίζεται τεχνικά και διοικητικά από τη ΔΕΠΤΑΗ. Εξάλλου, ο κ. Παρασύρης έχει σταθεί στο πλευρό των εκπαιδευτών και των εκπαιδευόμενων, έχει πολλές φορές επισκεφτεί το εργαστήριο και «με θέρμη και ζήλο παρακολουθώ τα τεκταινόμενα», λέει χαρακτηριστικά.

Καλεί τους Ηρακλειώτες και τους επισκέπτες της πόλης, να βρεθούν στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου για να διαπιστώσουν την ποιότητα της δουλειάς, η οποία γίνεται στο εργαστήριο. Ο κ. Παρασύρης, τέλος, συγχαίρει τους εκπαιδευτές, την κ. Α. Μαλλιωτάκη και τον κ. Γ. Σκανδαλάκη αλλά και τους εκπαιδευόμενους για τις δημιουργίες τους.



Δέκα χρόνια ζωής



Το Εργαστήριο Ψηφιδωτού του δήμου Ηρακλείου, λειτουργεί από τον Ιανουάριο του 2001 σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο που βρίσκεται στην πλατεία Αγ. Παρασκευής (οδός Βασιλογιώργη). Ο χώρος πρόσφατα επεκτάθηκε και ανακαινίστηκε, έχοντας τη δυνατότητα να εκπαιδεύει πλέον 60 μαθητές ετησίως.

Κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του, κατάφερε να προσελκύσει και να εκπαιδεύσει πάρα πολλούς Ηρακλειώτες, και να τους μεταδώσει την αγάπη για τη γνώση της πανάρχαιας τέχνης του ψηφιδωτού. Με ψηφίδες από φυσικά ή συνθετικά πετρώματα, γυαλιά, σμάλτα, ασήμι και χρυσό, δημιουργούνται έργα που καλύπτουν όλο το φάσμα της συγκεκριμένης τέχνης, αντίγραφα αρχαϊκών και βυζαντινών ψηφιδωτών, αντίγραφα έργων μεγάλων ζωγράφων Ελλήνων και ξένων αλλά και πρωτότυπες ζωγραφικές δημιουργίες των ίδιων των εκπαιδευόμενων που εκτελούνται σε ψηφιδωτό, καθώς και διακοσμητικά χρηστικά αντικείμενα ( τραπέζια, καθρέπτες κ.λ.π).

Οι δημιουργίες των εκπαιδευόμενων του εργαστηρίου, παρουσιάστηκαν στο παρελθόν μέσα από ομαδικές εκθέσεις που έγιναν στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου (2002/2003/2005/2006/2008), ενώ η μεγάλη συμμετοχή του κοινού όλα αυτά τα χρόνια επιβεβαιώνει την αγάπη του κόσμου για την τέχνη του ψηφιδωτού και καταξιώνει την προσπάθεια των εκπαιδευτών του εργαστηρίου. Υπεύθυνοι εκπαιδευτές του εργαστηρίου είναι η κ. Άννα Μαλλιωτάκη και ο κ. Γιώργος Σκανδαλάκης.

«Η λειτουργία των καλλιτεχνικών εργαστηρίων γενικά, παίζει σπουδαίο ρόλο στην προσπάθεια διαμόρφωσης πολιτιστικής παιδείας. Ο ρόλος των καλλιτεχνικών εργαστηρίων είναι τόσο πολιτιστικός όσο και κοινωνικός», αναφέρει η κ. Μαλλιωτάκη.

«Πολιτιστικός», εξηγεί «γιατί μέσα από τις λειτουργίες των εργαστηρίων αναδεικνύονται όψεις της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, οι οποίες μάλιστα «εισάγονται» στην καθημερινότητα του πολίτη αναβαθμίζοντας την ποιότητα της ζωής του, ενώ, παράλληλα, επιτρέπουν την καλλιέργεια μιας υγιούς σχέσης τόσο με το παρελθόν μας, όσο και με τη ζώσα πολιτιστική δράση».

Ο κοινωνικός ρόλος των εργαστηρίων συνίσταται στο ότι δίνει τη δυνατότητα στον πολίτη, μέσα στο πλαίσιο της λειτουργίας του σε μια ομάδα, να κοινωνικοποιείται, να μοιράζεται ιδέες και συναισθήματα με τους συνανθρώπους του, να καλλιεργεί την αξία του σεβασμού, της ελευθερίας της έκφρασης, της αλληλεγγύης, ενώ, παράλληλα, μπορεί να αξιοποιεί δημιουργικά τον ελεύθερο χρόνο του καλλιεργώντας τις δεξιότητες του.

Ο δήμος Ηρακλείου στηρίζει το Εργαστήριο Ψηφιδωτού από το 2001, συνεχίζοντας σταθερά και βελτιώνοντας τη λειτουργία του, ενώ παράλληλα αξιοποιεί τη δουλειά των ψηφιδογράφων του σε δημοτικά έργα στην πόλη. Ήδη δύο μεγάλα έργα ψηφιδωτά έχουν τοποθετηθεί στο χώρο της Παλιάς Λαχαναγοράς, ενώ σύντομα θα τοποθετηθεί και τρίτο ( διαστάσεων 1,5 Χ 7 μέτρα), το οποίο θα παρουσιαστεί στην επικείμενη έκθεση που θα πραγματοποιήσει το εργαστήριο στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου από 4 έως 20 Ιανουαρίου 2011.

«Η τακτική αυτή από την πλευρά της δημοτικής αρχής, που αφορά τόσο στη λειτουργία του εργαστηρίου όσο και στην αξιοποίηση των έργων σε παρεμβάσεις στην πόλη, αποδεικνύει εμπράκτως την απόφαση του δήμου να στηρίξει την τέχνη του ψηφιδωτού και τη σημασία που δίνει στο ρόλο των εργαστηρίων καλλιτεχνικής δημιουργίας», τονίζει η υπεύθυνη του εργαστηρίου.



Ψηφιδωτό στα βάθη των αιώνων...



Ψηφιδωτό θεωρείται το διακοσμητικό έργο που γίνεται με ψηφίδες, δηλαδή με κομμάτια πέτρας, γυαλιού ή ό,τι άλλο υλικό εμπνέει τον καλλιτέχνη. Η τέχνη του ψηφιδωτού ξεκινάει 5.000 χρόνια πριν, όταν οι Σουμέριοι δημιούργησαν ψηφιδωτές διακοσμήσεις με πλακάκια από άργιλο. Τον 3ο αι. π.Χ., οι Έλληνες δημιούργησαν αριστουργήματα χρησιμοποιώντας άκοπα χαλίκια, ενώ οι Ρωμαίοι αξιοποίησαν την ελληνική γνώση, διακοσμώντας με ψηφίδες τους τοίχους και τα πατώματα επαύλεων, σπιτιών, δημόσιων κτιρίων και ιερών.

Σε διάφορες ελλαδικές πόλεις (όπως την Κόρινθο, την Όλυνθο, τη Σικυόνα, τα Μέγαρα, την Ερέτρια κ.ά) εμφανίζεται κατά τους κλασικούς χρόνους η τέχνη του βοτσαλωτού, που διακοσμεί την επιφάνεια δαπέδων. Η τέχνη του ψηφιδωτού φτάνει στο απόγειο της τη βυζαντινή εποχή, κι ένας βασικός λόγος είναι ότι οι Βυζαντινοί θαύμασαν στην τέχνη αυτή τη δύναμη να εξυμνεί το θείο και να «μεθάει» το πνεύμα με το παιχνίδι του φωτός, όπως αυτό αντανακλάται με τις χρυσές ψηφίδες και τα πολύχρωμα σμάλτα που έντυναν τους τοίχους των ναών. Χαρακτηριστικά είναι τα έργα της Αγίας Σοφίας, του Όσιου Λουκά, της Μονής της Χίου, του Δαφνίου κ.ά.

Κατά την Αναγέννηση δημιουργούνται ψηφιδωτά μνημειακών διαστάσεων, όπως εκείνα της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου στη Ρώμη, ενώ το 18ο αι. παράγονται στην Ιταλία πληθώρα ψηφιδωτών που χαρακτηρίζονται απομίμηση της ζωγραφικής.

Το 19ο αι. αναθερμαίνεται η προτίμηση για το ψηφιδωτό μέσα από τις εξειδικευμένες σχολές που δημιουργήθηκαν και τις δημόσιες παραγγελίες, ενώ στις αρχές του 20ου αι. (art mauve), το ψηφιδωτό «απελευθερώνεται» από το μιμητισμό στη ζωγραφική και ντύνει απλά ιδιωτικά κτίρια σε ολόκληρη την Ευρώπη, με θαυμάσιες ψηφιδωτές συνθέσεις, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τις ψηφιδωτές διακοσμήσεις του Antonio Gaudi, ο οποίος «απογείωσε» το διακοσμητικό χαρακτήρα του ψηφιδωτού.

«Μέσα από τη σύντομη διαδρομή της τέχνης του ψηφιδωτού στους αιώνες, θα μπορούσε να συμπεράνει κανείς την ιστορική συνέχεια αυτής της τέχνης, που, ανάλογα με τις ανάγκες και τις αισθητικές προτιμήσεις της κάθε εποχής, διαφοροποιείται, καλλιεργείται, όμως, σταθερά και εμπνέει τους καλλιτέχνες κάθε εποχής», αναφέρει η υπεύθυνη του εργαστηρίου, κ. Άννα Μαλλιωτάκη.

«Στη Ελλάδα, που το ψηφιδωτό μεγαλούργησε αφήνοντας παρακαταθήκες για την ευρωπαϊκή τέχνη, το ανακαλύπτομε ξανά σήμερα. Η πέτρα, υλικό οικείο σε μας τους Έλληνες, ξαναγυρνά στη μόδα της διακόσμησης, με μορφές τόσο παραδοσιακές όσο και σύγχρονες, και βρίσκει εφαρμογές σε διάφορες αρχιτεκτονικές κατασκευές», προσθέτει.