Της Κατερίνας Μυλωνά

Ιωάννης Κ. Σφακιανάκης, ο ευπατρίδης λόγιος

Πτυχές απ’ την προσωπικότητα, τη δράση και την προσφορά του παρουσιάστηκαν στο Επιστημονικό Συνέδριο


Η σημαντική προσφορά του Ιωάννη Κ. Σφακιανάκη, στην πολιτική, την ιατρική και την παιδεία, τονίστηκε κατά τη διάρκεια του Επιστημονικού Συμπόσιου «Ιωάννης Σφακιανάκης (1848-1924). Ο πολιτικός, ο γιατρός, ο λόγιος» που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή και το Σάββατο στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου.

Το συνέδριο διοργάνωσαν το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος» και η Εταιρία Κρητικών Ιστορικών Μελετών με στόχο την ανάδειξη της σημαντικής, πλην όμως ελάχιστα γνωστής, προσφοράς του Ι. Σφακιανάκη στην ταραγμένη για την Κρήτη μετάβαση από τον 19ο στον 20ο αι.

Οι ομιλητές επιχείρησαν να αναδείξουν την προσωπικότητα του Ι. Σφακιανάκη και την παρουσία του στο δημόσιο βίο της κρητικής κοινωνίας.

Την πρώτη μέρα του συμποσίου, η μουσουργός, κ. Μαριέλλη Σφακιανάκη, αναφέρθηκε στην καταγωγή του Ι. Σφακιανάκη και την οικογένειά του, ο επιμελητής της Ιστορικής Συλλογής του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης, κ. Αγησίλαος Καλουτσάκης, μίλησε για τους Σφακιανάκηδες στις αρχειακές πηγές του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης, η ιστορικός στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, κ. Ελευθερία Ζέη, αναφέρθηκε στον Ι. Σφακιανάκη και τη συγκρότηση του πολιτικού χώρου στην Κρήτη στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. Στο προεδρείο μετείχαν οι κ.κ. Μανόλης Καρέλλης και Γιάννης Περτσελάκης ενώ χαιρετισμό απηύθυναν οι κ.κ. Μανόλης Δρακάκης, Μέλος του Δ.Σ. της ΕΚΙΜ και Νικόλαος Παπαδάκης, Γενικός Διευθυντής Εθνικού Ιδρύματος «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος».

Το Σάββατο, οπότε και ολοκληρώθηκαν οι εργασίες του συμποσίου, ο ιστορικός στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, κ. Μάνος Περάκης, παρουσίασε τις παρεμβάσεις του Ιωάννη Σφακιανάκη στις Κρητικές Γενικές Συνελεύσεις, 1879 και 1880. Ο ιστορικός, κ. Νίκος Ανδριώτης, μίλησε για τις εξελίξεις στην Κρήτη κατά την περίοδο της Κρητικής Πολιτείας μέσα από τις οθωμανικές διπλωματικές πηγές. Στη συνέχεια, ο μεταδιδακτορικός συνεργάτης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Οξφόρδης, κ. Μανόλης Χαλκιαδάκης, ανέπτυξε το θέμα “Πρίγκιπας Γεώργιος - Ιωάννης Σφακιανάκης: Πολιτικές σχέσεις και ιδεολογικές διαφοροποιήσεις“, ο πρ. δήμαρχος Ηρακλείου, κ. Μανόλης Καρέλλης, αναφέρθηκε στη συμμετοχή του Ιωάννη Σφακιανάκη στο Κίνημα του Θερίσου, ο δικηγόρος, κ. Δημήτρης Ξυριτάκης, μίλησε για τη συμβολή του Ιωάννη Σφακιανάκη στη νομική θωράκιση της Αυτόνομης Πολιτείας. Ακολούθησε η ομιλία του ιστορικού, αρχειονόμου, προϊσταμένου των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ) Νομού Ηρακλείου, κ. Μανόλη Δρακάκη, με θέμα “Ο φιλεκπαιδευτικός Ιωάννης Κ. Σφακιανάκης“. Στη συνέχεια, ο παιδίατρος, κ. Μανόλης Χρονάκης, μίλησε για το γιατρό Ι. Σφακιανάκη και ο υποψήφιος δρ. Φιλολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης, κ. Ben Petre, ανέπτυξε το θέμα «“Μαλλιαροί και ξυρισμένοι ...“ Ο Ιωάννης Σφακιανάκης ως αρθρογράφος».

Κατά τη διάρκεια του συνεδρίου τέθηκαν πολλά ερωτήματα που έδωσαν το έναυσμα να συνεχίσει η έρευνα γύρω από τη δράση του Ι. Σφακιανάκη, ευπατρίδη της πολιτικής που προσέφερε τα μέγιστα στον τόπο του, αποσύρθηκε χωρίς να ζητήσει τιμές και απολαβές έχοντας εκτελέσει το χρέος του προς την πατρίδα του. Πέθανε στη αφάνεια και μόλις ορισμένες εφημερίδες δημοσιοποίησαν την είδηση του θανάτου του. Ήταν η πρώτη φορά που διοργανώθηκε ένα συμπόσιο για αυτή τη σημαντική προσωπικότητα της Κρήτης και οι διοργανωτές ελπίζουν ότι θα πραγματοποιηθούν ανάλογες εκδηλώσεις και για άλλα πρόσωπα που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο σε τομείς της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής ζωής του τόπου.

Μετριοπάθεια και ανιδιοτέλεια

Ο Ιωάννης Σφακιανάκης γεννήθηκε το 1848 στο Βραχάσι Μεραμπέλλου. Σπούδασε ιατρική στην Αθήνα και τη Βιέννη και διετέλεσε για χρόνια δημοτικός ιατρός στο Ηράκλειο. Ακολουθώντας το παράδειγμα του πατέρα του Κωνσταντίνου, ο οποίος υπήρξε πρωταγωνιστική μορφή των επαναστατικών κινημάτων του 1866 και 1878, ο Ιωάννης αναμείχθηκε από νεαρή ηλικία στα κοινά. Η κορύφωση της πολιτικής του δράσης ήρθε στα κρίσιμα τελευταία χρόνια του 19ου αιώνα: Ο Ιωάννης Σφακιανάκης διετέλεσε Πρόεδρος της Επαναστατικής Συνέλευσης των Κρητών το 1897, Πρόεδρος του Εκτελεστικού της Συνέλευσης το 1898, Πρόεδρος της Α΄ Βουλής της Κρητικής Πολιτείας το 1899. Ως το τέλος της ζωής του δεν έπαψε να υπηρετεί από διάφορες θέσεις την Κρήτη με μετριοπάθεια, σύνεση και ανιδιοτέλεια.

Είναι χαρακτηριστικό ότι και οι Τουρκοκρητικοί τον εκτιμούσαν και πολλοί δημοσίευαν στον τοπικό Τύπο ευχαριστήρια για τις ιατρικές υπηρεσίες που τους είχε προσφέρει.

Καθοριστική ήταν και η συμβολή του στην πολιτιστική ανάπτυξη του τόπου, αφού έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ίδρυση του Μουσείου Ηρακλείου, με τον Ιωσήφ Χατζηδάκη, αλλά και της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης.

Πολλοί δηλώνουν θαυμαστές του έργου και της προσωπικότητάς του, μεταξύ αυτών ο εκλιπών γιατρός και ιστορικός ερευνητής, Μανώλης Δετοράκης, και ο πρώην δήμαρχος Ηρακλείου, κ. Μανώλης Καρέλλης.

Πολιτικός “πατέρας” του Βενιζέλου

Ο Ι. Σφακιανάκης επεδίωκε τη συναίνεση, ήταν διπλωμάτης, κατάφερε σε δύσκολες συνθήκες, προς το τέλος της Κίνησης του Θερίσου, να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι ο Πρίγκιπας Γεώργιος και βενιζελικοί.

Υπήρξε πρόδρομος και «πατέρας» του Βενιζέλου στην πολιτική σκέψη, ο οποίος, μάλιστα, στα πρώτα του βήματα τον συμβουλευόταν. Ήταν ο άνθρωπος, χάρη στον οποίο ο Εθνάρχης κέρδισε με το μέρος του τους Ηρακλειώτες. Ο Ι. Σφακιανάκης, με το λόγο που εκφώνησε στον Άγιο Μηνά, απέσπασε την στήριξη των Ηρακλειωτών και των κατοίκων των επαρχιών της Αν. Κρήτης και έγειρε την πλάστιγγα υπέρ του Βενιζέλου στη διαμάχη με τον πρίγκιπα Γεώργιο.