
Της Ειρήνης Τζεϊρανάκη*
Στις μέρες μας ο οργανισμός μας επιβαρύνεται από διάφορους μολυσματικούς παράγοντες που σχετίζονται με το περιβάλλον (ατμοσφαιρική ρύπανση, ηλιακή ακτινοβολία) και τον τρόπο ζωής (στρες, κάπνισμα). Οι μολυσματικοί αυτοί παράγοντες ευθύνονται κατά ένα μεγάλο ποσοστό για έναν σημαντικό αριθμό νοσημάτων, και αυτό γιατί αποτελούν φορείς και δότες των ελεύθερων ριζών στον οργανισμό.
Οι ελεύθερες ρίζες είναι ηλεκτρισμένα σωματίδια επιβλαβή για τα κύτταρα. Όταν μια ελεύθερη ρίζα προσβάλλει ένα κύτταρο, εισέρχεται στις μεταβολικές οδούς και είναι πολύ πιθανό να προκαλέσει ανεπανόρθωτη βλάβη.
Στον οργανισμό μας διαθέτουμε ελεύθερες ρίζες οι οποίες υπό φυσιολογικές συνθήκες εξουδετερώνονται από τους αμυντικούς μηχανισμούς. Αν όμως η συγκέντρωσή τους αυξηθεί κατά πολύ μέσα στον οργανισμό, λόγω υπερβολικής έκθεσης σε κάποιους από τους παράγοντες που προαναφέρθηκαν, τότε αυτός δεν μπορεί να τις αντιμετωπίσει.
Έτσι, έχουμε τη δημιουργία οξειδωτικού στρες ενώ οι οξειδωτικοί μηχανισμοί υπερτερούν των αντίστοιχων αντιοξειδωτικών. Οι ελεύθερες ρίζες είναι πιθανό τότε να προκαλέσουν επικίνδυνες μεταλλάξεις και να καταστρέψουν τα κύτταρα. Επιστημονικές έρευνες έχουν αποδείξει ότι υπάρχει ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στις ελεύθερες ρίζες και την εμφάνιση διαφόρων μορφών καρκίνου, καρδιαγγειακών νοσημάτων, δερματικών παθήσεων και πρόωρης γήρανσης του δέρματος, ιδιαίτερα στις ανεπτυγμένες κοινωνίες.
Λαμβάνοντας υπόψη τους παραπάνω κινδύνους, καταλαβαίνουμε πόσο σημαντικό είναι να προστατεύουμε τον οργανισμό μας από την καταστρεπτική δράση των ελεύθερων ριζών.
Η προστασία αυτή επιτυγχάνεται, αφενός, με την αποφυγή έκθεσης στους διάφορους επιβαρυντικούς παράγοντες που αναφέρθηκαν προηγουμένως και, αφετέρου, με τη δράση των αντιοξειδωτικών μηχανισμών.
Τα αντιοξειδωτικά είναι ουσίες που περιέχονται σε διάφορες τροφές (σ’αυτές περιλαμβάνονται οι βιταμίνες, τα ιχνοστοιχεία, τα καροτενοειδή και οι πολυφαινόλες) και οι οποίες με τη δράση τους προστατεύουν τα κύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού από την οξείδωση.
Οι αντιοξειδωτικές ουσίες, με κυριότερες τις βιταμίνες Α, C και Ε, το β-καροτένιο, το σελήνιο και διάφορα φλαβονοειδή, εξουδετερώνουν τις ελεύθερες ρίζες δεσμεύοντας τες και μετατρέποντάς τες κατά αυτόν τον τρόπο σε μη τοξικές.
Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει από τη φύση του αποτελεσματικούς αμυντικούς μηχανισμούς εναντίον της δράσης των ελεύθερων ριζών. Όταν όμως έχουμε υπερέκθεση σε φορείς ελεύθερων ριζών οι απαιτήσεις του για την εξουδετέρωσή τους αυξάνονται, με αποτέλεσμα να αυξάνονται και οι ανάγκες του για αντιοξειδωτικά, αφού εξαντλούνται τα φυσικά αποθέματά του.
Η πρόσληψή τους γίνεται μέσω των τροφών που τα περιέχουν. Στόχος είναι να αυξήσουμε τα αποθέματα στον οργανισμό μας, έτσι ώστε αυτός να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει ανά πάσα στιγμή τις διάφορες καταστάσεις οξειδωτικού στρες.
Ιδιαίτερα αυξημένες ανάγκες σε αντιοξειδωτικά έχουν οι καπνιστές, όσοι καταναλώνουν υπερβολικές ποσότητες αλκοόλ, οι εργαζόμενοι σε βιομηχανίες χημικών προϊόντων κ.ά.
Πηγές
Πηγές
Βιταμίνη Α Αβγό, Βούτυρο, Γάλα, Συκώτι, Ιχθυέλαια
Β-καροτένιο Φρούτα (κυρίως εσπεριδοειδή: πορτοκάλια, μανταρίνια, κίτρα) Λαχανικά (ιδιαίτερα τα κίτρινα και πορτοκαλί)
Βιταμίνη C Φρούτα (κυρίως εσπεριδοειδή, φραγκοστάφυλα, φράουλες), Πράσινα φυλλώδη λαχανικά (σπανάκι, μαρούλι) και ανθακραμβοειδή (μπρόκολο, κουνουπίδι)
Βιταμίνη Ε Φυτικά έλαια (κυρίως ελαιόλαδο) Σελήνιο Κρέας, Συκώτι, Θαλασσινά
Φλαβονοειδή Κόκκινο κρασί, Μαύρη σοκολάτα, Φρούτα, Λαχανικά
Άλλες πηγές
• Φρούτα: Ποικιλίες μούρων (βατόμουρα, σμέουρα, κράνμπερις), και μήλων (ιδιαίτερα όταν τρώγονται με τη φλούδα), φράουλες, κεράσια, πράσινα και κόκκινα αχλάδια, αβοκάντο, φρέσκα ή ξερά δαμάσκηνα / βερίκοκα κ.ά.
• Λαχανικά: Αγκινάρες, σπανάκι, κόκκινο λάχανο, μπρόκολο.
• Ψωμί & Δημητριακά: Βρώμη (και δημητριακά που περιέχουν βρώμη, όπως μούσλι) και κόκκινα και μαύρα φασόλια.
• Ξηροί καρποί: Καρύδια, φιστίκια, καρύδια Pekan, φουντούκια και αμύγδαλα.
• Ποτά: Πράσινο τσάι, καφές, κόκκινο κρασί και χυμοί φρούτων.
• Καρυκεύματα: Γαρύφαλλο σε σκόνη, κανέλα και πιπερόριζα (τζίντζερ), αποξηραμένη ρίγανη και κουρκουμάς.
Συμβουλές για την καλύτερη πρόσληψη αντιοξειδωτικών:
• Να καταναλώνετε καθημερινά τουλάχιστον 3 μερίδες λαχανικών και 2 μερίδες φρούτων
• Προτιμάτε τα φρέσκα φρούτα και όσα μπορείτε να τα τρώτε με την φλούδα τους
• Μην προτιμάτε τους χυμούς γιατί χάνονται κάποια πολύτιμα συστατικά
• Αποφύγετε το μαγείρεμα λαχανικών γιατί ένα μεγάλο ποσοστό βιταμινών και αντιοξειδωτικών χάνονται κατά την διάρκεια. 5 Λεπτά είναι αρκετά.
• Εντάξτε δημητριακά ολικής αλέσεως στην διατροφή σας
• Προτιμάτε το πράσινο τσάι και λιγότερο τον καφέ
• Ένα ποτήρι κόκκινο κρασί ημερησίως είναι αρκετό για την απορρόφηση των αντιοξειδωτικών.
• Το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε για να διασφαλίσουμε την υγεία μας είναι να έχουμε ποικιλία στη διατροφή μας. H μονή σωστά ισορροπημένη διατροφή είναι η μεσογειακή:
* Η Ειρήνη Τζεϊρανάκη είναι διατροφολόγος

