
Του Κώστα Μπογδανίδη
Ζωντανεύει η πόλη των... νάνων
Στο ΕΣΠΑ ο αρχαιολογικός χώρος Γουρνιών Λασιθίου
Η κρητική πόλη των…νάνων “ζωντανεύει” ξανά! Μια από τις πιο σημαντικές αρχαιολογικές περιοχές της Κρήτης, των Γουρνιών Λασιθίου, αναδεικνύεται επιτέλους με την ένταξή της στο ΕΣΠΑ και την χρηματοδότηση που θα λάβει το επόμενο διάστημα μετά από απόφαση του περιφερειάρχη κ.Καρούντζου.
Ο αρχαιολογικός χώρος που είχε γίνει αντικείμενο μεγάλου ενδιαφέροντος –κυρίως από τους Αμερικάνους- είχε εγκαταλειφθεί από την ελληνική Πολιτεία που τώρα σπεύδει να τον αναδείξει…
Το έργο της ανάδειξης των Γουρνιών θα χρηματοδοτηθεί με 300.000 ευρώ και θα ολοκληρωθεί σε 35 μήνες με σκοπό να γίνει ένας σύγχρονος και ελκυστικός για τους επισκέπτες αρχαιολογικός χώρος.
Στο σημαντικό αυτό αρχαιολογικό χώρο ανακαλύφθηκε ένας ολόκληρος μινωικός οικισμός με μικρά σπίτια, δρόμους και μεγάλο οικοδόμημα στην κορυφή του λόφου, που πιθανολογείται ότι χρησίμευε σαν κατοικία του άρχοντα της περιοχής. Οι άνθρωποι που έμεναν εκεί, σύμφωνα με μελέτες, ήταν νάνοι.
Η μεγάλη αρχαιολογική αξία της πόλης έγκειται στο γεγονός ότι μας δίνει μια εικόνα της καθημερινής ζωής των Μινωιτών, οι οποίοι ασχολούνται με τη γεωργία, την κτηνοτροφία, την αλιεία, την αγγειοπλαστική και την υφαντουργία. Αυτό το επιβεβαιώνουν τα διάφορα εργαλεία που βρέθηκαν (σμίλες, αγκίστρια, σφυριά, πριόνια, βελόνες κ.α.).
Όπως σημειώνεται σε έγκυρα αρχαιολογικά πονήματα το όνομα της περιοχής των Γουρνιών προέρχεται από τις πέτρινες και ξύλινες γαβάθες που βρέθηκαν στον αρχαιολογικό χώρο πριν ξεκινήσουν οι ανασκαφές. Ωστόσο, το αρχαίο όνομα της περιοχής είναι άγνωστο.
Στο ύψωμα κυριαρχεί το ανάκτορο, ενώ η δόμηση φαίνεται πως έγινε χωρίς συγκεκριμένο σχέδιο, φανερώνοντας μια πόλη που μεγάλωνε σταδιακά. Kαταστράφηκε, όπως και τα πρώτα μινωικά ανάκτορα, γύρω στο 1450 π.X., αλλά αμέσως μετά ξανακτίστηκε και οι κάτοικοί της επέστρεψαν.
Γενικά
Στις πλαγιές χαμηλού λόφου απλωνόταν η πόλη, η οποία ήταν ατείχιστη. Ήταν διαιρεμένη σε ακανόνιστα οικοδομικά τετράγωνα, τα οποία δημιουργήθηκαν από δυο περιφερειακούς πλακόστρωτους δρόμους που τέμνονται από κάθετους προς αυτούς. Όλοι οι δρόμοι, οι οποίοι ήταν συνδεδεμένοι με αποχετευτικό δίκτυο, ήταν ανηφορικοί , είχαν πλάτος 1,5-2 μ. και δημιουργούσαν κλιμακωτά επίπεδα.
Τα σπίτια ήταν κλιμακωτά τοποθετημένα στη δυτική και ανατολική πλευρά του λόφου και είχαν μια μόνο πόρτα προς το δρόμο. Ορισμένα ήταν διώροφα. Σήμερα σώζονται οι αποθηκευτικοί και εργαστηριακοί χώροι του ισογείου και τα υπόγεια. Στα υπόγεια κατέβαιναν με ξύλινες σκάλες από πάνω.
Στον πρώτο όροφο ανέβαιναν με σκάλα κατευθείαν από το δρόμο. Οι κατώτεροι τοίχοι ήταν λιθόκτιστοι ενώ οι τοίχοι του ορόφου ήταν κατασκευασμένοι από ωμές πλίνθους.
Στη μέση της πολιτείας και στο πιο ψηλό σημείο του λόφου βρισκόταν το ανάκτορο του άρχοντα της πόλης. Ο άρχοντας προφανώς ήθελε να μιμηθεί, σε μικρότερη κλίμακα, τα μεγάλα ανάκτορα.
Πραγματικά, υπάρχουν ομοιότητες μεταξύ των ανακτόρων. Καταρχήν, έχουν χρησιμοποιηθεί μεγάλοι πελεκητοί λίθοι για την κατασκευή της δυτικής και νότιας πρόσοψης. Επίσης, υπάρχουν δυτική αυλή, κεντρική αυλή και αποθήκες. Σίγουρα θα υπήρχαν και άλλες ομοιότητες αλλά το μεγαλύτερο μέρος του ανακτόρου είναι κατεστραμμένο. Στην κεντρική αυλή πιθανόν μαζευόταν το πλήθος.
Βόρεια του ανακτόρου ανασκάφηκε ένα μικρό ιερό. Πρόκειται για ένα μικρό τετράγωνο δωμάτιο, με ένα λίθινο θρανίο στη νότια πλευρά για την τοποθέτηση λατρευτικών αντικειμένων.
Κατά τις ανασκαφές, πάνω στο θρανίο αποκαλύφθηκαν ένα πήλινο ειδώλιο θεάς με υψωμένα τα χέρια, μια τράπεζα προσφορών και πήλινα κυλινδρικά δοχεία με φίδια που σκαρφαλώνουν. Το ιερό αυτό ήταν δημόσιο, αφού ήταν ανεξάρτητο από το ανάκτορο. Ήταν αφιερωμένο στη μινωική «θεά των όφεων».

