Της Ειρήνης Τζεϊρανάκη*

Θα έχετε ακούσει πολλές φορές τους διαιτολόγους να τονίζουν τη σημασία της ισορροπημένης διατροφής για την καλή λειτουργία του οργανισμού. Μέσα στα πλαίσια αυτής της διατροφής εντάσσεται φυσικά και η καθημερινή κατανάλωση πρωινού γεύματος.

Το πρωινό είναι το σημαντικότερο γεύμα της ημέρας, καθώς είναι απαραίτητο για την καλύτερη λειτουργία του οργανισμού και του μεταβολικού ρυθμού ενώ παράλληλα βοηθάει στην ενίσχυση όλων των δραστηριοτήτων που ακολουθούν κατά τη διάρκειά της.

Έρευνες, ωστόσο, έχουν δείξει ότι το πρωινό αποτελεί, δυστυχώς, το γεύμα που παραλείπεται περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο γεύμα μέσα στην ημέρα. Το μεγαλύτερο ποσοστό το παραλείπει με τη δικαιολογία ότι δεν έχει χρόνο να το ετοιμάσει, βιάζεται να πάει στη δουλειά, δεν πεινάει όταν ξυπνάει ή ξυπνάει αργά για να φάει πρωινό. Έχετε, όμως, υπόψη σας ότι αν το πρωί δεν έχετε χρόνο να φάτε κάτι, σίγουρα το μεσημέρι, ή κατά τη διάρκεια της υπόλοιπης ημέρας, θα βρείτε χρόνο να καταναλώσετε διπλάσια ποσότητα τροφής στην προσπάθεια να ικανοποιήσετε το αίσθημα της πείνας που σας ταλαιπωρεί όλη την ημέρα λόγω παράλειψης του πρωινού.

Το πρωινό σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να αποτελεί πολυτέλεια μόνο του σαββατοκύριακου ή των διακοπών, αλλά καθημερινή ανάγκη για τη σωστή λειτουργία του οργανισμού.

Η κύρια πηγή ενέργειας του οργανισμού, και η βασικότερη ουσία στην οποία βασίζεται η λειτουργία του εγκεφάλου, είναι η γλυκόζη. Ο οργανισμός μας κατά τη διάρκεια του ύπνου καταναλώνει ενέργεια. Όταν για πολλές ώρες του στερούμε την τροφή, όπως συμβαίνει κατά τη διάρκεια του ύπνου, το αποτέλεσμα είναι να τον αναγκάζουμε να δουλέψει πολύ πιο σκληρά για να διασπάσει τους όποιους αποθηκευμένους στο σώμα υδατάνθρακες ή να μετατρέψει το λίπος και τις πρωτεΐνες σε χρησιμοποιήσιμη μορφή ενέργειας από ό,τι αν έπαιρνε έτοιμη τη γλυκόζη μέσω της τροφής. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τις πρωινές ώρες να αισθανόμαστε κουρασμένοι, να μην έχουμε διάθεση ή να είμαστε ευέξαπτοι ή ανήσυχοι. Το πρωινό γεύμα, λοιπόν, αποτελεί την πρώτη ευκαιρία που δίνεται στον οργανισμό μας, με το ξεκίνημα της ημέρας, να επαναφέρει στα φυσιολογικά της τα χαμηλά επίπεδα γλυκόζης ύστερα από 8-12 ώρες νηστείας λόγω του νυχτερινού ύπνου. Άρα το πρωί, ακόμα και αν δεν πεινάτε, πρέπει πάντα να τρώτε κάτι για να εφοδιάσετε με ενέργεια τον οργανισμό σας.

Επιπλέον, μελέτες έχουν δείξει ότι η καθημερινή κατανάλωση πρωινού βοηθά να ξεκινήσουμε πιο δυναμικά την ημέρα μας, να είμαστε πιο συγκεντρωμένοι και να έχουμε καλύτερη μνήμη και διάθεση, αυξάνοντας έτσι και την παραγωγικότητα στην εργασία μας. Επίσης, βοηθά στον καλύτερο έλεγχο του σωματικού μας βάρους, καθώς η παράλειψή του οδηγεί τις περισσότερες φορές σε υπερβολική πρόσληψη τροφής κατά τη διάρκεια της υπόλοιπης μέρας. Αντίθετα, ένα ισορροπημένο πρωινό ελέγχει την όρεξη για κατανάλωση μεγαλύτερης ποσότητας φαγητού στα γεύματα που ακολουθούν και, επιπλέον, ελαττώνει την επιθυμία μας για κατανάλωση γλυκών. Γι’ αυτό και όσοι καταναλώνουν καθημερινά πρωινό φαίνεται να έχουν χαμηλότερο Δείκτη Μάζας Σώματος (Βάρος / Ύψος2) και καλύτερη αναλογία μέσης – ισχίων, ενώ χαμηλότερα εμφανίζονται και τα επίπεδα συγκέντρωσης χοληστερόλης στο αίμα τους. Συνεπώς, με την κατανάλωση πρωινού γεύματος θωρακίζεται ο οργανισμός από νοσήματα όπως η παχυσαρκία, τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, επειδή ακριβώς αποτρέπονται οι μεγάλες διακυμάνσεις στα επίπεδα σακχάρου, ινσουλίνης και λιποπρωτεϊνών στο αίμα.

Η κατανάλωση πρωινού φαίνεται να αφορά ένα ευρύ φάσμα ηλικιών, αλλά το θέμα γίνεται ακόμη πιο ευαίσθητο και σημαντικό όταν έχουμε να κάνουμε με παιδιά και εφήβους. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι σχολικές επιδόσεις των μαθητών σχετίζονται άμεσα με τη λήψη ενός πλήρους και ισορροπημένου πρωινού πριν ξεκινήσουν για το σχολείο. Η Αμερικανική Εταιρεία Διατροφής τονίζει ότι τα παιδιά που τρώνε πρωινό είναι πιο δημιουργικά και έχουν μεγαλύτερη συγκέντρωση προσοχής, μεγαλύτερη ικανότητα επίλυσης προβλημάτων και καλύτερο συντονισμό ματιών – χεριών από αυτά που δεν τρώνε. Επιπλέον, έχουν μεγαλύτερη αντοχή στα αθλήματα και τη γυμναστική και κάνουν λιγότερες απουσίες από το σχολείο. Εάν το παιδί σας πάει στο σχολείο χωρίς πρωινό, η υπογλυκαιμία που θα ακολουθήσει θα φέρει υπνηλία και αδυναμία παρακολούθησης των μαθημάτων. Γι’ αυτό οι γονείς δεν πρέπει να παραλείπουν να ετοιμάζουν καθημερινά το πρωινό γεύμα του παιδιού τους καθώς και το κολατσιό που θα πάρει μαζί του στο σχολείο, έτσι ώστε και το παιδί να αποφεύγει την αγορά ανθυγιεινών τροφίμων από το περίπτερο ή το κυλικείο κατά τις ώρες απουσίας του από το σπίτι.

Η έλλειψη πρωινού στα παιδιά μπορεί να έχει ως συνέπειες την ανεπαρκή ανάπτυξή τους, την κακή απόδοση στο σχολείο, την αύξηση των πιθανοτήτων για μελλοντική εμφάνιση σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 ή και υπέρτασης, την αύξηση των επιπέδων χοληστερόλης στο αίμα καθώς και την εμφάνιση παχυσαρκίας (έχοντας παραλείψει το πρωινό καταναλώνουν τρόφιμα με μεγάλη θερμιδική πυκνότητα κατά τα διαλείμματα του σχολείου ή «πέφτουν με τα μούτρα» στα επόμενα γεύματα της ημέρας). Σε σχετική έρευνα έχει βρεθεί ότι η παχυσαρκία είναι πιο συχνή στα παιδιά που δεν παίρνουν πρωινό. Παρ’ όλα αυτά, περισσότερα από τα μισά Ελληνόπουλα 3-18 ετών δεν τρώνε επαρκές πρωινό, ενώ το 14% δεν παίρνει καθόλου πρωινό. (Έρευνα του Ιδρύματος «Αριστείδης Δασκαλόπουλος»).

Επιπλέον, στην ευαίσθητη ηλικιακή ομάδα των παιδιών και των εφήβων, που τα οστά και οι μυς ακόμα αναπτύσσονται, χρειάζεται απαραιτήτως καθημερινή πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D, συστατικά τα οποία βρίσκονται ως επί το πλείστον στα γαλακτοκομικά προϊόντα, κύριες τροφές του πρωινού γεύματος. Έλλειψη αυτών των συστατικών στον οργανισμό μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε σωματική ή πνευματική καθυστέρηση.

Τέλος, να μην ξεχνάμε ότι το πρωινό γεύμα, όπως άλλωστε και κάθε άλλο γεύμα της ημέρας, αποτελεί μια καλή ευκαιρία επικοινωνίας για τα μέλη μιας οικογένειας, ιδιαίτερα στις σύγχρονες κοινωνίες στις οποίες οι υπερβολικά γρήγοροι ρυθμοί της καθημερινότητας οδηγούν στην αποξένωση ακόμα και ανάμεσα στα ίδια τα μέλη της οικογένειας.

Ένα πλήρες πρωινό θα πρέπει, για την κάλυψη όλων των απαραίτητων θρεπτικών συστατικών, να περιλαμβάνει τα ακόλουθα:

• Δημητριακά / ψωμί/ φρυγανιές/ κράκερ/ κριτσίνια/ κουλούρι

• Γάλα ή γιαούρτι

• Φρούτα ή φυσικούς χυμούς

• Αυγό ή τυρί και γαλοπούλα (άπαχα)

Μερικά παραδείγματα εύκολα παρεχομένων πρωινών γευμάτων είναι και τα εξής:

• Γάλα με δημητριακά

• Γάλα και 1 κουλούρι

• Γάλα και σάντουιτς ή τοστ με λίγο τυρί

• Γιαούρτι με κομμάτια φρέσκων φρούτων

• Φυσικός χυμός με 1 φέτα ψωμί και τυρί και 1 αυγό βραστό

...και όποιοι άλλοι συνδυασμοί των παραπάνω τροφίμων είναι πιο βολικοί και αρεστοί για τον καθένα.

*Η Ειρήνη Τζεϊρανάκη είναι διαιτολόγος διατροφολόγος