Του Ν. Τσαγκαράκη

Η ζωή είναι εκεί έξω…

THE SOCIAL NETWORK

Σκην.: Ντέιβιντ Φίντσερ

Πρωτ.: Τζέσι Άιζενμπεργκ, Τζάστιν Τίμπερλεϊκ, Άντριου Γκάρφιλντ, Ρούνι Μάρα, Μαξ Μινγκέλα

Το 2003 στο πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, ο Μαρκ Ζάκερμπεγκ είναι ένας ιδιοφυής φοιτητής προγραμματισμού Η/Υ, που όμως παραμένει εξω απ’ όλους τους σημαντικούς κύκλους γνωριμιών της πανεπιστημιακής κοινότητας. Απότομος, αγενής και γενικότερα ιδιότροπος χωρίς όμως κακές προθέσεις, ο Ζάκερμπεργκ στήνει αρχικά μια κακόγουστη φάρσα στο πανεπιστημιακό δίκτυο, η οποία αποσπά την προσοχή προνομιούχων συμφοιτητών του που του προτείνουν να τους βοηθήσει να υλοποιήσουν την ιδέα τους για ένα ενδο-πανεπιστημιακό ηλεκτρονικό κοινωνικό δίκτυο.

Ο Ζάκερμπεργκ χρησιμοποιεί την ιδέα και την εξελίσσει μοναχός του, δημιουργώντας το Facebook, τη μεγαλύτερη ηλεκτρονική πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης στον κόσμο, που σήμερα αριθμεί 500.000.000 μέλη.

Βασισμένη στο μπεστ-σέλερ του αμερικανού συγγραφέα Μπεν Μέτσριχ «The accidental billionaires: The founding of Facebook, a tale of sex, money, genius, and betrayal» που κυκλοφόρησε το 2009, η ταινία αφηγείται ακριβώς αυτό που λέει το βιβλίο: τα γεγονότα που οδήγησαν στη δημιουργία του Facebook, ξεκινώντας από το 2003 και φτάνοντας μερικά χρόνια αργότερα, όταν πια ο Ζάκερμπεργκ βρισκόταν αντιμέτωπος με δύο μηνύσεις ταυτόχρονα, η μία από τον πρώην καλύτερό του φίλο και συνιδρυτή του Facebook, Εντουάρντο Σάβεριν.

Το φιλμ ασχολείται μ’ ένα κοινωνικό φαινόμενο που από τη μία έχει οικουμενική απήχηση κι από την άλλη μετράει μόλις έξι χρόνια ζωής. Το Facebook αποτελεί μέρος της καθημερινότητας εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον πλανήτη, για πολλούς από τους οποίους μάλιστα αποτελεί μια εθιστική συνήθεια. Παρόλαυτά, βρίσκεται ακόμη σε πολύ πρόωρο στάδιο για να ξέρει κανείς αν θα εξελιχθεί σε αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης κοινωνικότητας ή αν απλώς ο αντίκτυπός του θα σβήσει σταδιακά, όπως οι περισσότερες περαστικές μόδες κάθε εποχής. Εύστοχα λοιπόν κατά τη γνώμη μας, ο Φίντσερ επιλέγει να προσδώσει κυρίως προσωπικό και έμμεσα κοινωνικό χαρακτήρα στην ιστορία του- όχι όμως κοινωνιολογικό. Δηλαδή δεν ενδιαφέρεται τόσο να εξερευνήσει την επίδραση στην κοινωνική ζωή των μελών του Facebook, όσο να αφηγηθεί μια ιστορία ιδιοφυΐας, φιλοδοξίας και ανθρώπινων σχέσεων. Φιλτράροντας τις τελευταίες μέσα από την ατομική ιστορία του Ζάκερμπεργκ, το σχόλιο της ταινίας είναι πυκνότερο και ουσιαστικότερο, χωρίς να διολισθαίνει σε εύκολη και προφανή ρητορεία.

Η πλοκή λοιπόν στηρίζεται στην άνοδο του Ζάκερμπεργκ από σπασίκλας του Χάρβαρντ σε νεαρότερο δισεκατομμυριούχο της Ιστορίας. Σ’ αυτή τη διαδρομή θα χάσει μια σύντροφο και έναν φίλο, θα κερδίσει έναν συνεργάτη, θα εξαπατήσει συμφοιτητές του και θα παραμείνει μόνος του αναζητώντας ανταπόκριση στο προφίλ της πρώην του.

Η κινητήρια δύναμη που ωθεί τον Ζάκερμπεργκ στην ταινία είναι αυτό που δεν έχει: κοινωνική αποδοχή. Όντας ιδιοφυΐα, βρίσκεται στο περιθώριο της πανεπιστημιακής ζωής, καταφέρνοντας να χάσει ακόμη και το ένα κορίτσι που φαίνεται να ενδιαφέρεται ειλικρινά γι’ αυτόν, απογοήτευση για την οποία εκτονώνεται με μια φάρσα που συγχρόνως επιδεικνύει την τεχνική του ιδιοφυΐα αλλά και τη συναισθηματική του ανωριμότητα. Γενικότερα, η φύση του Ζάκερμπεργκ φαίνεται να περικλείει ταυτόχρονα τη μεγαλύτερη επιθυμία αλλά και τον μεγαλύτερο φόβο του: την ‘έκρηξή’ του στον δημόσιο χώρο -και μάλιστα σε παγκόσμιο επίπεδο- αλλά και την απομόνωσή του, φάσεις που αναπτύσσονται αναλόγως μεταξύ τους. Όσο δημοφιλέστερος γίνεται χάρη στο Facebook, όσο περισσότερους υπαλλήλους και γνωριμίες αποκτά, τόσο περισσότερους συναισθηματικούς δεσμούς αποκόβει, με αποτέλεσμα να είναι πάμπλουτος αλλά να καταλήγει μόνος του στην αίθουσα συνεδριάσεων του δικηγορικού γραφείου και να “ανανεώνει” τη σελίδα απεγνωσμένα ελπίζοντας σε “φιλία” από την Έρικα.

Ο Φίντσερ λοιπόν αποτυπώνει το Facebook σαν ένα πολύ έξυπνο και λειτουργικό εργαλείο, που όμως δε μπορεί να δημιουργήσει ή να αντικαταστήσει την κοινωνική ζωή, αλλά απλώς να τη συμπληρώσει και να την εμπλουτίσει. Αν ο χρήστης του δεν έχει ήδη τα συναισθηματικά εφόδια για να χτίσει μια πλούσια και δραστήρια ζωή, το ίντερνετ απλώς θα την υποκαταστήσει με την ψευδαίσθησή της. Το Facebook μπορεί να έχει 500.000.000 μέλη (ή ‘φίλους’, όπως λέγονται), ο Ζάκερμπεργκ όμως βρίσκεται στο τέλος με κανέναν, επιχειρώντας μια απέλπιδα προσπάθεια να επανενωθεί με την Έρικα.

Μια ένδειξη για τη θετική στάση της ταινίας προς την κοινωνική δυναμική που προσφέρει το ίντερνετ και τον ρόλο των υπολογιστών στη σημερινή ζωή γενικότερα, είναι ο άτυπος φόρος τιμής που αποτίνει στους προγραμματιστές/δισεκατομμυριούχους που άλλαξαν ριζικά και αμετάκλητα τη ζωή μας τα τελευταία 30 χρόνια, καθώς εκτός από τον Σων Πάρκερ και τον Ζάκερμπεργκ περιλαμβάνεται στην πλοκή και ο Μπιλ Γκέιτς, ο οποίος κάνει μια σύντομη εμφάνιση, αν κι όχι αυτοπροσώπως. Οι τρεις τους παρουσιάζονται σαν κρίκοι της ίδιας αλυσίδας, με παρόμοια φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά καθώς και βαθιά επίδραση στην τεχνολογική εξέλιξη και κοινωνική ζωή των σημερινών ανθρώπων.

Ο Φίντσερ αποσπά πολύ καλές ερμηνείες, ακόμη κι απ’ τον φαινομενικά ατάλαντο Τίμπερλεϊκ, με εξέχουσα όμως εκείνη του Άιζενμπεργκ στον πρωταγωνιστικό ρόλο, που άνετα μπορεί να βρεθεί στους φιναλίστ για το Όσκαρ ανδρικής ερμηνείας. Φιλόδοξος, αφοσιωμένος, μνησίκακος, άγαρμπος, πανέξυπνος, παθιασμένος, και περιστασιακά ευάλωτος, με τη μανιακή ταχύτητα της ομιλίας του που μοιάζει να μην ανέχεται τους διανοητικά κατώτερους αντιπάλους του, εξουδετερώνοντάς τους με την ετοιμολογία (ιδιοφυΐα) και τη σκληρότητά της (ακατέργαστο εσωτερικό). Ειδικά στην εναρκτήρια σκηνή, παρατηρήστε το μοτίβο της επιταχυμένης εκφοράς, που λέγεται ότι ο Φίντσερ υιοθέτησε περισσότερο από ανάγκη, αλλά αποτελεί μια από τις ιδιομορφίες του φιλμ, ανοιχτή σε αντιδράσεις και ερμηνείες.