Της Ειρήνης Καρκανάκη

Φόρο τιμής στον εθνάρχη Ελευθέριο Βενιζέλο αποτίει η οικία – μουσείο στη Χαλέπα Χανίων η οποία λειτουργεί από το 2000 και ανήκει στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος», το οποίο συστάθηκε το 2000. Το 2002 το υπουργείο Οικονομικών αγόρασε την οικία από τον Νικήτα Βενιζέλο και την παραχώρησε στο Ίδρυμα, του οποίου αποτελεί την έδρα έκτοτε.

Στο χώρο, έχουν γίνει ελάχιστες επεμβάσεις από την εποχή που κατοικούσε ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Η συλλογή του μουσείου αποτελείται από την πλήρη οικοσκευή του Βενιζέλου, την οποία είχε επιλέξει προσωπικά από έργα τέχνης, μέρος της βιβλιοθήκης του, προσωπικά του αντικείμενα και από τη συλλογή αντικειμένων και τεκμηρίων του Ιδρύματος, σχετικών με την εποχή, τη δράση και την προσωπικότητά του Βενιζέλου.



Ιστορικό

Το πατρικό σπίτι του Ελευθερίου Βενιζέλου στη Χαλέπα Χανίων αποτέλεσε τη στέγη της ζωής του επί τριάντα και πλέον χρόνια, από το 1880 μέχρι το 1910 και αργότερα κατά διαστήματα από το 1927 μέχρι το 1935. Το 1876 ο Κυριάκος Βενιζέλος, αγοράζει το οικόπεδο, που βρίσκεται στο κέντρο της Χαλέπας. Εκεί βρίσκονται οι πρεσβείες των Μεγάλων Δυνάμεων και οι κατοικίες της αστικής τάξης· ενώ δίπλα στην οικία Βενιζέλου το παλάτι του Πρίγκιπα Γεωργίου. Οι εργασίες κατασκευής του ξεκινούν το 1877 και ολοκληρώνονται το 1880, οπότε κατοικεί ο Κυριάκος Βενιζέλος με την οικογένειά του μέχρι το 1883, έτος θανάτου του.

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος είχε μεγάλη αδυναμία στο πατρικό του. Εδώ έζησε νέος, παντρεύτηκε, γεννήθηκαν τα δύο παιδιά του και πέθανε η γυναίκα του, Μαρία. Εδώ έμενε όταν ξέσπασε η Επανάσταση του 1897, από εδώ ξεκίνησε για το Θέρισο το 1905, εδώ επέστρεψε πριν μεταβεί στη Θεσσαλονίκη το 1916 για το κίνημα της Εθνικής Άμυνας. Αλλά και μετά την αποτυχία του κινήματος του 1935 από εδώ έφυγε για τη Γαλλία. Το σπίτι αυτό, στο οποίο έζησε σχεδόν τη μισή του ζωή τον έκανε να νιώθει τους ισχυρούς δεσμούς του με την ιδιαίτερη πατρίδα και την οικογένειά του.

Το 1927 επιστρέφει από το Παρίσι στα Χανιά και προβαίνει στη ριζική ανακαίνιση του σπιτιού της Χαλέπας, οπότε αυτό αποκτά τη σημερινή του μορφή. Το σπίτι φέρει την προσωπική του σφραγίδα και όλοι οι χώροι έχουν διατηρήσει μέχρι και σήμερα την αυθεντική τους μορφή, αυτή που είχαν την εποχή που κατοικούσε στο σπίτι ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Πρόκειται επομένως για τον προσωπικό «ιδανικό» του χώρο.

Από το 1933 μέχρι το 1935 μένει σ’ αυτό σχεδόν μόνιμα. Έπιπλα της δεκαετίας του 1925-’35 διαλεγμένα από τον ίδιο τον Βενιζέλο και τη δεύτερη σύζυγό του Έλενα που ήρθαν από την Αθήνα και το εξωτερικό, κινητά και διακοσμητικά στοιχεία, πίνακες εποχής, πρωτότυπες φωτογραφίες και προσωπικά του αντικείμενα ιδιαίτερα σημαντικής αξίας κοσμούν το εσωτερικό του σπιτιού.

Μετά το θάνατό του το σπίτι περιήλθε στους κληρονόμους του. Το 1941 κατά τη διάρκεια της Μάχης της Κρήτης βομβαρδίζεται. Οι Γερμανοί το αναστηλώνουν και το χρησιμοποιούν ως στρατηγείο και κατοικία του εκάστοτε Γερμανού διοικητή του Φρουρίου Κρήτης. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής το σπίτι υπέστη σοβαρές φθορές και βανδαλισμούς.

Μετά την απελευθέρωση ο Σοφοκλής Βενιζέλος αναλαμβάνει την πρώτη αποκατάσταση του κτιρίου, κυρίως εξωτερικά, ενώ αργότερα η γυναίκα του αδελφού του Κυριάκου, Μαρίκα Βενιζέλου, έκανε κάποιες βελτιώσεις κυρίως στους εσωτερικούς χώρους.

Το 2002 το υπουργείο Οικονομικών αγοράζει το σπίτι από τον Νικήτα Βενιζέλο και το παραχωρεί στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος», κι έκτοτε αποτελεί την έδρα του Ιδρύματος.

Από το ξεκίνημά του το Ίδρυμα επιδίωξε το σπίτι να είναι ανοικτό στο κοινό και στα σχολεία, ως χώρος ιστορικής μνήμης του Ελευθερίου Βενιζέλου και της νεότερης ιστορίας της Ελλάδας.





Επιτακτική ανάγκη η αποκατάσταση της οικίας

Η οικία Βενιζέλου αντιμετωπίζει σοβαρά στατικά προβλήματα και είναι επιτακτικές οι ενέργειες για την άμεση αποκατάστασή τους. Προς την κατεύθυνση αυτή έχουν ολοκληρωθεί οι σχετικές μελέτες και έχει εκδοθεί η οικοδομική άδεια, ενώ η κτιριακή αποκατάσταση εντάχθηκε στο ΕΣΠΑ μέσω του Υπουργείου Τουρισμού.

Στο ίδιο πρόγραμμα προβλέπεται και η μετατροπή της οικίας σε σύγχρονο μουσείο, προκειμένου να εκσυγχρονιστεί σύμφωνα με τα ελληνικά και διεθνή πρότυπα. Μετά τις εργασίες αποκατάστασης και βάσει μουσειολογικής μελέτης, η οικία Βενιζέλου θα είναι ένα σύγχρονο μουσείο, το οποίο θα λειτουργεί με σύγχρονο τεχνολογικό εξοπλισμό.





Εκπαιδευτικά προγράμματα

Εκτός από τις ξεναγήσεις μεμονωμένων επισκεπτών και σχολείων απ’ όλη την Ελλάδα, από το 2008 πραγματοποιούνται στην οικία Βενιζέλου και εκπαιδευτικά προγράμματα για τους μαθητές των νηπιαγωγείων και των δημοτικών σχολείων. Τα προγράμματα, που υλοποιούνται από ειδική επιστήμονα – μουσειοπαιδαγωγό- στηρίζονται στα σύγχρονα παιδαγωγικά πρότυπα και στοχεύουν στην ανάπτυξη των ικανοτήτων, της κριτικής σκέψης, της περιέργειας και της δημιουργικότητας των παιδιών. Κάθε χρόνο στα προγράμματα συμμετέχουν περίπου 2.500 παιδιά από τα νηπιαγωγεία και τα δημοτικά σχολεία του νομού Χανίων.





Εκθέματα με μεγάλη ιστορική αξία

Το μουσείο περιλαμβάνει ενότητες εκθεμάτων με αντικείμενα, έργα τέχνης και παράδοσης με ιδιαίτερη ιστορική αξία, τα οποία δίδουν πλήρη εικόνα της σχέσης του Βενιζέλου με το σπίτι της Χαλέπας, ενώ αποτελούν και έναν «χάρτη», μέσω του οποίου η ιστορία της περιόδου γίνεται ιδιαίτερα προσιτή στο κοινό, το οποίο επισκέπτεται το μουσείο –και ιδιαίτερα στους νέους.

Η προσέλευση επισκεπτών στην ιστορική κατοικία της Χαλέπας αυξάνεται διαρκώς. Προσωπικότητες του πολιτικού, πνευματικού και επιστημονικού χώρου, σχολεία από όλη την Ελλάδα και χιλιάδες μεμονωμένοι επισκέπτες έρχονται να αποτίσουν φόρο τιμής στο σπίτι του Ελευθερίου Βενιζέλου, στο σπίτι της ζωής του, που ξυπνά μνήμες και επιφυλάσσει συγκινήσεις, ενώ από την ιστοσελίδα του Ιδρύματος είναι προσβάσιμη η on-line παρουσίαση τρισδιάστατων χώρων και αντικειμένων της οικίας.