Του Δημήτρη Χ. Σάββα

Στη δεκαετία του ‘80 είχα ακούσει τον Λεωνίδα Κύρκο να αναφέρεται από το βήμα της Βουλής, στην πολύπαθη παιδεία μας. Γι’αυτά που έχει περάσει και συνεχίζει να περνάει, για τους αρμόδιους υπουργούς της και όλους τους εμπλεκόμενους μ’αυτή, που προσπαθούν να μάθουν “αγγίζοντάς την”, “όπως ο κουρέας στου κασίδη το κεφάλι”.

Έτσι είχε αναφερθεί και μ’αυτό τον τρόπο είχε προσεγγίσει το αιώνιο αυτό πρόβλημα, ο Λεωνίδας Κύρκος, ένας από τους πιο χαρισματικούς μας πολιτικούς. Φυσικά δεν είχε άδικο, δίκιο είχε αλλά πού να το’βρισκε.

Ενα δημοσίευμα κυριακάτικης αθηναϊκής εφημερίδας την προπερασμένη Κυριακή κάνει λόγο για εννιαμελή διεθνή συμβουλευτική επιτροπή και αλλαγές στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, τη συγκρότηση της οποίας ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου. Σ’αυτή θα συγκαταλέγονται καθηγητές κορυφαίων πανεπιστημίων απ’όλη την υφήλιο.

Επικεφαλής της είναι μια γυναίκα η μοναδική ανάμεσα στα μέλη της, και μάλιστα Ελληνίδα, η Λίντα Κατέχη, η οποία ως ηλεκτρολόγος μηχανολόγος και μηχανικός ηλεκτρονικών υπολογιστών έχει διαγράψει μια αξιοζήλευτη καριέρα στις ΗΠΑ, σε έναν επιστημονικό τομέα κατεξοχήν ανδροκρατούμενο.

Τα τελευταία χρόνια η κ. Κατέχη έχει αφοσιωθεί περισσότερο σε διοικητικά καθήκοντα. Σήμερα είναι πρύτανης του πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Davis, θέση στην οποία μεταπήδησε από εκείνη του κοσμήτορα και αντιπρύτανη ακαδημαϊκών υποθέσεων στο πανεπιστήμιο του Ιλινόις το 2009.

Στα κατορθώματά της ως πρύτανης του Davis συμπεριλαμβάνεται η συγκέντρωση επιστημονικών πόρων-ρεκόρ, 679 εκατομμύρια δολάρια σ’ένα έτος από εξωτερικές πηγές.

Τι άλλο θέλλουμε λοιπόν; Τι άλλο θέλει η χώρα μας, αυτή που άλλοτε “ενώ υπετάχθη εις τον σκληρόν κατακτητήν κατάφερε όμως και εισήγαγεν τας τέχνας και τας επιστήμας εις το Λάτιον”... η Ελλάδα μας που κατά τον μεγάλο μας ποιητή Κωστή Παλαμά “το μεγαλείο της βασίλεμα δεν έχει”. Μα θα μου πει κάποιος άλλη εκείνη η Ελλάδα και άλλη η σημερινή.

Δεν έχει καμία σημασία αυτό. Εγώ αισιοδοξώ. Εξάλλου η ελπίδα πάντα πεθαίνει τελευταία. Ο ρόλος βέβαια αυτής της επιτροπής θα είναι αναβαθμισμένος και στο πλαίσιο αυτό θα πραγματοποιηθούν συναντήσεις με τους αρχηγούς των κομμάτων, τους φορείς της πανεπιστημιακής κοινότητας, κοινωνικούς και άλλους φορείς που σχετίζονται με την εκπαίδευση, ενώ μετά την ολοκλήρωση αυτής της διαδικασίας θα υποβληθεί έκθεση στην οποία θα καταγραφούν οι προτάσεις της. Η συγκρότηση της επιτροπής έγινε από τον υφυπουργό Παιδείας Ι. Πανάρετο και τα μέλη της θα προσφέρουν το έργο τους αμισθί.

Αμισθί; Τι λέξη είναι αυτή. Πότε εδώ στη χώρα μας λειτούργησαν έτσι οι επιτροπές; Θα μου πείτε γι’αυτό φτάσαμε εδώ που φτάσαμε. Πάνω και από το αρνητικό να είναι το αποτέλεσμά της, το ότι είναι αμισθί και μόνο, ίσως απ’ αυτό παραδειγματιστούν κάποιοι που είναι σε επιτροπές και δυστυχώς είναι σ’αυτές για να είναι... φυσικά με το αζημίωτο!

Και αφού συζητάμε για Τριτοβάθμια Εκπαίδευση θέλω ν’αναφερθώ στο πρώτο ελληνικό πανεπιστημίο. Βέβαια παίρνω ως αφορμή μια βόλτα που έκανα πριν 15 ημέρες όταν βρέθηκα στην Αθήνα, εκεί στα Αναφιώτικα στα στενά της Πλάκας κάτω από την Ακρόπολη, σ’ένα από τα πιο αγαπημένα μου σημεία. Με βοήθησε σ’αυτό και ένα κείμενο του Φρέντυ Γερμανού από την εφημερίδα Ελευθερία της 18ης Απριλίου του 1956, από το οποίο σας αναφέρω κάποια αποσπάσματα:

“Οταν πριν 119 ακριβώς χρόνια υπεγράφετο το βασιλικό διάταγμα “περί ιδρύσεως του πρώτου ελληνικού Πανεπιστημίου”-όπως εγράφετο τότε- το μόνον ζήτημα που απέμενε πλεόν να διακανονισθή όταν η εξεύρεση του καταλλήλου κτιρίου πού θα στέγαζε το ανώτατο αυτό ίδρυμα.

Το σπίτι του Μπελλ στην Πλάκα, των Κλεάνθη και Σάουμπερτ στ’Αναφιώτικα, του Κάλκου δίπλα στον Άρειο Πάγο και του Χρόνη όπου περίπου η σημερινή αγορά, διεκδικούσαν αυτήν την τιμή. Τελικώς ενεκρίθη το σπίτι των Κλεάνθη και Σάουμπερτ. Είχε χτισθή πριν διακόσια χρόνια περίπου από τους Ενετούς και οι Τούρκοι το είχαν επιδιορθώσει, λίγο πριν από την Επανάσταση. Ο Κλεάνθης, που το είχε αγοράσει στα 1830, του είχε προσθέσει τον τρίτον όροφο. Ηταν -κατά τους χρονικογράφους της εποχής- ένα κτίριο “βαρύ, κατηφές, άκομψον”, αλλά μεταξύ όσων είχαν τεθή υπ’όψιν της ιδρυτικής επιτροπής ήταν ασφαλώς το καλύτερο.

Λίγες ημέρες μετά την λήψη εκείνης της αποφάσεως, δημοσιεύεται στον ημερήσιο Τύπο της εποχής η εξής “Δηλοποίησης”:

“Την 3ην Μαΐου ε. ε. ημέρα Δευτέραν θέλει γίνη η πρώτη έναρξις του Ελληνικού Πανεπιστημίου Όθωνος. Παρακαλούνται επομένως όσοι επιθυμούν να μαθητεύσωσιν εις μίαν των σχολών αυτού να εμφανισθώσιν εις τον ανήκοντα σχολάρχην δια να εγγραφούν.

Εν Αθήναις τη 26η Απριλ. 1837

Ο υπουργός

Λ. Πολυζωΐδης”

Η αναγγελία της ιδρύσεως του πρώτου “Πανεπιστημείου” σκόρπισε ρίγη συγκινήσεως στις λαϊκές μάζες.

Εκείνο το πρωΐ της 3ης Μαΐου 1837, κανείς σχεδόν δεν έμεινε στο σπίτι του. Άνθρωποι απλοί, κουρελήδες, αμόρφωτοι πού δεν είχαν στον ήλιο μοίρα και ζούσαν μέρα-νύχτα με το ντουφέκι στο χέρι ξεκίνησαν πεζή από μακρινά χωριά της Αττικής για να έλθουν και να θαυμάσουν το πρώτο ανώτατο ελληνικό εκπαιδευτικό ίδρυμα. Ηταν ένα θέαμα απίθανο, περίεργο και συγκινητικό.

Κατά τις ένδεκα έφθασε ο Όθων. Ηταν έφιππος, φορούσε φουστανέλλα- είχε λίγους μήνες που την είχεν εγκαινιάσει ύστερα από υπόδειξη του πατέρα του- και τον ακολουθούσε λαμπερή συνοδεία από Έλληνες και Βαυαρούς αξιωματικούς.

Στις ένδεκα και πέντε όλοι οι επίσημοι ήσαν στη θέση τους. Ο Μητροπολίτης Αθηνών πλησίασε στο κέντρου του προαυλίου και έκανε αγιασμό. Αμέσως κατόπιν ο καθηγητής Μισαήλ Αποστολίδης ανέβηκε στο βήμα και προσεφώνησε τον βασιλέα.

Είπε πολλά ωραία πράγματα ο Αποστολίδης εκείνο το πρωί. Μίλησε για την Ελλάδα και τα απίστευτα δεινά που είχε περάσει η χώρα στα τελευταία χρόνια, για τη δίψα που είχαν πάντα οι κάτοικοί της για την μάθηση. Απέτισε φόρο τιμής στους ανώνυμους ήρωες που είχαν φροντίσει να διατηρήσουν άσβεστη τη δίψα αυτή, στον κλήρο και στους αγνώστους δασκάλους που γύριζαν στην ελληνική ύπαιθρο μ’ένα ραβδί κι ένα δισάκκι στον ώμο διδάσκοντας.

Μιλώντας ζεστάθηκε από τα ίδια του τα λόγια. Χωρίς να έχη τελειώσει ακόμα ο λόγος του, δίπλωσε το χαρτί που κρατούσε στο χέρι του και τόβαλε στην τσέπη του.

-Μεγαλειότατε, βροντοφώνησε ατενίζοντας φλογερά τον Όθωνα, από αυτό εδώ το κτίριον αναμένει τη δικαίωσιν του αγώνος του ο ελληνικός λαός.

- Όλοι αυτοί οι άνθρωποι που βλέπετε γύρω σας.

Δια τους περισσοτέρους είναι πλέον αργά να φοιτήσουν εις το πρώτον Ελληνικόν Πανεπιστήμιον. Οταν ήσαν και αυτοί νέοι, το όραμα της παιδείας ήταν ακόμη πολύ μακρινόν. Ηδη η σκέψις ότι εις το κτίριον αυτό θα φωτισθούν τα τέκνα των και τα τέκνα των τέκνων των αποτελεί φαντάζομαι δι’ αυτούς την γλυκυτέραν ανταμοιβήν.

Σώπασε· σκούπισε τα μάτια του και με φωνή σπασμένη από συγκρίνησε φώναξε:

- Από αυτό εδώ το οικοδόμημα αρχίζει, Μεγαλειότατε, η ιστορία της νεωτέρας Ελλάδος.

Εκανε μια βιαστική υπόκλιση και χάθηκε ταραγμένος στο πλήθος.

Οταν τελείωσε ο Αποστολίδης, οι περισσότεροι από τους παρισταμένους είχαν δακρύσει. Δάκρυσαν κι οι αγριωποί, μπαρουτοκαπνισμένοι, οπλαρχηγοί που λίγα χρόνια πριν εσχημάτιζαν ασυγκρίνητοι πυραμίδες με τα κεφάλια των αντιπάλων τους- και χαμήλωσαν το κεφάλι. Και μόνον η ψυχρή φωνή του αξιωματικού του ιππικού Καλλιμάχη- που παρήγγελλε στους άνδρες του “πυρ κροτοβολές”- επανέφερε τα πράγματα στην φυσιολογική τους κατάσταση και απήλλαξε την ατμόσφαιρα από τον πλεονάζοντα αισθηματισμό”...

Οι σπουδαστές του λέγεται ότι ήταν 52 με πλεονάζοντες τους φοιτητές της Νομικής, οι οποίοι αργότερα υποκίνησαν και τις πρώτες ταραχές στο χώρο του.

Αυτό το πρώτο Πανεπιστήμιο λειτούργησε 4 χρόνια. Δεν μπορούσε να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις γι’αυτό άρχισαν και ενέργειες ανοικοδόμησης νέου Πανεπιστημίου, που ο θεμέλιος λίθος ετέθη στις 2 Ιουνίου 1839.

Το νέο Πανεπιστήμιο ήταν έτοιμο στις 20 Νοεμβρίου 1841. Σήμερα, αφού έχουν περάσει 173 χρόνια, το Πανεπιστήμιό μας, το Εκπαιδευτικό μας σύστημα, η Παιδεία μας, όλα δοκιμάζονται και αναζητούν λύσεις!