Του Δημήτρη Σάββα
Θυμάμαι αυτές τις μέρες με ιδιαίτερη νοσταλγία ανκαι έχουν παρέλθει κάποιες δεκαετίες, μη φανταστείτε πολλές.
Τότε που με τον μακαρίτη τον θείο μου τον Στάθη βγάζαμε τα βαρέλια στην άμμο, στην παραλία, στο Μικρό του Νοτίου Πηλίου. Μια πραγματική μαγευτική τοποθεσία με πολλά δέντρα, με άφθονο νερό, εκεί που κατά τη μυθολογία, σταμάτησαν οι αργοναύτες και πήραν νερό, αφού είχαν ξεκινήσει από το Βόλο και επρόκειτο να κατευθυνθούν στην Κολχίδα.
Εκεί που απέναντι το μάτι σου “συναντά” το Ξεροχώρι των γονέων μας, Ιστιαία το λένε σήμερα, και αριστερότερα το μπουγάζι των ναυτικών μας, όπως συχνά μου το ανέφερε ο μακαρίτης ο πατέρας μου, Θεός σχωρέστον, σπάνια να συναντήσεις εκεί ήρεμη θάλασσα, και πιο πίσω τη Σκιάθο, πατρίδα του μεγάλου μας διηγηματογράφου Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Εύκολα όμως βγήκα εκτός θέματος αφού με “παρέσυραν” οι όμορφες εικόνες και οι παιδικές μου θύμησες. Τα βαρέλια που προανέφερα έπρεπε να πλυθούν καλά κάμποσές μέρες και “να στανιάρουν” όπως μου’λέγε ο θείος μου. Εκεί θα βάζαμε το καινούργιο κρασί, το μούστο στην αρχή ο οποίος κατέληγε σε κρασί. Αργότερα φοιτητής στην Αθήνα έβλεπα αυτή την εικόνα, τέτοια εποχή, σε καθημερινή βάση.
Στο Μοσχάτι όπου έμεινα, μια συνοικία με πολλές μπακαλοταβέρνες και καπηλειά, αυτές οι μέρες ήταν μια ξεχωριστή γιορτή! Το πλύσιμο των βαρελιών έπαιρνε εορταστικό χαρακτήρα, ενώ οι ταβερνιάρηδες είχαν το χαμόγελο ζωγραφισμένο στα χείλη, γιατί το πλύσιμο του βαρελιού ήταν ο προάγγελος της καλής εποχής τους, της εποχής που είχε περισσότερη δουλειά με άφθονη πελατεία. Ποιος μπορεί να υπολογίσει πόσα βαρέλια γέμιζαν με μούστο αυτό το μήνα στην πρωτεύουσα; Πιστεύουμε χιλιάδες τόνοι μούστου μεταφέρονταν νύχτα και μέρα από ολόκληρη την Αττική. Η λεωφόρος Μεσογείων ίσως δέχονταν την πιο πολλή κίνηση, κάτι που έκανε την τροχαία να λαμβάνει δρακόντεια μέτρα.
Ο δρόμος αυτός έμοιαζε βρεγμένος από τις χοντρές στάλες του μούστου, ο οποίος πολλές φορές χύνονταν από τα αυτοκίνητα κατά τη διαδρομή. Ομολογουμένως κάτι τέτοιο αποτελούσε παγίδα και πολλά αυτοκίνητα αντιμετώπιζαν κίνδυνο να ξεφύγουν της πορείας τους.
Το άρωμα του μούστου ήταν χαρακτηριστικό και δεν ήταν μόνο οι ταβέρνες που τον υποδέχονταν και τον καλωσόριζαν σαν τον υψηλότερο ξένο του Σεπτέμβρη, αλλά και κάθε νοικοκυρά τον αναζητούσε και τον καλοδεχόταν στο σπιτικό της προκειμένου να φτιάξει την περίφημη μουστόπιτα ή μουσταλευριά!
Στο Αθηναϊκό ημερολόγιο του 1994 των Γιάννη Καιροφύλα και Στρατή Φιλιππότη, μας δίνεται η ευκαιρία να γνωρίσουμε το κρασοπωλείο των αδελφών Μωραΐτη, που πουλούσαν κρασί σε χαμηλές τιμές, γιατί τότε όπως και σήμερα η “μεγίστη ευθηνία” τους ενδιέφερε όλους ανεξαίρετα, Αθηναίους και μη. Οι αδελφοί Μωραΐτη είχαν λοιπόν το μαγαζί τους στην οδό της Βουλής. Χαρακτηριστική είναι και η παρακάτω διαφήμιση, αφού τότε οι διαφημίσεις έπαιζαν σπουδαίο ρόλο:
“Οίνοι πολλοί θαυμάσιοι, μαύροι, λευκοί, μοσχάτοι για κάθε σπίτι φτωχικό, καθώς και για παλάτι.
Οίνοι λαμπρού αρώματος και γεύσεως καλής στου Μωραΐτη, βρίσκονται, στο δρόμο της Βουλής”.
Μιλάμε βέβαια για τα τέλη του 19ου αιώνα. Η μπίρα εκείνη την εποχή είχε 25 λεπτά και παρά την υψηλή σχετικά με το κρασί τιμή της οι Αθηναίοι την προτιμούσαν.
Στο Ηράκλειο τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Οι παλιοί Καστρινοί και εκείνη την περίοδο και πολύ αργότερα προτιμούσαν και κατανάλωναν άφθονο μαλεβιζιώτικο Μαρουβά. Η συνήθεια αυτή της ταβέρνας και της ρέγουλας άρχισε από τα Χανιά.
Ταβέρνες στο παλιό Ηράκλειο ήταν αρκετές όπως του Αμουτζά, του Καρεφύλλη, του Σκαρβέλη, του Παπατσαρά, του Νο του Καρέλλη, του Κοκού, του Αλέκου του Ανδρικάκη, στο μπεντενάκι, εκεί όοπυ σήμερα είναι το μουσείο της Φυσικής Ιστορίας, του Γιαμπαμπά, του Μοσχαπιδάκη και φυσικά του Μελεσσανού στο “πλατύ σοκάκι” σημερινό δρόμο του στρατηγού Κατεχάκη. Ο Μελεσσανός είναι αυτός που πρώτος έφτιαξε ρετσίνα στο Ηράκλειο γύρω στα 1915 με 1917.
Στην ταβέρνα αυτή εκτός από το καλό κρασί κυριαρχούσαν και εκλεκτοί μεζέδες όπως κοιλιά κοκκινιστή, μπακαλιάρος τηγανητός, βρεχτοκούκια, φάβα, παστές σαρδέλες, καμπλιές, τυρί, ελιές και άλλα καλολοΐδια. Ηταν βέβαια απαραβίαστη συνήθεια όλοι οι πελάτες και οι καταστηματάρχες να έρχουν παρατσούκλια. Φυσικά υπήρχαν και άλλες ταβέρνες που αυτή τη στιγμή μου διαφεύγουν. Η κατανάλωση του κρασιού ήταν μεγάλη ειδικά τα βραδάκια, μετά τη δουλειά, οι πιο πολλοί, έπιναν τα ποτηράκια τους για να ξεχάσουν τις έγνοιες και να ξεκουραστούν. Σήμερα πολλοί προτιμούν το κρασί, αλλά μια μεγάλη μερίδα καταφεύγει σε ξενόφερτα ποτά και κυρίως ουΐσκι, επιβεβαιώνοντας τον πλήρη εξευρωπαϊσμό μας. Πολλές φορές μάλιστα συνοδεύει και το οφτό ή βραστό κρέας. Γούστα όμως είναι αυτά και “περί ορέξεως ουδείς λόγος”. Ετσι οι παλιότεροι τιμούσαν τον μήνα Σεπτέμβριο αλλά και τους υπόλοιπους μήνες. Για τον τελευταίο ένας λόγος παραπάνω, αφού υποδέχονταν το μούστο από τον οποίο εξασφάλιζαν, για όλη τη χρονιά, το ευλογημένο κρασί! Οσο για τους Καστρινούς περίμεναν με αγωνία το καινούργιο κρασί, από τα κρασοπουλιά του Πλούσσου στο Καμαράκι και του Τσιμπίδη πίσω από το ιερό της Αγίας Τριάδας...!

