Του Γιάννη Γρ. Χλουβεράκη
Σ’ αυτόν εδώ τον τόπο, τη Μαρωνιά, το πιο πολυτραγουδισμένο χωριό της Σητείας, σας καλωσορίζω με συγκίνηση για την τιμητική παρουσία σας. Αλλά συγχωρέστε με, εδώ είδα πρώτη φορά το φως και τη Μαρωνιά την αγαπώ μέσα από την ψυχή μου
και είμαι υπερήφανος για την καταγωγή μου.
Εδώ βρίσκονται τα οστά των κεκοιμημένων προγόνων μου και των γονέων μου.· και η ρομφαία της σκέψης τρυπά τον χρόνο, σκίζει το θαμπό παραπέτασμα κι έρχονται στο φως της μνήμης οι παλιές εικόνες· και τότε τα καλντερίμια (που τσιμεντάραμε) γεμίζουν γαϊδουράκια, πατανίες, πολύχρωμα χιράμια, καβαλάρισσες γυναίκες, με σεμνά ηλιοψημένα πρόσωπα, ντεληκανήδες, λυράρηδες, τραγουδιστάδες:
Τση Μαρωνιάς του ποταμού τ’ αηδόνια σα γροικήσεις
και πέτρα νάχεις την καρδιά ντελόγο θ’ αγαπήσεις .
Ακόμη βγαίνουν από τη σαρκοφάγο της μνήμης όλοι εκείνοι που φύγανε μαζί με την εποχή. Ξεπετρώνουν για λίγο και ξαναμπαίνουν κυνηγημένοι μόλις ακούσουν ένα κλάξον, έναν βάρβαρο ήχο της σύγχρονης εποχής, σαν να λύνονται τα μάγια που τους είχαν ξαναφέρει στη ζωή.
Δακρύζω και μελαγχολώ κι ένας βραχνάς με πνίγει,
όταν θυμούμαι του χωριού τσ' ανθρώπους που ‘χουν φύγει.
Αλλά σήμερα η Μαρωνιά εκπλήρωσε ένα ανεξόφλητο χρέος. Τίμησε τον οπλαρχηγό των Κρητικών Επαναστάσεων Καπετάν Σήφη Δερμιτζάκη – θείο του παππού μου Γεωργίου Ν. Δερμιτζάκη (1853 - 1936) – ο οποίος πολέμησε μισό αιώνα τους Τούρκους∙ από την επανάσταση του 1821 έως το τέλος της Κρητικής Επανάστασης το 1869.
Ως οπλαρχηγός έλαβε μέρος σε όλες τις πολεμικές επιχειρήσεις των ανατολικών επαρχιών και συνέβαλε στην αναζωπύρωση του πόθου της Κρητικής Ελευθερίας. Διεκρίνετο για το θάρρος και την επιτηδειότητά του στις αιφνιδιαστικές επιδρομές. Θερμό πατριώτη τον χαρακτηρίζουν οι ιστορικοί.
Ο Δήμος Σητείας τιμώντας τη μνήμη του Καπετάν Σήφη έδωσε τ' όνομά του σε κεντρικό δρόμο της πόλεως.
Αξίζουν συγχαρητήρια προς όσους είχαν την αξιέπαινη πρωτοβουλία της ανέγερσης του μνημείου, για να αποδώσουν τα εύσημα στον γενναίο πολέμαρχο, στήνοντας την μαρμάρινη προτομή, με την αγέρωχη μορφή του, ύστερα από πολυετείς προσπάθειες των εκάστοτε τοπικών συμβουλίων του Δημοτικού Διαμερίσματος Μαρωνιάς και του εφημέριου του χωριού, δαπάναις των απανταχού Μαρνιωτών και φίλων, με τη συμπαράσταση των τοπικών αρχών.
Την προτομή φιλοτέχνησε η γλύπτρια Αντίνα Φάρκα – Μιχαήλ Περάκη - νύφη του χωριού μας, η οποία στηρίχτηκε σε αυθεντική φωτογραφία του εικονιζομένου∙ και είναι η αληθινή μορφή του, με ψαρά μαλλιά και μουστάκι, αετίσιο βλέμμα, την επίσημη στολή με τα παράσημα, το κρητικό μαχαίρι και την πιστόλα στη μέση.
Θα προσπαθήσω, τώρα, να σας μεταφέρω το κλίμα μέσα στο οποίο μεγάλωσε ο Καπετάν Σήφης, προτού αναφερθώ, εν συντομία, στους αγώνες του, με όσα στοιχεία μπόρεσα να συλλέξω.
Μετά την πτώση του Χάνδακα το 1669, ύστερα από 24 χρόνια πολιορκίας, ο κρητικός λαός ζει κάτω από το αιματόβρεχτο γιαταγάνι του Τούρκου κατακτητή. Η Κρήτη κατελήφθη από τους Τούρκους, ύστερα από ένα σκληρό και μακροχρόνιο αγώνα, αφού είχε περάσει 450 χρόνια βενετσάνικης δουλείας, με 126 επαναστάσεις και κινήματα.
Από κακό εις χειρότερον επέσασιν οι μαύροι
και δεν κατέχουσιν να πουν, Τούρκοι είν’ καλλιά ή Φράγκοι!
έγραψε ο Ρεθύμνιος ιστορικός του «Κρητικού Πολέμου» (1645-1669) Μαρίνος Τζάνε Μπουνιαλής.
Εξ’ άλλου ο Ολλανδός γεωγράφος Ντάπερ στο βιβλίο περί Κρήτης γράφει: «Ουδεμία χώρα και ουδεμία επαρχία του Οθωμανικού κράτους διοικείται χειρότερον της Κρήτης. Οι Τούρκοι μικροί και μεγάλοι πράττουσιν ότι θέλουσι… αι τελεταί των βαπτίσεων και των γάμων διεξάγονται μετά φόβου και τρόμου, ίνα μη οι Τούρκοι ίδωσι την νύμφην και αρπάσωσιν αυτήν από τας χείρας του γαμβρού».
Το ίδιο και ο Άγγλος ιστορικός Σμίθ: «Η Κρήτη υπήρξε προ του 1821 η χειρότερη διοικουμένη επαρχία της Τουρκικής Αυτοκρατορίας». Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ ολόκληρη η Πελοπόννησος είχε έναν μόνο πασά, σχεδόν πάντοτε απόντα, η Κρήτη είχε τρεις «καθημένους επί του τραχήλου της», γράφει ο Παπαρρηγόπουλος, στο Ηράκλειο, στα Χανιά και στο Ρέθυμνο, οι οποίοι για να τρομοκρατήσουν τον πληθυσμό μετά την εξέγερση της Πελοποννήσου, προέβησαν σε ομαδικές σφαγές των χριστιανών.
Οι Τούρκοι της Κρήτης ζούσαν πάντοτε με τον φόβο μιας ξένης επέμβασης λόγω της εξαιρετικής γεωγραφικής της θέσεως.
«Η επιβίωση του χριστιανικού πληθυσμού, γράφουν οι περιηγητές της εποχής στην Κρήτη, είναι εφιαλτική». Πολλοί δεν άντεξαν τα βάσανα και αλλαξοπίστησαν. Στην αχαλίνωτη στάση, το μένος και την ασυδοσία των γενιτσάρων της Κρήτης αναφέρεται και ο αγράμματος τυροκόμος, σύγχρονος των γεγονότων, Μπάρμπα Παντζελιός και εξηγεί τις αιτίες της επανάστασης.
Και η γ’ αιτία είστε σεις κι γι’ άνομοι πασάδες
π' αφήνετε αχαλίνωτους τους γιανιτσαραγάδες1
π’ αφήνετε χριστιανούς σε τέτοια τυραννία
πλειότερη τ' άγρια θεριά έχουσιν ευσπλαχνία.
Ένας γενίτσαρος της Σητείας, γνωστός για τις θηριωδίες του ήταν ο Μεμέτ Αγάς ή Μεμέτακας, άγριος και σωματώδης, «που πότιζε τσι Στειακούς νερό με το φαρμάκι» και κατοικούσε στο Σεράγι της Ετιάς. Άλλος φανατικός γενίτσαρος ήταν ο Τζιναλής στη Βόϊλα, ο κακούργος Σειδάρ Αγάς στ’ Αχλάδια και ο Ιμπραήμ Αφεντακάκης στους Τουρτούλους. Ο Αφεντακάκης σημειωτέον, είχε μεγάλη έχθρα προς τον Καπετάν Σήφη γιατί σκότωσε τον φίλο του Κασάπογλου από την Κάτω Πισκοπή και προσπαθούσε να τον βάλει στο χέρι αλλά δεν τα κάταφερε. (Σητειακά τ.Β’ σ.149)
Το πρώτο σκίρτημα της Κρητικής ψυχής, η πρώτη βροντή του μίσους κατά των τυράννων αντηχεί στις Κρητικές Μαδάρες στα 1770, με την επανάσταση του Δασκαλογιάννη, που διαθέτει όλο το βιος του για να ετοιμάσει τον ξεσηκωμό, ύστερα από 100 χρόνια δουλείας και ενώ κινδύνευε από οριστικό εξισλαμισμό η Κρήτη. Το λάβαρο του Αγώνα «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ» υψώνεται με πυροβολισμούς και δάκρυα χαράς. Αλλά ο τύραννος είναι ακόμα δυνατός.
Ο πρωτεργάτης του πρώτου ξεσηκωμού πιάνεται με δόλο και γδέρνεται ζωντανός στον τουρκοκρατούμενο Χάνδακα, με κοφτερό μαχαίρι κατά τον Παπαδοπετράκη, με τσακμακόπετρα κατά τον Κριάρη, υπό τους καγχασμούς του βάρβαρου πλήθους και του ίδιου του Πασά, χωρίς να λυγίσει.
Ο πρωτομάστορας της Κρητικής Ελευθερίας έγινε πρωτομάρτυρας και σύμβολο∙ και στα αδούλωτα κρητικά βουνά αντιλαλούν οι στίχοι της λεβεντιάς:
Δεν τη βαστώ ‘γω τη σκλαβιά στον κόσμο τον απάνω
και τόχω πίκρα μου να ζω, χαρά μου να ποθάνω.
Ο Καπετάν Σήφης, γιος παλαιού αγωνιστή, γεννήθηκε εδώ το 1801 και μεγάλωσε μέσα σε στερήσεις, κατατρεγμό και κινδύνους. Όμως, από μικρό παιδί έδειξε δείγματα ανδρείας. Δεν περνούσε μέρα να μην συμπλακεί με κανένα τουρκάκι. Αλλά καλύτερα μας τα λέει ο Δερμιτζογιάννης στις «Κρητικές Μαντινιάδες» του, που ασφαλώς θα είχε ακούσει πολλές ιστορίες από τον πατέρα του, ανιψιό του Καπετάν Σήφη.
Δυό λόγια γράφω μοναχά, για την παλληκαργιά του
τα μύρια κατορθώματα, και για την αντρειγιά του.
Εις τη Μαρωνιά γεννήθηκε, από μεγάλο σόι
άντρας γερός φανίσιμος, χονδρός ψηλός στο μπόι.
Ήταν μικρός πολύ μικρός, κι’ έτρεχε στα σοκάκια
κι' όλο κυνήγα τσ' άπιστους, κι’ εκτύπα τα Τουρκάκια.
Μόλις καλά μεγάλωσε, κι’ έγινε παλληκάρι
πούπαιζε σάλτο κι’ έτρεχε, σαν τ' άγριο βετσάρι,
έκαμε ομάδα διαλεκτή, στση Στείας το Λιμάνι
κι’ ένα ‘χε μόνο στο μυαλό, τσι Τούρκους να ξεκάνει.
Τον κάθε Τούρκο κοίταζε, να τον ξεμοναχιάσει
και με πέντ’ έξι μαχαιργιές, να τονε ξεκοιλιάσει.
Σαν έγινε επανάστασις, εμέτρησε τρακόσους
εις το Τζαμί στην Πισκοπή, μ’ άθελε κι’ άλλους τόσους.
Από τη λύσσα πούχε αυτός, και τη μεγάλη ζάλη
όλους τους Τούρκους ήθελε γρήγορα να ξεβγάλει.
Όλος ο κόσμος έλεγε, για την παλληκαργιά του
που λίγοι Τούρκοι γλίτωσαν, στην περιφέρειά του.
Τώρα κοιμάται ήσυχος, στην Μαρωνιά στον τάφο
και πάει ο νους μου δίπλα του, τώρα μ’ αυτά που γράφω.
Σήφη να είσαι ήσυχος, κι’ ήσυχος να κοιμάσαι
και μέχρι να ‘ναι δω ζωή, αθάνατος θα νάσαι.
Κι’ όταν θα ‘ρθουν στη Μαρωνιά, και συγγενείς και φίλοι
κάποιος ευλαβικά θα ‘ρθει, να σ’ άψει το καντήλι.
Όταν ξέσπασε ο Μεγάλος Ξεσηκωμός του ’21 ο Σήφης, 20 χρονών τότε, κατάφερε να διασωθεί από τις απάνθρωπες και δόλιες σφαγές του αιμοβόρου τοπάρχη της Σητείας Ιμπραήμ Αφεντακάκη στους Τουρτούλους∙ και ως αρχηγός μικρού σώματος επαναστατών λαμβάνει μέρος στις επιχειρήσεις των επαναστατημένων επαρχιών της Κρήτης κατά των Τούρκων, παρά την απόσταση και την επίβλεψη των άγριων και οπλισμένων τυράννων.
Είχε προηγηθεί «ο μεγάλος αρπεντές» όπως έμεινε στη μνήμη του λαού η μεγαλύτερη σφαγή που γνώρισε η Κρήτη στο Μεγάλο Κάστρο, με θύματα έξι δεσποτάδες – ανάμεσά τους και ο επίσκοπος Σητείας Ζαχαρίας – και 800 νεκρούς – 24 Ιουνίου 1821.
Κατέχουν το οι χριστιανοί κι οι Τούρκοι δεν το χώνου
θρήνος μεγάλος έγινε τη μέρα του κληδόνου.
Επειδή το περιορισμένο πλαίσιο μιας ομιλίας δεν επιτρέπει λεπτομερή εξιστόρηση των επαναστατικών συγκρούσεων, παραθέτω ένα σύντομο χρονολόγιο των κυριοτέρων γεγονότων, στα οποία συμμετείχε ο Καπετάν Σήφης.
Παρευρέθηκε στην Παγκρήτια Επαναστατική Συνέλευση στη «Θυμιανή Παναγία» Σφακίων, τον Μάιο του 1821, μαζί με τους Γιάννη Κοντό και τον Γιάννη Μακρή. Μετά την ορκωμοσία και την αναγνώριση των αρχηγών κατά περιοχές, επέστρεψαν στις επαρχίες και κάλεσαν το λαό σε εξέγερση, παρά το ότι η επανάσταση στην Κρήτη ήταν φαινομενικά αδύνατη, λόγω της έλλειψης όπλων και εφοδίων και της μεγάλης αναλογίας του τουρκικού πληθυσμού. Από τις 265,000 μικτού πληθυσμού οι 125,000 ήσαν μουσουλμάνοι κατά μέγα μέρος εξισλαμισμένοι χριστιανοί, φανατισμένοι και επιθετικοί. (εκ των οποίων 20,000 Τούρκοι γερά οπλισμένοι και μαχητικοί και μετά κόπου 3,000 Κρητικοί).
Άκριτα ο Ιεράς και Σητείας Γρηγόριος Παπαδοπετράκης, με τον περίεργο κομπασμό του και τον επηρεασμό του από τον «σφακιανισμόν», κατηγορεί τους Στειακούς για την καθυστέρησή τους να πάρουν τα όπλα. Ποιοι; Σε μια μεγάλη επαρχία, γεωγραφικά απομονωμένη, πούχαν καταντήσει «ν’ απομένουν σε κάθε χωριό πεντέξι άνδρες μέσα σε 100 και πολλές φορές 200 γυναίκες», ανάμεσα στους πολυάριθμους οπλισμένους και φανατικούς οθωμανούς, γράφει ο Μουρέλλος στην Ιστορία του. Και ποια όπλα; Στην Κρήτη δεν ξεπερνούσαν συνολικά τα 1,200. «Παρά ταύτα, συνεχίζει ο Μουρέλλος, οι Στειακοί Κοντός, Μακρής, Δερμιτζάκης και Σπανός και οι Λασηθιώτες Βασίλης και Γιώργης με άλλους καπετάνιους κατόρθωσαν να συγκεντρώσουν 800 οπλοφόρους και να τους τραβήξουν μαζί, περιφερόμενοι στα βουνά των άλλων επαρχιών, ώσπου να φθάσουν τα όπλα και να τους οπλίσουν», υπό τη διαρκή επιτήρηση των παραλίων από τον Τουρλωτιανό θαλασσομάχο καραβοκύρη Μιχάλη Βογιατζή με την περίφημη γαλιότα του (ευκίνητο πλοίο). Ας σημειωθεί ότι η αξία ενός τουφεκιού εκείνη την εποχή είχε την αξία ενός λιόφυτου.
Εις ένα λιόφυτο εκατό κι εις το τουφέκι χίλια (γρόσα)
να το θωρούν τ' Αγαδικά να ζώνονται τα φίδια.
Ο Καπετάν Σήφης πάντα σε συνεργασία με τους άλλους οπλαρχηγούς συμμετείχε στην πολιορκία της Ιεράπετρας και στην εξόντωση του ληστοπειρατή Μεχμέτ Πιλαβά ή Πιλαβομεμέτη και της συμμορίας του στο Κουφονήσι, γεγονός που ανακούφισε και Χριστιανούς και Οθωμανούς.
Μετά το επεισόδιο αυτό αποχώρησαν για να συνεχίσουν τον κλεφτοπόλεμο με τον Καπετάν Καζάνη, συλλαμβάνοντας αιχμαλώτους, τους οποίους αντάλλασσαν με διπλάσιο αριθμό χριστιανών γυναικοπαίδων, που είχαν διασωθεί από το δράμα της Μιλάτου (21 Φεβρ. 1823), μετά την επέλαση του Χασάν Πασά.
Κατά τη διάρκεια του Κλεφτοπολέμου εφονεύθησαν από τους επαναστάτες περισσότεροι από 1.800 Τούρκοι και εξανάγκασαν τους γενιτσάρους να περιορίζουν τα κακουργήματά τους.
Το 1823 μετά την ορμητική εισβολή του Αλβανού στρατάρχου Χασάν Πασά τα επαναστατικά σώματα αναγκάστηκαν να φύγουν για την Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα και να τεθούν υπό τας διαταγάς των εκεί αρχηγών.
Οι οπλαρχηγοί Σήφης Δερμιτζάκης, Γιάννης Κοντός και Γιάννης Μακρής πολέμησαν γενναία με τον Καραϊσκάκη, τον Παπαφλέσα και τον Νικηταρά.
Στη μάχη του Φαλήρου σκοτώθηκε ο Καραϊσκάκης και 176 Κρήτες πολεμιστές, αναφέρει ο ιστορικός Ψιλάκης.
Ο Σήφης Δερμιτζάκης αναγνωρίστηκε Καπετάνιος και παρασημοφορήθηκε για την ηρωική του δράση.
Το 1826 – με την αναζωογόνηση της επαναστάσεως και την κατάληψη της Γραμβούσας – έρχεται στην Κρήτη με άλλους αρχηγούς και μέχρι τέλους έλαβε μέρος σε όλες τις μάχες της Ανατολικής Κρήτης και στην πολιορκία των Τούρκων στη Μονή Τοπλού (Δεκ. 1828).
Το 1830 στη Συνέλευση των Κρητών στις Μαργαρίτες Μυλοποτάμου, για τη διαμαρτυρία κατά των άδικων αποφάσεων των Μεγάλων Δυνάμεων να θέσουν την Κρήτη έξω από τα σύνορα του πρώτου ελεύθερου Ελληνικού κράτους, υπήρξε πληρεξούσιος της επαρχίας Σητείας.
Μετά το τέλος της επανάστασης μεταβαίνει οικογενειακώς στο Ναύπλιο, σύμφωνα με την προκήρυξη του Κυβερνήτη. Κατατάσσεται ως βαθμοφόρος στη Βασιλική Φάλαγγα και του απονέμεται το Αριστείον του Αγώνος.
Αργότερα πωλεί την περιουσία που του χορηγήθηκε από το Δημόσιο και εγκαθίσταται με τη γυναίκα του και τις δυό του κόρες στην Αμοργό, όπου υπηρετούσε ο γιος του Γιαννάκης ως υγειονόμος.
Το 1866-1869 όταν ξέσπασε η Μεγάλη Επανάσταση με το σύνθημα «ΕΝΩΣΙΣ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ», παρά την ηλικία του, κατεβαίνει στην Κρήτη και ανακηρύσσεται αρχηγός της Επαρχίας Σητείας μαζί με τον φίλο και συμπολεμιστή Εμμανουήλ Ξομπλάρο, με έδρα τη Ρουκάκα.
Ως πεντακοσίαρχος, ο Καπετάν Σήφης έλαβε μέρος και στη 10ήμερη μάχη του Λασιθίου, 20-30 Μαΐου 1867, υπό την αρχηγία του Τουρκομάχου Μιχαήλ Κόρακα και του εμπειροπόλεμου Κωνσταντίνου Σφακιανάκη. Τη 15η Νοεμβρίου 1867 σώμα επαναστατών με 200 άντρες υπό την αρχηγία του Καπετάν Σήφη και άλλων, εισβάλλει στη Σητεία από τη στενωπό του Μπέμπονα. Η ομάδα του Καπετάν Σήφη πηγαίνει στην Πάνω Πισκοπή, έδρα του διαβόητου γενίτσαρου Ιμπραήμ Γιαλιά, όπου έκαψαν το σπίτι του προς εκδίκηση των κακουργημάτων του.
Αργότερα με επέμβαση του Καπετάν Σήφη αποσοβήθηκε ο εμφύλιος σπαραγμός κατά τη διανομή των λαφύρων των ενόπλων της άλλης ομάδος, που πέρασαν από τα χωριά Γρας, Πεύκους, Λιθίνες Συκιά, Χανδρά, Αρμένους, Ζίρο και Κατσιδώνι.
Αλλά, το μεγαλείο της ψυχής του άντρα αναδεικνύει η νικηφόρος επίθεση κατά των Τούρκων της Τουρλωτής, τον Φεβρουάριο του 1868, αντί απαντήσεως στις δελεαστικές προτάσεις του Καϊμακάμη (Επάρχου) Σητείας να καταθέσει τα όπλα και να πάρει το βαθμό του λοχαγού.
Τον Σεπτέμβριο του 1868 υπό τη γενική αρχηγία του Μιχαήλ Κόρακα λαμβάνει μέρος στις μάχες των Μαλίων, του Μοχού, των Γωνιών, των Γουβών, του Αβδού με οπλαρχηγούς των άλλων επαρχιών της Κρήτης, ενδεικτικό του συγκρητισμού και της στενής αλληλεγγύης.
Στην Κρήτη παραμένει μέχρι το τέλος της επαναστάσεως, οπότε ξαναγυρίζει στην Αμοργό, χωρίς να παραδώσει τα όπλα και να υποταχθεί – όπως αρκετοί άλλοι, μετά την επικήρυξή τους.
Μετά την αμνηστία του Σουλτάνου επιστρέφει οριστικά, με την οικογένειά του, στην Κρήτη. Ηλικιωμένος ζει με τις αναμνήσεις και διηγούμενος τα μικρά και τα μεγάλα κατορθώματα των αγώνων συνήθιζε, στα μεγάλα του κέφια, να τραγουδεί:
Πάλι σεφέρι θα γενεί, πάλι θα πάω θέλω
ή σκλάβους παίρνω κι έρχομαι ή σκλάβος απομένω.
Κι οντέν εψυχομάχενε τσι Τούρκους επολέμα:
Γιρούσι τώσε κάμετε, δε μου χερώνει εμένα.
Πολεμώντας και τις τελευταίες του στιγμές, στις 3 Φεβρουαρίου 1876, σε ηλικία 75 ετών, ο Καπετάν Σήφης αποχαιρέτησε τον πρόσκαιρο κόσμο.
Ο Καπετάν Σήφης ήταν παιδί του λαού. Ως επαναστάτης κράτησε ψηλά τη σημαία της αντίστασης και αμόλευτη τη λαϊκή παράδοση της τιμής και της λεβεντιάς∙ γενναίος και τιμωρός της αδικίας και της αυθαιρεσίας των Τούρκων.
Κλίνομε ευλαβικά το γόνυ στην ιερή μνήμη των επίσης γενναίων συμπολεμιστών του, επώνυμων και ανώνυμων, όλων των τάξεων, οι οποίοι θυσίασαν το παν στο βωμό της ελευθερίας που μας κληροδότησαν.
134 χρόνια μετά το θάνατό του, ο Καπετάν Σήφης από το Σταυρωμένο, την αιώνια κατοικία του στο Νεκροταφείο της Μαρωνιάς, μας στέλνει το μήνυμα: Να μάθουν την τοπική ιστορία τους οι Κρητικοί∙ να ομονοούν και με το κεφάλι ψηλά να προχωρούν προς το μέλλον.
Και η προτομή, τιμής και μνήμης δίπλα στην Παναγία, που αποκαλύφθηκε σήμερα, στήθηκε, όχι σαν μάρμαρο, αλλά σαν σελιδοδείκτης της ιστορίας, σαν μια ζωντανή φωνή πούρχεται από τα τρίσβαθα της φυλής και θα λέει κάθε μέρα σε εχθρούς και φίλους, όταν θέλει να μιλήσει για τη Λευτεριά:
Σε γνωρίζω από την κόψη
του σπαθιού την τρομερή.
Καπετάν Σήφη Οπλαρχηγού ΑΙΩΝΙΑ Η ΜΝΗΜΗ
Ευχαριστώ όλους σας, καθώς και την οργανωτική επιτροπή για όσα έπραξε και για την τιμητική επιλογή να είμαι ο κεντρικός ομιλητής.
Ίσως σας κούρασα, αλλά
των πεθαμένων οι τιμές / των ζωντανών στολίδι.
Γεια σας.
1 Η λέξη γιανιτσαραγάδες έχει το νόημα του διαχωρισμού της κεντρικής εξουσίας, από την εξουσία των τοπικών φορέων:
Ενθυμηθείτε τσοι καιρούς που στέλναν τσοι πασάδες
στην Κρήτη και τσοι γ(ι)άερναν οι Γενιτσαραγάδες.
* Ομιλία στα αποκαλυπτήρια της προτομής του στη Μαρωνιά, τη 18η Αυγούστου 2010.
Βιβλιογραφία.
1. Αγγελάκης Εμμ., Σητειακά Α’, Β’, Αθήναι 1935, 1939
2. Δετοράκης Θεοχάρης, Ιστορία της Κρήτης, Αθήναι 1986
3. Δήμος Οροπεδίου Λασιθίου, Η 10ήμερη Μάχη στο Λασίθι, 20-30 Μαΐου 1867
4. Εκδοτική Αθηνών, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους τόμος ΙΕ
5. Ιστορικόν Λεύκωμα της Ελληνικής Επαναστάσεως, Ιστορική Βιβλιοθήκη, εκδ Μέλισσα, Αθήναι 1970
6. Κοζύρης Μιχ., Το Λασίθι στον αγώνα, Αγ. Νικόλαος 1973
7. Κρητική Ιστορία και Πολιτισμός, εκδ. Δήμων Ηρακλείου 1990
8. Μουρέλλος Ι., Ιστορία της Κρήτης, Ηράκλειο 1950
9. ΜΥΣΩΝ, Καταπότης Μιχ., Αθήναι 1932-1938
10. Χρηστάκης Γιάννης, Ιστορικά Σημειώματα Σητείας, εκδ. Δήμου Σητείας 1993

