
Μια επιστολή – παρέμβαση του Ιωάννη Κονδυλάκη, το 1905, υπέρ της δημοτικής, την εποχή της αντιπαράθεσης «καθαρευουσιάνων- δημοτικιστών»
Υπέρμαχος της καθομιλουμένης δημοτικής γλώσσας, της «μαλλιαρής», όπως την αποκαλούσαν οι οπαδοί της καθαρεύουσας, παρά το γεγονός ότι ο ίδιος στα χρονογραφήματά του χρησιμοποιούσε μια μορφή «λαϊκής καθαρεύουσας», δήλωνε ο μεγάλος Ιωάννης Κονδυλάκης. Και στις διαμάχες «καθαρευουσιάνων» και «δημοτικιστών», στις αρχές του 20ου αιώνα, πήρε ξεκάθαρη θέση υπέρ της δημοτικής θεωρώντας ότι αυτή και όχι η «τεχνητή καθαρεύουσα» ήταν η συνέχεια της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Οι διαμάχες αυτές είναι γνωστό ότι εξέφραζαν όχι μόνο γλωσσικές διαφορές, αλλά και κοινωνικές αντιλήψεις, καθώς οι καθαρευουσιάνοι θεωρούνταν πιο συντηρητικοί από τους προοδευτικούς δημοτικιστές.
Ο κορυφαίος δημοσιογράφος και χρονογράφος από τη Βιάννο με μια επιστολή του στην εφημερίδα «Αθήναι», του μετέπειτα αντιβενιζελικού βουλευτή Γεωργίου Πωπ, ξεκαθάριζε μʼ ένα γλαφυρό κείμενο, γεμάτο χιούμορ και σαρκασμό, ότι ο ίδιος στήριζε τη ζωντανή γλώσσα του λαού, τη δημοτική, κι όχι την αποστεωμένη «λόγια» γλώσσα της καθαρεύουσας.
Με την επιστολή του, που δημοσιεύτηκε τη Δευτέρα 14 Φεβρουαρίου 1905, απαντούσε, μάλιστα, στις απειλές που είχαν διατυπώσει εναντίον των «μαλλιαρών», γνωστοί υπέρμαχοι της καθαρεύουσας εκείνη την εποχή. Η καθαρεύουσα, έγραφε, είναι ένα πραγματικό θαύμα θαυμάτων για την Ελλάδα, αλλά στην ουσία «ζωντανή νεκρή», τεχνητή και ψεύτικη, χωρίς οργανική συνάφεια προς τη ζωή, άρα δεν μπορούσε να εξυπηρετήσει την πνευματική πρόοδο και την καλλιτεχνική δημιουργία. «Εινε ψυχρά και άγονος, όπως είνε όλα τα πτώματα και όλα τα ψεύδη», έγραφε χαρακτηριστικά. Και πρόσθετε με ειρωνία: «Ας λέγουν ό,τι θέλουν (σ.σ. οι αντίπαλοί της). Διʼ ημάς είνε αρκετόν ότι η γλώσσα αυτή είνε ευγενής, αφού λαλεί διαφορετικά από ημάς και λέγει την χυδαίαν μύτην ρίνα και το χυδαίον πόδι πους. Με αυτά και με αυτά φαινόμεθα ότι συγγενεύομεν προς τους αρχαίους. Αν δεν είχαμεν και αυτήν, ποιος θα μας ελογάριαζε; Ποιος θα εσκοτίζετο εις τας Ευρώπας διʼ ανθρώπους χυδαίους, γράφοντας το ους των αυτί;»
Και υπερασπιζόμενος ακόμη περισσότερο το κίνημα εκείνων που ζητούσαν η γλώσσα που μιλούσε ο λαός, η δημοτική, να είναι και η γραπτή γλώσσα που θα χρησιμοποιείται, σημείωνε: «…η γραπτή μας γλώσσα πρέπει να επανέλθη εις την αλήθειαν και την ζωήν και εφʼ όσον δεν προσαρμοσθή εις τον ζωντανόν κορμόν της νέας γλώσσης δεν θα είνε γλώσσα, αλλά μούμια».
«Επίστευα – έγραφε ακόμη- ότι εκχυδαϊσμός και νοσηρά παραφθορά είνε, όχι η φυσιολογικώς προελθούσα εκ της αρχαίας δημοτική γλώσσα, αλλʼ η τεχνητή καθαρεύουσα, η σχηματισθείσα δια πραγματικών βιασμών και στρεβλώσεων της αρχαίας».
Αλέκος Α. Ανδρικάκης
[email protected]
Η στήλη «τα κείμενα των κορυφαίων» από σήμερα πάει διακοπές! Η επόμενη δημοσίευση θα γίνει τη Δευτέρα 20 Σεπτεμβρίου.

