Του Σπύρου Βροντινού*

Αν και υπάρχει πληθώρα πιθανών αιτίων που προκαλούν τροχαία ατυχήματα, ως πλέον συνήθη ανακοινώνονται η υπερβολική ταχύτητα του οχήματος και η απώλεια ελέγχου από τον οδηγό για διάφορους λόγους.

Σπανιότατα όμως αναφέρονται προβλήματα απουσίας σήμανσης, ανεπάρκεια, παλαιότητα, φθορά ή απόκρυψη λόγω βλάστησης, καθώς και μόνιμες ελλείψεις και κακοτεχνίες στον σχεδιασμό, κατασκευή και συντήρηση του οδοστρώματος, που συνδυαστικά δημιουργούν οριακές συνθήκες οδήγησης - παγίδες που δεν συγχωρούν, ούτε το παραμικρό ανθρώπινο λάθος.

Το ότι αναλογικά πολυάριθμοι ξένοι τουρίστες οδηγοί πέφτουν κάθε χρόνο θύματα τροχαίου στο νησί μας, δείχνει ότι ίσως ούτε αυτοί διαφέρουν ιδιαίτερα από τους ντόπιους, ως προς την οδήγηση, τονίζοντας έτσι ως αίτια τις κακές και απαράδεκτες συνθήκες που επικρατούν ακόμα στο οδικό μας δίκτυο.

Τα ατυχήματα αυξάνονται στατιστικά όσο αυξάνεται η χρήση του δρόμου και οι ταχύτητες. Έτσι εάν από ένα προβληματικό σημείο περνούν χίλια αυτοκίνητα την ώρα, ίσως να έχουμε ένα ατύχημα το μήνα ή συχνότερα, ενώ εάν περνά ένα την ημέρα, ίσως περάσουν δεκαετίες πριν σημειωθεί ατύχημα. Όμως στις εθνικές οδούς και στο περι-αστικό τμήμα τους, έχουμε και υψηλότατη κυκλοφορία και υψηλές ταχύτητες. Π.χ. η ταχύτητα 80 χλμ/ώρα αντιστοιχεί σε διαδρομή 22μ/δευτερόλπετο και άρα είναι φανερό ότι η παραμικρή στραβοτιμονιά σε συνδυασμό με οριακές συνθήκες ασφάλειας ίσως αποδειχτεί μοιραία. Για όλους γενικά τους παραπάνω λόγους, αλλά και επειδή τα λάθη είναι ανθρώπινα, ο οδικός σχεδιασμός πρέπει οπωσδήποτε να προβλέπει και τα κατάλληλα μέτρα παθητικής ασφάλειας.

Όσον αφορά τα πάσης φύσεως εμπόδια κοντά στο οδόστρωμα, στους Αμερικανικούς κανονισμούς AASHTO σχεδιασμού οδικών αρτηριών, προβλέπεται ότι σε κάθε κατεύθυνση κίνησης, εάν υπάρχουν ακλόνητα εμπόδια (τοιχία, κολώνες γεφυρών, κατασκευές πάσης φύσεως) σε απόσταση κάτω των 3μ. από τα άκρα του οδοστρώματος, πρέπει να προστατεύονται με μεταλλικό κιγκλίδωμα ή μπαριέρα σκυροδέματος, ώστε όταν ένα όχημα εκτρέπεται της πορείας του με συνήθεις μικρές γωνίες πρόσπτωσης, έως 25 μοίρες ως προς το κιγκλίδωμα, να μπορεί με ανάκλαση πάνω στο κιγκλίδωμα να επανέρχεται επιτυχώς στην κατεύθυνση της πορείας του, αποφεύγοντας το πιθανώς θανάσιμο εμπόδιο.

Το πρόσφατο θανατηφόρο ατύχημα επί της εθνικής οδού στη γέφυρα Γαζίου γίνεται ακόμα περισσότερο αδικαιολόγητο και θλιβερό εάν αληθεύει, όπως ειπώθηκε στις ειδήσεις, ότι υπήρχαν ήδη δύο νεκροί από παλαιότερα ατυχήματα στο ίδιο σημείο, χωρίς να συμβεί έκτοτε καμιά παρέμβαση. Στο παραπάνω τροχαίο συνετέλεσε η κακοτεχνία αλλά και η έλλειψη μέτρων παθητικής ασφάλειας. Όχι μόνο η δεξιά ακραία βοηθητική λωρίδα για στάση ανάγκης διακόπτεται απότομα με θανάσιμο τοιχίο - εμπόδιο, αλλά απουσιάζει και το επιβεβλημένο στην περίπτωση αυτή προστατευτικό κιγκλίδωμα προστασίας σε πρόσκρουση των οχημάτων. Θα μπορούσαμε λοιπόν με ένα πραγματικά ελάχιστο κόστος (με προσθήκη κατάλληλης σήμανσης και τυπικού κιγκλιδώματος προστασίας του υπερυψωμένου αυτού πεζοδρομίου), θανατηφόρο να μην είχε ξανασυμβεί εκεί.

Επίσης, άγνωστο τι εξυπηρετούσε ένα τόσο υψηλό πεζοδρόμιο, προφανέστατα θανάσιμο στο στοιχειωδώς έμπειρο στην οδική ασφάλεια μάτι, αλλά και τι ακριβώς άρεσε τόσο, ώστε παρόμοια λεπτομέρεια να επαναλαμβάνεται και στην κατασκευή της αμέσως γειτονικής γέφυρας! Η αναζήτηση ευθυνών ας ξεκινήσει από την αρχική μελέτη - σχεδιασμό, φτάνοντας μέχρι και στην αδυναμία ή αμέλεια έγκαιρης ανταπόκρισης και επέμβασης των αρμοδίων, μετά το πρώτο θανατηφόρο τροχαίο εκεί!

Δύο τουλάχιστον παρόμοια τέτοια παραδείγματα ύπαρξης εν δυνάμει θανάσιμων τοιχίων - παγίδων δίπλα στο οδόστρωμα χωρίς προστατευτικό κιγκλίδωμα, βρίσκονται: α) στην ΕΟ Ηρακλείου- Αγ. Νικολάου με κατεύθυνση προς Ηράκλειο μετά την γέφυρα Αποσελέμη, λίγο δυτικότερα μετά το βενζινάδικο, στην βόρεια πλευρά υπάρχει μικρό τοιχίο δίπλα στο άκρο του οδοστρώματος, και β) ένα χαρακτηριστικά μεγαλόσωμο τοιχίο στο δεξιό άκρο του οδοστρώματος στον πολύ πρόσφατο νέο άξονα με κατεύθυνση από Ηράκλειο προς Αρκαλοχώρι.

Το ατύχημα αυτό ας γίνει η αφορμή για να ειπωθούν οι αλήθειες για την μέριμνα της πολιτείας στην μείωση των τροχαίων ατυχημάτων. Κύρια ερωτήματα είναι:

- Οι αρμόδιες τεχνικές υπηρεσίες πληροφορούνται - παρακολουθούν ή όχι, περιπτώσεις ασυνήθιστης “υπερ- συσσώρευσης” τροχαίων, όταν και όπου αυτές παρουσιάζονται; και εάν όχι γιατί;

- Υποθέτοντας ότι και πληροφορούνται και γνωρίζουν για τις θέσεις με επαναλαμβανόμενα ατυχήματα, γίνεται άμεσα αυτοψία και πλήρης έκθεση των αιτίων στις θέσεις παγίδες;

- Προτείνονται, δρομολογούνται και εφαρμόζονται στη συνέχεια τεκμηριωμένα μέτρα βελτίωσης - εξάλειψης των προβλημάτων;

- Επανεξετάζεται περιοδικά η επιτυχία των μέτρων που έχουν ληφθεί στα σημεία αυτά;

- Λαμβάνονται τουλάχιστον τα πλέον στοιχειώδη, ασήμαντου κόστους συγκριτικά με την απώλεια ζωών, και άκρως ανταποδοτικά μέτρα όπως π.χ. κατάλληλες πινακίδες για να υπάρχει σήμανση ή μερικά μέτρα κιγκλιδώματος για να προστατεύονται από θανάσιμες κακοτοπιές;

Δοκιμασμένο, εξαιρετικά χρήσιμο παθητικό μέτρο ασφάλειας είναι και το χαράκωμα του οδοστρώματος στις άκρες του έξω από τις κύριες λωρίδες κυκλοφορίας με πυκνές, κάθετες στον άξονα του δρόμου αυλακώσεις μήκους περί τα 60 εκ. και βάθους περί τα 2 εκ., ώστε να προκύπτει αισθητό τράνταγμα και δυνατός χαρακτηριστικός ήχος στο όχημα που βρέθηκε εκτός λωρίδων κυκλοφορίας, πράγμα που ειδοποιεί τον οδηγό να επαναφέρει το όχημα μέσα στην κύρια λωρίδα. Άλλα, επίσης φτηνά παθητικά μέτρα προστασίας σε πρόσκρουση που θα μπορούσαμε και να κατασκευάζουμε εδώ, περιλαμβάνουν δέσμες από μεγάλα πλαστικά βαρέλια με άμμο ή νερό, ή συστοιχίες χρησιμοποιημένων ελαστικών δεμένες σε πυκνούς σχηματισμούς.

Ας σημειωθεί ότι εδώ και δεκαετίες τα παραπάνω εφαρμόζονται στις ΗΠΑ, όπου τα στοιχεία κάθε δηλωμένου τροχαίου, σοβαρού ή όχι, μηχανογραφούνται σε κεντρικό υπολογιστή, έτσι ώστε όταν μια θέση σε εθνικό οδικό δίκτυο, ή εντός μιας πόλης, εμφανίσει αύξηση ατυχημάτων πάνω του εθνικού μέσου όρου για τον τύπο αυτό, ο υπολογιστής τυπώνει αυτομάτως την εντολή προς τις αρμόδιες τεχνικές υπηρεσίες που οφείλουν άμεσα να διορθώσουν το πρόβλημα και να ενημερώσουν ακολούθως τον υπολογιστή για τις σχετικές παρεμβάσεις, ώστε να προκύπτουν και στατιστικά στοιχεία για τις βελτιώσεις αυτές.

Με την ευκαιρία, θα ήθελα να αναφερθώ σε ένα ακόμα παράδειγμα απουσίας παρέμβασης των αρμόδιων υπηρεσιών σε στροφή με διαχρονιά πληθώρα σοβαρών ατυχημάτων, ακόμα και θανατηφόρων, στην Ε.Ο. Ηρακλείου - Αγ. Νικολάου, στον πολυσύχναστο δρόμο - έξοδο Σταλίδας (πριν το τούνελ Μαλίων), 1 χλμ. μετά την έξοδο, κάπου ανάμεσα στη νέα και την παλαιά Ε.Ο. Στο σημείο αυτό μετά από μια μακριά απότομη και κατηφορική ευθεία, ο δρόμος στρίβει απότομα δεξιά. Αποτέλεσμα, σημειώνονται συχνά μετωπικές προσκρούσεις στην μπετονένια περίφραξη στο απέναντι (αριστερό) άκρο του δρόμου από όσους δεν προλαβαίνουν να εκτελέσουν τη δεξιά στροφή. Τα ατυχήματα συμβαίνουν συνήθως το βράδυ, καθώς λόγω κλίσης η στροφή είναι σχεδόν αόρατη μέχρι κανείς να πλησιάσει πολύ κοντά, ενώ και η σήμανση είναι παλαιά και εντελώς ανεπαρκής. Θεωρώ ότι με κατάλληλη έγκαιρη και πυκνότερη σήμανση, το πρόβλημα ίσως να είχε λυθεί. Παρόμοια προβλήματα συμβαίνουν και στην επόμενη έξοδο, αυτή των Μαλίων. Ας συγκινηθούν οι αρμόδιοι, κρατάει χρόνια το χάλι μας!

Επίσης, με ελάχιστες εξαιρέσεις, σοβαρότατο πρόβλημα ασφάλειας δημιουργείται έως και σήμερα κατά την εκτέλεση εργασιών επί του εθνικού δικτύου, από την συχνά εγκληματική και “χύμα” πρακτική σήμανσης των εργασιών από τους διάφορους εργολάβους. Π.χ. τοποθετούν πολύ κοντά, λίγο πριν την αρχή του έργου την σήμανση (κώνους, πινακίδες, άτομα με σημαιάκι), ενώ συχνά κλείνουν όχι προοδευτικά, αλλά πολύ απότομα, λωρίδες κυκλοφορίας, ακόμα και πάνω σε ιδιαίτερα επικίνδυνες στροφές χωρίς ορατότητα. Δεν γνωρίζω εάν τους ζητείται να καταθέτουν προς έγκριση πλήρες σχέδιο σήμανσης των εργασιών και αν αυτό τελικά τηρείται ή όχι. Πάντως εάν το κάνουν από άγνοια, ας γνωρίζουν όλοι ότι θέτουν σε άσκοπο, απαράδεκτα υψηλό κίνδυνο τους ανυποψίαστους οδηγούς αλλά και τους ίδιους τους εργαζόμενούς τους. Ας τους ενημερώσει λοιπόν η αρμόδια υπηρεσία, (στις ΗΠΑ τους έλεγχε με το παραμικρό και η τροχαία), ότι απαιτείται, σαν παθητικό μέτρο ασφαλείας, τουλάχιστον πυκνή διαδοχική σειρά πινακίδων των εργασιών με την πρώτη 800-1000μ. πριν, διάστημα που ίσως καλυφθεί από βιαστικούς οδηγούς σε λιγότερο από μισό λεπτό.

Κλείνοντας, πιστεύω ότι είναι αναγκαίο οι αρμόδιες υπηρεσίες να εξετάσουν γρήγορες, φτηνές και αποτελεσματικές λύσεις στα προβληματικά σημεία. Εάν το να βελτιώσουμε τον δρόμο είναι ακριβό, τουλάχιστον ας μπει πολύ - πολύ έντονη σήμανση, ώστε το ευρύ κοινό να γνωρίζει που συμβαίνουν συχνά ατυχήματα. Ας επιμεριστούν επιτέλους δίκαια οι ευθύνες, όχι μόνο προς τους οδηγούς αλλά και προς τους αρμόδιους των οποίων η ενσυνείδητη εσωστρέφεια, σιωπή ή απραξία στα θέματα οδικής ασφάλειας, συντελεί ώστε τέτοια απαράδεκτα επαναλαμβανόμενα τροχαία ατυχήματα να αντιστοιχούν πλέον σε εγκλήματα εκ προμελέτης!

*Ο Σπύρος Βροντινός είναι Πολιτικός Μηχανικός