Της Άννας Μανουκάκη-Μεταξάκη
Το ωραίο ποίημα “το κοινοτικόν Γυμνάσιον Αγίας Βαρβάρας” που η καλή μας συμμαθήτρια, δασκάλα και συγγραφέας Ελένη Μανιωράκη δημοσίευσε στην εφημερίδα “Πατρίς” 23-7-2010, ζωντάνεψε μπροστά μας, μαζί με την αγνή παιδική της μορφή και ψυχή, τη ζωή μας στο Γυμνάσιό μας το αγαπημένο, φεγγοβόλο αστέρι στο ζοφερό σκότος της εποχής. Ζωντάνεψε τους συμμαθητές μας, τους δασκάλους μας, τους πρωτεργάτες της ίδρυσής του, τα Δ.Σ. του Συλλόγου Γονέων εκείνων των χρόνων, τα θεατρικά έργα που παίξαμε για την οικονομική ενίσχυση του νεοϊδρυθέντος με τις ενέργειες του Κοινοτικού Συμβουλίου (Πρακτικό 16-12-1956) ιδιωτικού τριταξίου Γυμνασίου. Με την υπουργική πράξη 82451 της 17ης Ιουλίου 1957 που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως αρ. φύλλου 134/25-7-1957 άρχισε η λειτουργία του.
Οι 54 συμμαθητές μας της Α’, οι 32 της Β’ και οι 21 της Γ’ ξεπρόβαλαν μέσα από το ποίημα τιτιβίζοντας χαρούμενα, κι ύστερα παρουσίαστηκε όλη η πορεία και η δράση τους και γέμισαν την σκέψη και τη ψυχή μας την εφηβική μαζί με την άσβηστη ευγνωμοσύνη μας προς τον πρόεδρο της Κοινότητας Αγ. Βαρβάρας Ν. Δρετάκη και το Συμβούλιό του, τον αείμνηστο ιερέα Κων/νο Παπαδημητρίου, το Μιχ. Κοκολάκη και τον Ηρακλή Σηφάκη, το φωτισμένο και δραστήριο δάσκαλο Εμμαν. Δοριάκη, από τη Βιάννο του διαφωτισμού και της αντίστασης, πρωτοπόρο της υπόθεσης και τον έμπορο Γ. Ζαχαριουδάκη, πρόεδρο του Συλλόγου Γονέων και πατέρα της Σταματίας μας που μας ενέπνευσε το ήθος και το σεβασμό με το μειλίχιο λόγο και την κάθε του κίνηση.
Αυτοί κι άλλοι που δεν ξέρω, όλοι οι δωρητές οικονομικά, πνευματικά και ηθικά υπήρξαν η καλή τύχη όλων των παιδιών της φτωχής μας περιοχής, για τα οποία το Γυμνάσιο ήταν ένα άπιαστο όνειρο, αφού το 1961 επί 6.888.100 κατοίκων της Ελλάδας άνω των δέκα ετών, οι 2.031.800 δεν είχαν τελειώσει το Δημοτικό και οι 1.220.000 ήταν εντελώς αναλφάβητοι.
Για μας τα παιδιά της υπαίθρου οι σπουδές ήταν δύσκολες καθώς δεν υπήρχαν δημόσια Γυμνάσια κι έπρεπε στην πόλη να πληρώσομε για σπίτι, για την αγορά των βιβλίων και των σχολικών ειδών και για συντήρηση. Εξάλλου η οικογένεια έχανε τη βοήθεια των παιδιών στα χωράφια ή στην τέχνη και φοβόταν μήπως τα άβγαλτα επαρχιωτάκια στην πόλη “ξεστρατίσουν”.
Είμαι απ’ αυτά τα παιδιά “των σκληρών αγώνων για μικρή ζωή” και μνημονεύω συχνά με λυγμούς ευγνωμοσύνης τους ευεργέτες και το ευεργέτημα, στο οποίο και πρωτοδιορίστηκα ως φιλόλογος, για να αποδώσω τα τροφεία και να βοηθήσω τα παδιά της περιοχής μου.
Ευγνωμονώ το σχολείο αυτό, τους πρωτεργάτες της ίδρυσής του, τους δωρητές του, τους καθηγητές μου. Άλλαξαν τις συνθήκες της ζωής μου και την ποιότητά της για πολλούς λόγους, κυρίως όμως γιατί απ’ αυτό πήρα το δρόμο της Γνώσης, που είναι άλγημα αλλά και άθλημα που έχει βραβείο την ελευθερία.
Γιατί η Γνώση οδηγεί στην, αλλά και γενιέται από την αδιάκοπη και ανειρήνευτη, τη γενναία και αδυσώπητη αναζήτηση της αλήθειας. Κι είναι μαχαίρι κι ανοίγει πληγές και πονεί και κόβει, αλλά φέρνει ελευθερία και την υπηρετούν και τη χαίρονται ελεύθεροι άνθρωποι.
Ένα παιδάκι που παρά τη στέρηση και τον κάματο πορευόμουν καθημερινά εκτός Κυριακής δυστυχώς, “προς το μυστικό δείπνο της μάθησης στους κακοτράχαλους λασμπωμένους δρόμους...”. Φορούσα σαν όλοι μας, “το φωτοστέφανο της παιδικής αθωότητας, με μάτια φωτισμένα με ανέσπερο φως και με πεισματικά θέλω” όπως λένε οι στίχοι της Ελένης που σήκωσαν στην ψυχή μας συναγερμό, “τ’ αδύναμα ασχημάτιστα πόδια μου” δεν ένιωθαν κούραση. Το κρύο δε με φόβιζε κι η βροχή. Μύριες φορές από μικρό είχα στεγνώσει πάνω μου, ή στεκόμουν στη φωτιά του τζακιού μπροστά κι άχνιζαν τα ρούχα μου ενώ στέγνωναν. Ήξερα τις γεωργικές δουλειές, πατούσα μικρή ξυπόλυτη για να μη χαλάσουν τα “πολύτιμα” πάνινα και λαστιχένια παπούτσια μου, ήμουν σκληραγωγημένη.
Ένιωθα ευτυχία πηγαίνοντας κάθε μέρα και μαθαίνοντας νέα πράγματα στο Γυμνάσιο. Τα μεσημέρια έπαιρνα ένα μικρό “χωνάκι” στραγάλια προς ένα “πενηνταράκι” και ξέροντας πια την απόσταση της επιστροφής για το χωριό μου κανόνιζα να με φτάσουν κρατώντας τα στο στόμα μου μέσα ώρα πολλή. Το μεγάλο ζόρι όμως ήταν το χιόνι που έφτανε συχνά τους 30 πόντους ή το μισό μέτρο και μας απέκλειε.
Θυμάμαι στους πρώτους διαγωνισμούς του Φλεβάρη της Α’ τάξης, μια Δευτέρα που γράφαμε και είχε στρώσει το χιόνι, μα εγώ ετοιμάστηκα με την ποδίτσα και τη ζακέτα μου, τα καλτσάκια και τα πέτσινα σολιασμένα μου παπούτσια και τις κορδέλες στις κοτσίδες μου και ξεκίνησα για την Αγία Βαρβάρα, 5 χλμ. δρόμο. Όταν έφτασα, είχα βέβαια παγώσει και οι καθηγητές μου έκαναν τσάι. Συνήλθα κι έκατσα να γράψω. Τα Πανασανάκια δεν είχαν έρθει, θυμάμαι, ούτε τ’ Αηθωμιανάκια.
Όμως άρχισε ξαφνικά το μεγάλο δάχτυλο του δεξιού μου ποδιού να με πονεί κι ενώ προσπαθούσα να βγάλω το παπούτσι μου δεν μπορούσα. Ο αξέχαστος καθηγητής μας κ. Μπορμπουδάκης ύστερα από προσπάθειες πολλές, το κατάφερε. Είχε καρφώσει ένα καρφί του παπουτσιού στο δάχτυλό μου κι έτρεχε αίμα, μα όσο ήμουν παγωμένη δεν καταλάβαινα τίποτε. Τότε θυμήθηκα πως όταν ερχόμουν στον Ανεμόμυλο, γύρισα το βλέμμα μου κι είδα στην πατημασιά μου λίγο αίμα, που νόμισα πως ήταν από τραυματισμένο λαγό, συνδυάζοντας ό,τι είχα ακούσει για το κυνήγι στο χιόνι...
Ωστόχο ήμουν πολύ γεμάτη, πολύ ευτυχισμένη.
Στην επιστροφή μοναχό μου καθώς ήμουν, μάθαινα το μάθημά μου ξαναφέρνοντας στο νου μου ό,τι μας είπαν κατά την παράδοση οι ευσυνείδητοι καθηγητές μας. Απομόνωνα ό,τι δεν είχα “χωνέψει” και ξανάβλεπα μόνο αυτό. Το απόγευμα έπρεπε να δουλέψω σε ό,τι μπορούσα, για να βοηθήσω την οικογένειά μου.
Ήμουν ευτυχής γιατί κατάφερα να φοιτήσω στο Γυμνάσιο και ήλπιζα και για παραπάνω, μα δεν τόλεγα πουθενά. Θα ήταν “Ύβρις” θα με θεωρούσαν τρελή. Εγώ όμως είχα τα όνειρά μου και τους στόχους μου: Να γίνω καλή φιλόλογος, να βοηθήσω τα παιδιά να τα φωτίσω, ν’ ανοίξει το μυαλό και η ψυχή τους, να νιώθουν πως πετούν, ακόμη κι όταν είναι νηστικά, κι όταν κρυώνουν, κι όταν είναι απομονωμένα. Να είναι ελεύθεροι άνθρωποι, τίμιοι, ειλικρινείς. Και να καλυτερεύσουν οι συνθήκες της ζωής των φτωχών παιδιών. Κυρίως της υπαίθρου.
Και το τήρησα ως όρκο δυνατό από την πρώτη μέρα που πατησα στο σχολείο ως την τελευταία, όταν συνταξιοδοτήθηκα. Δεν πρόδωσα τον όρκο μου, τα παιδιά, τον Άνθρωπο, τον κόσμο της στέρησης και της ανέχειας.
Όλα τα παιδιά της περιοχής Αγ. Βαρβάρας, Αγίου Θωμά, Πρεβελιανών, Μεγ. Βρύσης, Πρινιά, Πανασσού, Άνω Μουλίων, οφείλομε πολλά στο Κοινοτικό Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας, αλλά εγώ περισσότερα ίσως. Μαθήτρια στο μονοθέσιο Δημοτικό σχολείο των Πρεβελιανών διψούσα για γνώση. Είχα διαβάσει όλα τα βιβλία της σχολικής βιβλιοθήκης, χανόμουν μέσα στον ωραίο λόγο του πρωτοδιόριστου τότε δασκάλου μου, του ποιητή Ηρακλή Βουλγαράκη κι έπιανα το μυαλό μου να ταξιδεύει μαζί με τις σκέψεις και τους προβληματισμούς που διέκρινα στα μάτια και στη συχνά παλλόμενη φωνή του. Οι πιο ευτυχισμένες μου ώρες ήταν όταν διάβαζα τη νύχτα με το λύχνο το δανεισμένο από τη συμμαθήτριά μου σχολικό βιβλίο ή τη σελίδα “Ιππότες των Ορέων” που μου έδινε η μοδίστρα η Κούλα Χαριτάκη, σκίζοντας το φύλλο από το “Ρομάντζο”, αφού το διάβαζε.
Όταν αποφοίτησα, αν και είχε ιδρυθεί το Γυμνάσιο της Αγίας Βαρβάρας και παρά τις πιεστικές παρακλήσεις του δασκάλου μου οι γονείς μου δεν ενέδωσαν να δώσω εξετάσεις τον Ιούνιο για να εισαχθώ στο Γυμνάσιο Αγίας Βαρβάρας. “Δέκα με 3 τόνους της έβαλα και είναι λίγο της, είναι λογοτεχνικό ταλέντο, είναι κρίμα, εγκληματείτε, τους έλεγε μάταια.
Το Σεπτέμβρη όμως αποφάσισα να δώσω εξετάσεις κρυφά. Έμαθα την ημερομηνία, ανακοίνωσα πως την επομένη θα πάω τα πρόβατα στη μακρινή τοποθεσία “Φτενά” κι από κει στη γιαγιά μου στο διπλανό χωριό, απ’ όπου το βράδυ θα ‘ρθω, φέρνοντας και τα πρόβατα. Έκρυψα αφ’ εσπέρας το τσίτινο φουστανάκι και τις σαγιονάρες μου τυλιγμένα σε χαρτί στο μεγάλο σπήλιο, δίπλα στο σπίτι μας και κοιμήθηκα γαλήνια επιτέλους. Θα το επιβάλω, δική μου είναι η ζωή, είπα.
Έτσι το πρωί, αντί να πάω στη γιαγιά μου, αφού έδεσα τα ζώα, τράβηξα στο ανηφορικό μονοπάτι για την Αγία Βαρβάρα, φόρεσα τα παπούτσια και το φουστάνι μου, όταν πλησίαζα στην τοποθεσία “Ανεμόμυλος” πήγα, εξετάστηκα και γύρισα. “Ούτε γάτα, ούτε ζημιά” και χωρίς ενοχές.
Μετά δυο μέρες από το Γυμνάσιο τηλεφώνησαν στο κοινοτικό τηλέφωνο του χωριού μου και ζήτησαν τη μάνα μου για να ανακοινώσουν πως πέρασα με άριστα τις εξετάσεις. Όταν έφτασα αγωνιώντας για την αντιδρασή της στο κοινοτικό τηλέφωνο, την άκουσα να απαντά πως κάνουν λάθος, γιατί η κόρη της δεν θα πάει στο Γυμνάσιο και βέβαια δεν έδωσε εξετάσεις.
“΄Εδωσα” φώναξα και μετά 1-2 λεπτά με κυνηγούσε απειλώντας με (γιατί της είπαν την ημερομηνία και το κατάλαβε) πως δεν υπάρχει περίπτωση καμιά να φοιτήσω.
Μετά από το “ξεσκούλισμα” που κάθισα ταπεινά να υποστώ, για να εκτονωθεί, της εξηγούσα παρακαλώντας την, πως μόνο όταν διαβάζω είμαι στον κόσμο που θέλω, πως θ’ ανοίξουν δρόμοι για όλη την οικογένεια, αν “πάω πιο πέρα” και πως μετά την επιστροφή μου από το σχολείο κάθε μέρα θα κάνω όλες τις δουλειές που θα έκανα, αν συνεχώς ήμουν στο σπίτι. Πέρασαν μέρες για να το πάρει απόφαση. Γιατί, εκείνη είχε τον πρώτο λόγο στο σπίτι.
Σαν το πουλί το πετούμενο χειμώνα - καλοκαίρι, έκανα 5 χλμ. το πρωί κι άλλα τόσα το μεσημέρι, περπατώντας ένα έρημο μικρό βουνό με τεράστιες βελανιδιές, στη ρίζα των οποίων έκρυβα το καλάθι μου για να το πάω στο σπίτι μας το μεσημέρι γεμάτο από χόρτα ή χοχλιούς ή “αμανίτους” που θα μάζευα επιστρέφοντας. ‘Υστερα συνέχιζα, πολύ συχνά, άλλα τόσα χιλιόμετρα για να πάω στα ζώα ή στις ελιές, ή σε άλλες δουλειές και γύριζα βράδυ με τ’ άστρα, για να διαβάσω με το φως του λυχναριού και ύστερα να πάρω δυνάμεις από τον ήσυχο ωραίο ύπνο του καθήκοντος και του αγώνα για την επόμενη μέρα. Μέσα στις αστραπές, τις βροντές και τα χιόνια ήμουν μοναχή αυτά τα 4 χρόνια - τόσες τάξεις είχε το σχολείο μου - γιατί ένα μεγαλύτερο αγόρι ο Αποστόλης, είχε πάρει τη “διαταγή” μου να μη συναντιόμαστε στο δρόμο, για να μην έχω μπελάδες και από τα σχόλια και “τις σούρες” του τότε καθυστερημένου κόσμου.
Οι σπουδές μου στο Πανεπιστήμιο είχαν κι αυτές τις δυσκολίες τους! ‘Ημουν όμως πια μεγάλη κι είχα κάνει τη δύσκολη αρχή, τα πρώτα βήματα.
Μνήμες άφθαρτες, αγαπημένο κομμάτι της σκληρής ζωής . ΄ που αντέξαμε όλων των ειδών “τις βροχές, τα χιόνια, τις θύελλες, τα πυρακτωμένα μεσημέρια, τους ανέμους που μαστίγωναν ανελέητα τα πρόσωπά μας”. Δίπλα μας η ανάσα σπουδαίων ανθρώπων: τν ιδρυτών, των διδασκάλων, των γονέων, των περισσότερων ανθρώπων. Όλοι τους μας υπενθυμίζουν το χρέος μας να βοηθούμε, κυρίως τους νέους, με τους κάθε λογής αγώνες μας στις μεγάλες δυσκολίες που και σήμερα περνούν. Δυσκολίες διαφορετικές μα πιο μεγάλες. Μεταξύ άλλων γιατί οι περισσότεροι δεν “ψηθηκαν” μικροί στο καμίνι της ζωής, δεν σκληραγωγήθηκαν, ζώντας στην εποχή των παχιών αγελάδων και με γονείς που δεν θα ήθελαν τα παιδιά τους να περάσουν ό,τι εκείνοι πέρασαν. Οι νέοι, το αύριο, το μέλλον... Σ’ αυτούς αγαπημένη μου Ελένη, καλοί μου συμμαθητές - συναγωνιστές της ζωής, θέλω να αφιερώσω αυτό το κείμενο, για να δουν πως πάντοτε υπήρχαν δυσκολίες που απαιτούν οπλισμό. Διανοητικό, ηθικό οπλισμό. Το αφιερώνω επίσης με την αγάπη μου, αγνή και αληθινή και ευγνώμονα σ’ όλους που κάνουν το καλό, που δεν αδιαφορούν μέσα στο καβούκι τους κλεισμένοι και στους δασκάλους όλης της Γης, που δεν δουλεύουν ανάλογα με το μισθό τους. Τα άλλα θα τα πούμε όταν σμίξομε όλοι μαζί.

