Του Χρήστου Μελά

Ολοκληρώθηκε η περιβόητη «πρώτη» απογραφή των Δημοσίων Υπαλλήλων της χώρας. «Πρωτόγνωρη για το κράτος πρωτοβουλία που σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε μέσα σε δύο μήνες και με μηδενικό κόστος» δήλωσαν οι αρμόδιοι υπουργοί της κυβέρνησης.

Για την ιστορική συνέπεια όμως, αξίζει να αναφερθεί ότι η πρώτη απογραφή των δημοσίων υπαλλήλων, αποφασίστηκε προ 54 ετών, την 1 Οκτωβρίου του 1956, από την τότε νεοεκλεγείσα κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, σύμφωνα με δημοσίευμα του τύπου της εποχής («Νέος Αγών», Καρδίτσα, 27/7/1956).

Το κράτος, είναι ο μεγαλύτερος αλλά και μοναδικός εργοδότης που δεν γνωρίζει πόσους ακριβώς εργαζόμενους μισθοδοτεί. Εύλογο το ερώτημα, πώς οι εκάστοτε υπουργοί ενέκριναν τις πενιχρές αυξήσεις μισθών και συντάξεων των δημοσίων υπαλλήλων σε σχέση με τις παχυλές αυξήσεις των μισθών των βουλευτών, αφού ποτέ δεν είχαν συγκεκριμένη εικόνα των απαιτούμενων προς τούτο κονδυλίων.

Τα στοιχεία που -κατά δήλωση των ίδιων των μισθωτών- συγκεντρώθηκαν πρόσφατα πρόκειται να διασταυρωθούν και να ελεγχθούν από κρατικές υπηρεσίες, οι οποίες όμως την ίδια στιγμή, αδυνατούσαν να παράγουν τα στοιχεία αυτά (!). Αυτοκαταγράφηκαν –υπό την απειλή διακοπής της μισθοδοσίας τους- συνολικά 768.009 υπάλληλοι.

Έχει επενδυθεί πραγματικά μεγάλη προσπάθεια επικοινωνιακά, για να πεισθούν οι πάντες, ότι η Ελλάδα έχει όχι μόνο πολλούς, αλλά και περιττούς δημοσίους υπαλλήλους, δημιουργώντας έτσι στον ήδη κατατρομαγμένο μέσο δημόσιο υπάλληλο την αίσθηση ότι, ούτε λίγο ούτε πολύ, φταίει εκείνος για την οικονομική κατάσταση της χώρας.

Παραλείπουν όμως οι κυβερνώντες να αναφέρουν πόσες είναι σήμερα οι κενές οργανικές θέσεις του δημόσιου τομέα σε σχέση με τις προβλεπόμενες και τις καλυμμένες σε κάθε περίπτωση και πώς οι ίδιοι έχουν οργανώσει διαχρονικά το κράτος!

Παραλείπουν να αναφέρουν ότι, κάθε δημόσιος οργανισμός, εφαρμόζει συγκεκριμένο οργανόγραμμα, με εγκεκριμένες (και κοστολογημένες) από την πολιτεία -δηλαδή από τους ίδιους, τους εκάστοτε κυβερνώντες- θέσεις εργασίας! Η πλήρωση αυτών των θέσεων γίνεται επίσης μόνο έπειτα από έγκριση των ίδιων, που είναι και διαχειριστές των οικονομικών του κράτους!

Ιδιαίτερα τα τελευταία 30 χρόνια, υιοθετήθηκε και προωθήθηκε με έμφαση, κυρίως από το κυβερνών κόμμα, το αποκεντρωτικό μοντέλο δομής και λειτουργίας του κράτους, με το σκεπτικό της ενίσχυσης των τοπικών κοινωνιών και την καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών.

Την περίοδο αυτή η Ελλάδα απέκτησε πολλούς Δημόσιους Οργανισμούς, κρατικοδίαιτους, με διάσπαρτες δομές και παραρτήματα, ενώ σχεδόν όλοι υπολειτουργούν ή λειτουργούν αναποτελεσματικά δίχως να εξυπηρετούν τελικώς τον πολίτη. Η Ελλάδα πορεύτηκε ουσιαστικά δίχως σχεδιασμό, σχέδιο και στόχευση.

Η δημιουργία Οργανισμών σε ορισμένες περιπτώσεις έγινε με εκθέσεις ιδεών, πολλές από τις οποίες βαφτίστηκαν «μελέτες βιωσιμότητας» που δεν αντέχουν σε κριτική, με δράσεις που δεν ανταποκρίνονται στις ουσιαστικές παραγωγικές ανάγκες της χώρας, δίχως ταξινόμηση του εργατικού δυναμικού, δίχως προοπτική, με μοναδικό κίνητρο και εργαλείο τη γνωστή πανάκεια της «πολιτικής βούλησης» για άγρα ψήφων από τις τοπικές κοινωνίες. Στην καλύτερη περίπτωση οι δράσεις αυτές χρηματοδοτήθηκαν από ξένες επιχορηγήσεις ενώ, το συνηθέστερο, αρκετές αναπτύχθηκαν με δανεικά από το μέλλον. Νέοι Οργανισμοί, νέα παραρτήματα και νέα τμήματα, απαιτούσαν προσωπικό, επιβαρύνοντας και υποθηκεύοντας πρόσθετα τον ήδη βεβαρημένο κρατικό προϋπολογισμό. Το κράτος, θεωρείτο ότι διαθέτει ανεξάντλητα κονδύλια και μπορούσε να κάνει τα πάντα!

Με τις αποκρατικοποιήσεις ΔΕΚΟ και τραπεζών που έγιναν μέσω του χρηματιστηρίου αλλά και με άλλες διαδικασίες, εισέρευσαν χρήματα στα ταμεία του κράτους, δίνοντας πίστωση χρόνου, ενώ η προσπάθεια να κρατηθεί κάποια ισορροπία στα ζητήματα στελέχωσης, εξανεμίστηκε από τη «Λερναία Ύδρα» του ανοργάνωτου Δημόσιου…

Στην πρωτογενή παραγωγή και τη βιομηχανία –που θα μπορούσαν να επιφέρουν μακροπρόθεσμα ανταποδοτικά οφέλη και προοπτική ανάπτυξης- ελάχιστα έγιναν. Ο συντεχνιακός συνδικαλισμός από κοινού με την καλά κρατούσα «κρατιστική» αντίληψη, «φρόντισαν» να διαλύσουν κάθε άλλη ιδέα ή προσπάθεια ουσιαστικής ανάπτυξης ή ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Ο ιδιώτης που επιθυμεί να επιχειρήσει στην Ελλάδα, έχει να αντιμετωπίσει πλήθος προβλημάτων : Διαρκώς μεταβαλλόμενο - απρόβλεπτο φορολογικό καθεστώς, επιζήμια και προβληματική αλληλεπίδραση με το κράτος, υψηλό κόστος ενέργειας, πρώτων υλών και αμοιβών προσωπικού, συχνές απεργίες διαφόρων κοινωνικών ομάδων που παραλύουν τα πάντα, είναι μόνο ορισμένα από αυτά.

Μεσούσης της διεθνούς οικονομικής κρίσης και κάτω από τις επιταγές του ΔΝΤ, τα πράγματα άλλαξαν άρδην «εν μια νυκτί»! Τώρα η κυβέρνηση, αλλάζοντας ρότα, διαπιστώνει ουσιαστικά ότι … «και ο γιαλός ήταν στραβός» … και «στραβά αρμενίζαμε» όλα αυτά τα χρόνια και έρχεται να «περιορίσει» το κράτος. Ο σχεδιασμός συνεπώς, λένε, πρέπει να αλλάξει! Η νέα δομή θα είναι κεντρικοποίηση των … αποκεντρωμένων οργανισμών, συρρικνώσεις δηλαδή των υπηρεσιών που το ίδιο το κράτος ανέπτυσσε για πολλά χρόνια. Για παράδειγμα, τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα (Πολυτεχνεία – Πανεπιστήμια – ΤΕΙ, στα οποία περιέργως πως κόλλησαν και τα Ερευνητικά Κέντρα) πρέπει να θεωρηθούν ενιαία, μπαίνουν σε ένα τσουβάλι, άρα γίνονται πολλά, και γι’ αυτό πρέπει να συρρικνωθούν. Ο «Καλλικράτης» στην τοπική αυτοδιοίκηση στοχεύει επίσης στη συρρίκνωση. ΔΕΚΟ που δεν είναι βιώσιμες θα κλείσουν, δήλωσε ο αρμόδιος Υπουργός. Όλα αυτά όμως, θα έχουν σοβαρές επιπτώσεις στους ίδιους τους εργαζόμενους. Μετατάξεις, απολύσεις, ενδεχομένως πρόσθετες μειώσεις αποδοχών και συντάξεων, κατάργηση του εφάπαξ ή και νέα, ακόμα σκληρότερα φορολογικά μέτρα, ήδη σχολιάζονται από τα ΜΜΕ στον απόηχο της απογραφής, ενώ η κυβέρνηση δεν τα διαψεύδει!

Πρόσφατα το ΠΑΣΟΚ, ως αντιπολίτευση κατά την περίοδο διακυβέρνησης της χώρας από τη Νέα Δημοκρατία, πίεζε ασφυκτικά και επένδυε μεγάλο μέρος της αντιπολιτευτικής του τακτικής στην έντονη απαίτηση για προσλήψεις προσωπικού στο Δημόσιο. Σήμερα, ως κυβέρνηση, με κροκοδείλια δάκρυα προχώρησε ήδη σε δυσβάστακτες περικοπές αποδοχών σε μισθωτούς και συνταξιούχους, καταγγέλλοντας ταυτόχρονα τις προσλήψεις που έγιναν επί ΝΔ –και υπό το κράτος δικών του πιέσεων- για κάλυψη προβλεπομένων κενών οργανικών θέσεων. (Οι πολυάριθμες ερωτήσεις των βουλευτών της τότε αξιωματικής αντιπολίτευσης και σημερινής κυβέρνησης με αιτήματα προσλήψεων στο δημόσιο, τα δημοσιεύματα και οι απεργιακές κινητοποιήσεις το επιβεβαιώνουν).

Οι πρόσφατες περικοπές των συντάξεων, οδήγησαν σε μεγάλο κύμα φυγής από τον Δημόσιο τομέα και απρόσμενες συνταξιοδοτήσεις. Αυτό σημαίνει ότι το κράτος, θα υποχρεωθεί να συντηρεί περισσότερους συνταξιούχους, ενώ κάποιος αριθμός από τις νεοδημιουργηθείσες κενές θέσεις εκ των πραγμάτων θα καλυφθούν με νέες προσλήψεις, παρά τις σωρηδόν επικείμενες μετατάξεις στα πλαίσια του «Καλλικράτη». Εύλογα, αυτό οδηγεί σε αύξηση δαπανών, δηλαδή επιδείνωση των δημόσιων οικονομικών.

Οι περικοπές μισθών και συντάξεων ωστόσο, εξοικονομούν πολύ περιορισμένα κονδύλια στις κρατικές δαπάνες, συνεισφέρουν δηλαδή εξαιρετικά ελάχιστα στην αντιμετώπιση του οικονομικού προβλήματος της χώρας. Οι επικείμενες αλλαγές στον Δημόσιο Τομέα, θα επιδεινώσουν την παθογένεια και τις δυσλειτουργίες του. Και τούτο γιατί, η κύρια αιτία της δυσλειτουργίας του δημόσιου τομέα βρίσκεται αλλού. Βρίσκεται στην ίδια του την κακή οργάνωση. Η δαιδαλώδης γραφειοκρατία απαιτεί πολυάριθμο προσωπικό για τη διεκπεραίωσή της. Σε ένα σωστά οργανωμένο κράτος, στην εποχή των ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων και της πληροφορικής, ο πολίτης θα έπρεπε να απευθύνεται «άπαξ», σε μία και μόνο Υπηρεσία και από εκεί να διεκπεραιώνεται μέσω οργανωμένης Δι-Υπηρεσιακής επικοινωνίας μεταξύ των αρμοδίων υπηρεσιών το ζήτημά του. Σήμερα, ο πολίτης πρέπει ακόμα να χάνει πολύτιμο χρόνο πηγαίνοντας από υπηρεσία σε υπηρεσία, να κάνει αίτηση, και να περιμένει απάντηση κατά κανόνα μετά από αρκετές μέρες, μετά στην επόμενη υπηρεσία κ.ο.κ. Ακόμα και για μια απλή ιατρική πράξη, πρέπει ο πολίτης (ασθενής στην περίπτωση) μετά την αρχική επίσκεψη στον γιατρό, να απευθυνθεί στον Ασφαλιστικό του φορέα για θεώρηση και έγκριση πχ. κάποιας εργαστηριακής πράξης, μετά πάλι στον γιατρό για εκτέλεση της πράξης, ακολουθεί ενδεχομένως συνταγογράφηση φαρμακευτικής αγωγής, μετά πάλι έγκριση, μετά η προμήθεια του φάρμακου κλπ. Χαρακτηριστικό της αναποτελεσματικότητας είναι ότι, όχι μόνο καταταλαιπωρείται ο πολίτης, αλλά, παρά τις υφιστάμενες ελεγκτικές διαδικασίες, στον τομέα Υγείας καταγράφονται διαχρονικά μεγάλες εκτροπές, αυθαιρεσία και αδυναμία ουσιαστικού ελέγχου! Να μην αναφέρουμε ότι, όταν κάποιος θέλει μια –οποιασδήποτε μορφής- άδεια, οφείλει να προσκομίσει ο ίδιος (!) τις βεβαιώσεις των άλλων υπηρεσιών, ΙΚΑ, εφορίας, επιμελητηρίων, δικαστικών αρχών, κλπ. που απαιτούνται. Πώς να μην χρειάζονται αλλά και να μην αναλώνονται πολυάριθμοι δημόσιοι υπάλληλοι για να διεκπεραιώσουν αυτό τον όγκο, να χάνονται μέσα σε τόνους έντυπης μορφής σωρευμένης πληροφορίας, να χρονοτριβούν και να δυσλειτουργούν οι υπηρεσίες;

Χρόνια ακούμε για ηλεκτρονική διακυβέρνηση. Δυστυχώς, ουδέποτε έτυχε ολοκληρωμένης εφαρμογής στην χώρα μας. Αποσπασματική εφαρμογή έγινε σε λίγες μόνο υπηρεσίες, αναπαράγοντας κατά κανόνα ψηφιακά τις υφιστάμενες διαδικασίες, δίχως αναδιάρθρωση, περιορισμό και απλοποίησή τους! Χαρακτηριστικό παράδειγμα το TAXIS στις εφορίες, που επιτάχυνε τις διαδικασίες, αλλά φυσικά δεν αρκεί. Η «πληροφορική επανάσταση» που άνθισε διεθνώς στο τέλος του 20ου αιώνα, έφθασε στην Ελλάδα μέχρι την εξώπορτα.

Αν οι διαχειριστές του κράτους φρόντιζαν συστηματικά, αφενός γα την απλοποίηση των διαδικασιών που απαιτούνται για τη λειτουργία του κράτους και την αλληλεπίδραση κράτους – πολίτη με ανάλογη προσαρμογή της νομοθεσίας (δεν χρειαζόταν να ανακαλύψουμε … τον τροχό! Μια ματιά στα υπόλοιπα Ευρωπαϊκά κράτη θα έδειχνε τους τρόπους) και αφετέρου για την κωδικοποίηση και τυποποίηση της υπηρεσιακής επικοινωνίας οργανισμών, με μέριμνα για την μηχανοργάνωσή τους σε ενιαίο κορμό, σήμερα θα μιλούσαμε με άλλους όρους.

Κάτω από αυτές τις παραδοχές, δεν θα χρειάζονταν ούτε ιδιαίτερες συρρικνώσεις και αναδιαρθρώσεις, ούτε περικοπές μισθών και συντάξεων, ούτε υποχρεωτικές μετατάξεις, ούτε κοινωνικές συγκρούσεις. Ο Δημόσιος Τομέας θα μπορούσε να είναι «μικρότερος» και η εξυπηρέτηση του πολίτη πολύ καλύτερη! Οι κενές θέσεις, που θα προέκυπταν σταδιακά από συνταξιοδότηση των υπηρετούντων μπορούσαν να καλύπτονται μόνο όπου θα ήταν επιτακτικά απαραίτητο καθώς, με τις νεοδημιουργηθείσες συνθήκες, θα εξασφαλιζόταν η απρόσκοπτη, σύννομη και αποτελεσματική εξυπηρέτηση του πολίτη δίχως πολυάριθμο προσωπικό. Θα προστατευόταν η συνέπεια και η αξιοπιστία του κράτους που είναι γνωστό ότι έχουν καίρια πληγωθεί.

Μήπως και σήμερα δεν είναι ακόμα τόσο αργά? Μήπως ακόμα και για να εξασφαλιστεί η επιτυχία των επιχειρούμενων οδυνηρών παρεμβάσεων πρέπει παράλληλα να δοθεί άμεσα έμφαση στην οργάνωση του κράτους, ξεκινώντας από την απλοποίηση της γραφειοκρατίας ώστε να αποφευχθούν περαιτέρω δυσμενείς συνέπειες τόσο για τους Δημοσίους Υπαλλήλους, όσο και για το ίδιο το Κράτος, και κυρίως για τον Έλληνα Πολίτη;