«…η ανάμνησίς της μου φέρει δάκρυα στα μάτια…»

Μια επιστολή-θρήνος του Ν. Σταυρινίδη για το χαμό της μητέρας του, τον Δεκέμβριο του 1915


Ένα ακόμη ντοκουμέντο από τα νεανικά χρόνια του μεγάλου τουρκολόγου Νίκου Σταυρινίδη, πριν ακόμη έλθει στην Κρήτη, παρουσιάζομε σήμερα. Πρόκειται για θρηνητική επιστολή του στον πατέρα του Σταύρο, με αφορμή το θάνατο της μητέρας του Μαγδαληνής.

Η επιστολή, που φέρει ημερομηνία 16 Δεκεμβρίου 1915 κι έχει σταλεί από τη Σμύρνη στον πατέρα του που διέμενε στο χωριό Σαΐτιον, στα παράλια της Μικράς Ασίας, φανερώνει την οδύνη του κορυφαίου ιστορικού για την απώλεια, αλλά παράλληλα την τρυφερότητα του χαρακτήρα του. O Σταυρινίδης με πολύ τρυφερές αναφορές προτρέπει τον πατέρα του να σταθεί στα πόδια του και να στηρίξει τα μικρότερα αδέλφια του, την Κλεοπάτρα και τον Σοφοκλή, που έχασαν την μητέρα τους στην πιο ευαίσθητη ηλικία των παιδικών χρόνων.

Ο Νίκος Σταυρινίδης είχε γεννηθεί στα 1894 ή 1895 στο Σαΐτιον της Μικράς Ασίας. Το επώνυμό του στην πραγματικότητα ήταν Καψής ή Καφάς, αλλά ο καθηγητής του στο ελληνογαλλικό Λύκειο Αρώνη της Σμύρνης το άλλαξε σε «Σταυρινίδης», επειδή ακριβώς ο πατέρας του ονομαζόταν Σταύρος. Τέτοιες αλλαγές επωνύμου ήταν συνηθισμένο φαινόμενο εκείνη την εποχή.

Ο θάνατος της μητέρας του τον βρήκε στη Σμύρνη όπου βρισκόταν για τις σπουδές του. Είχε φύγει από το χωριό του 8 χρόνια νωρίτερα για να φοιτήσει στο Λύκειο Αρώνη και στη συνέχεια στη σχολή Μπάξτερ.

Λίγο μετά το θάνατό της έστελνε στον πατέρα του την επιστολή που δημοσιεύομε στη συνέχεια, και την οποία μας παραχώρησε ο ανιψιός του κ. Γιώργος Καράς, γιός της μεγαλύτερης αδελφής του Χρυσάνθης. Όπως γράφει χαρακτηριστικά, φιλοσοφώντας τη ζωή και το θάνατο, «η ζωή σαν λυχνάρι που είνε θαρθή καιρός που θα σβύση για να λάμψη στον άλλον κόσμο».

Γράφει στον γηραιό πατέρα του για τα μικρότερα αδέλφια του: «Εσένα πατέρα κι αυτά τα δύο πλάσματα συλλογούμαι κάθε μέρα. Χθες το βράδυ ακόμα σας έβλεπα στο όνειρό μου και τους τρεις». Η μεγαλύτερη αδελφή, η Χρυσάνθη ήταν ήδη παντρεμένη. «Έχε πατέρα μου έννοια αυτά τα δύο ταʼ ανήλικα παιδιά, φρόντιζε γιʼ αυτά για να μπορούν με θάρρος να σε λεν Πατέρα!! Και δίνε τους εύκολα την συγχώρεση σαν σε κακοκαρδίζουν κάποτε», γράφει ακόμη, με τρυφερότητα.

Σημειώνεται ότι ο μικρότερος Σοφοκλής αμέσως μετά τη Μικρασιατική καταστροφή πνίγηκε έξω από το λιμάνι του Πειραιά, στο τέλος ενός ταξιδιού από την Κρήτη. Το πλοιάριο που τον μετέφερε κινδύνευσε να συγκρουστεί μʼ ένα άλλο, κατά την είσοδό του στον Πειραιά, εκείνος φοβήθηκε και έπεσε στο νερό. Δεν ήξερε όμως μπάνιο και δεν τα κατάφερε.

Ολόκληρη η επιστολή του Νίκου Σταυρινίδη, και σπάνιες φωτογραφίες των γονέων του και του ίδιου, δημοσιεύομε στη συνέχεια:

«Εν Σμύρνη τη 16η Δεκεμβρίου 1915

Σεβαστέ μοι Πατέρα

Είνε η πρώτη φορά, αν δεν απατώμαι που στέλνω γράμμα ύστερα από 8 χρόνια που λείπω από κοντά σας γράφοντας Σεβαστέ μοι Πατέρα. Άλλοτε όταν ήθελα να σας στείλω γράμμα είχα υπʼ όψιν μου ότι ο θεός μού έδωσε και μια Μητέρα κʼ έγραφα πάντοτε και στους δύο σας με τον τίτλο Σεβαστοί μοι γονείς. Τώρα όμως…

Είνε βέβαια περιττόν πράγμα η παρηγοριά σε ανθρώπους που γνωρίζουν ως επί το πλείστον εκ πείρας την κωμωδίαν της ζωής. Η ζωή όπως τουλάχιστον λέγουν οι ποιηταί «τʼ άλλου του κόσμου άστρο άσβεστο ή αυτής της γης λυχνάρι», σαν λυχνάρι που είνε θαρθή καιρός που θα σβύση για να λάμψη κατά τη δύναμί του στον άλλον κόσμο.

Σʼ έναν λοιπόν που ξεύρει και εννοεί καλά τη ζωή με αυτήν την έννοιάν της ο θάνατος δεν πρέπει διόλου να τον λυπήση ούτε να τον φοβήση.

Μα όμως γιʼ άλλους ανθρώπους αδικημένους που δεν μπορούν και δεν θα μπορέσουν ποτέ να σκεφθούν τη ζωή με αυτή την έννοιά της ο θάνατος, το σβύσιμο του λυχναριού τούς κάνει πολύ κόπο και λυπούνται σʼ έναν βαθμό υπερβολικό.

Μʼ αυτούς τους αδικημένους ανθρώπους παραμοιάζω τον Σοφοκλή και την Κλεοπάτρα, αυτά τα δύο αθώα πουλιά που δεν έχουν πια μητρικές φτερούγες για να κρυφθούν. Στον Σοφοκλή και στην Κλεοπάτρα ο θάνατος της Μητέρας των θα τους κάνει πάρα πολύ μεγάλον κόπον. Ναι!! Κʼ εμένα η ανάμνησίς της μου φέρει δάκρυα στα μάτια, μα όμως εμένα με παρηγοράει η παρηγοριά που μου έδωσε το Σχολείο, η σπουδή των γραμμάτων, η περιουσία αυτή που μου δωσες εσύ από την κομποδεμένη χωριανή σακούλα σου…

Μα όμως τι να πούμε για τον Σοφοκλή και την Κλεοπάτρα μας; Εσένα πατέρα κι αυτά τα δύο πλάσματα συλλογούμαι κάθε μέρα. Χθες το βράδυ ακόμα σας έβλεπα στο όνειρό μου και τους τρεις. Η Χρυσάνθη δόξα μας, η Κλεοπάτρα τιμή μας, ο Σοφοκλής χρέος μας.

Σκέπαζέ Πατέρα μου αυτά τα παιδιά όταν κρυώνουν το βράδυ…Δώσε ακόμη ζωή σʼ αυτά τα καλομαθημένα παιδιά. Πάρε για βοηθό την παντρεμένη μας αδελφή και μην τα κακοκαρδίζετε διόλου, είνε κρίμα, είνε αμαρτία…Κʼ έννοια σου Πατέρα, έχε θάρρος. Κʼ εγώ αν βρίσκομαι μακρυά σας, μα όμως η ενθύμησίς σας ούτε ένα λεπτό δεν φεύγει από κοντά μου.

Έχε πατέρα μου έννοια αυτά τα δύο ταʼ ανήλικα παιδιά, φρόντιζε γιʼ αυτά για να μπορούν με θάρρος να σε λεν Πατέρα!! Και δίνε τους εύκολα την συγχώρεση σαν σε κακοκαρδίζουν κάποτε.

Γράψε μου αν έχεις απόλυτον ανάγκην από χρήματα δια να σου στείλω με τον εδώ …

Κύτταζε πατέρα μου αυτά τα ορφανά και συγχώρησέ με εάν σε ενόχλησα με τα όσα σου έγραψα. Φίλησε μου την Χρυσάνθη, Κλεοπάτρα και τον Σοφοκλή. Χαιρετίσματα ιδιαιτέρως εις όλους.

Σε φιλώ ο υιός σου

Νίκος Σταυρινίδης»