Της Κατερίνας Μυλωνά
Η σπουδαία ποίηση βρίσκει πάντα το δρόμο της προς το κοινό, αρκεί τα μηνύματα να έχουν οικουμενικό χαρακτήρα και να μην αφορούν αποκλειστικά το πρόσωπο του ποιητή.
Το παραπάνω αναφέρει στην “Π” η φιλόλογος, κ. Ευαγγελία Πετρουγάκη, της οποίας η πρώτη ποιητική συλλογή «Ενθύμιο Φως» κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ‘Ταξιδευτής’. Η παρουσίαση του βιβλίου πραγματοποιείται την ερχόμενη Πέμπτη 6 Μαΐου στις 8 το βράδυ στο Πολύκεντρο Νεολαίας Δήμου Ηρακλείου (Οδός Ανδρόγεω). Διοργανωτές είναι η Ένωση Φιλολόγων Νομού Ηρακλείου, η Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη Ηρακλείου και οι Εκδόσεις ‘Ταξιδευτής’.
Ομιλιτές θα είναι η Φιλόλογος, Δρ Νεοελληνικής Φιλολογίας Παν/μίου Αθηνών, Βαρβάρα Ρούσσου, και η Φιλόλογος, Αντιπρόεδρος Ένωσης Φιλολόγων Νομού Ηρακλείου, Μαρία Φραγκιαδάκη.
Ο Σχολικός Σύμβουλος, Δρ Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Κρήτης, Αντώνης Καρτσάκης, θα συντονίσει τη συζήτηση.
Ποιήματα θα διαβάσουν τα μέλη της ΘΟΚΝΗ, ο Καθηγητής Γαλλικής Φιλολογίας,
Αντώνης Περαντωνάκης, και η Φιλόλογος, Ελένη Γιαμαλάκη.
Η συνέντευξη της κ. Πετρουγάκη στην «Π» έχει ως έξης:
Εξηγήστε μας τον τίτλο του βιβλίου.
“Το βιβλίο αποτελείται από τέσσερις ενότητες και καθεμία έχει ένα νοηματικό άξονα, “Εν αρχή μνήμη ύδατος”, “Ενθύμιο Φως”, “Ρωγμές λήθης”, “Memoria Florida”. Τα ποιήματα έχουν ένα νοηματικό άξονα που τα συνδέει.
Στον τίτλο κυριαρχεί η μνήμη, ως μνήμη ενός αρχέγονου φωτός, ως νοσταλγία του απόλυτου. Η νοσταλγία αυτή υπάρχει μέσα μας και είναι κάτι αντίστοιχο με το πλατωνικό πρώτο θέαμα που νοσταλγεί η ψυχή μας. Είμαστε νοσταλγοί του απόλυτου και αυτό το αρχέγονο φως είναι ένα θέαμα που ίσως κάποτε το είχαμε ή το έχουμε μέσα μας ως μνήμη πια και αυτά τα ψήγματα του φωτός ανακαλούμε. Αυτή η νοσταλγία είναι αυτή η απαίτηση που υπάρχει και στο πιο απελπισμένο ποίημα, μια απαίτηση που είναι τόσο δυνατή όσο πιο ανέγκλητα χαμένος θεωρείται ο παράδεισος.
Μπορεί ο αναγνώστης να δώσει και άλλες προεκτάσεις, για μένα είναι η φωτεινή πλευρά του εαυτού μας που προσπαθούμε να τη φέρουμε στο φως.”
Πιστεύετε ότι η ποίηση επιδέχεται πολλών ερμηνειών ή δεν πρέπει να την ερμηνεύουμε;
“Ο αναγνώστης εισπράττει εκείνο που είναι πιο κοντά στη δική του ψυχοσύνθεση, τις προτιμήσεις του και το ερμηνεύει με το δικό του τρόπο. Όπως, ακριβώς, ο καθένας στέκεται μπροστά σε ένα ζωγραφικό πίνακα, ένα αριστούργημα ενός μεγάλου ζωγραφου, επικεντρώνει το βλέμμα του σε κάποιες λεπτομέρειες που του αρέσουν ιδιαίτερα ή βλέπει άλλα πράγματα απο τον άλλο ή μπορεί και να μην του αρέσει καθόλου. Πάντα υπάρχει αυτή η προσωπκή ματιά του αναγνώστη, ο οποίος εισπράττει από το έργο αυτά που περισσότερο λένε κάτι στην ψυχή του. Το ίδιο συμβαίνει και στην ποίηση, πάντα υπάρχει η προσωπική προσέγγιση του έργου.”
Η ποίηση είναι μια τέχνη παραγκωνισμένη σήμερα;
“Νομίζω πως η ποίηση σε όλες τις εποχές έχει μικρό κοινό, εκτός από τις προταρχές της όταν επιτελούσε ένα άλλο ρόλο, ως επική ποίηση, αν λάβουμε υπόψη μας τα ομηρικά έπη. Τότε, επιτελούσε άλλο έργο γιατί απευθυνόταν στο κοινωνικό σώμα προβάλλοντας τα ιδανικά της εποχής, τη μυθολογία, τη θρησκεία, ήταν, κατά κάποιο τρόπο, η μνήμη της φυλής, κι έτσι το κοινό της ήταν και πολύ μεγαλύτερο. Από τότε, σιγά- σιγά, με το πέρασμα των χρόνων αν αναλογιστούμε την ποίηση των αρχαίων Ελλήνων, απευθύνονταν και πάλι στην κοινωνία, όπως και τώρα, αλλά τα βιώματα ήταν περισσότερο προσωπικά. Όταν γίνεται η ποίηση περισσότερο εσωστρεφής ίσως περιορίζεται και ο κύκλος της επίδρασής της αν και η σπουδαία ποίηση, πιστεύω, πάντα βρίσκει το δρόμο της να φτάσει μέχρι τους αναγνώστες και σήμερα έχουμε ποιητές, οι οποίοι επειδή είναι πολύ σπουδαίοι, έχουν ένα μεγάλο αναγνωστικό κοινό. Το κοινό της ποίησης είναι μικρότερο από της πεζογραφίας ή άλλων τεχνών. Υπάρχει ένα πρόβλημα σε αυτό, άλλοι πιστεύουν ότι είναι θέμα των ποιητών, είναι περισσότερο εσωστρεφής, η ποίηση είναι περισσότερο υπαρξιακή. Αν και όταν αυτά τα οποία μετουσιώνονται σε ποίημα έχουν οικουμενικό χαρακτήρα και δεν αφορούν μονο το πρόσωπο του ποιητή αλλά κάθε άνθρωπο, ανεξάρτητα από το χώρο και το χρόνο, τότε η ποίηση βρίσκει το δρόμο της και περισσότερους αναγνώστες έτοιμους να τη μελετήσουν, αποστηθίσουν και χρησιμοποιήσουν πιθανόν αλλού. Έχει σημασία και ο τρόπος χειρισμού των θεμάτων.
Η παρουσία της ποίησης στη Νεότερη Ελλάδα είναι έντονη, ίσως αυτό να οφείλεται στην πρόσκρουσή της στο αδύνατο κατά την ποντοπορεία της ανάμεσα στις αλλεπάλληλες ιστορικές καταστροφές της χώρας μας. Οπότε, μέσα από την απόγνωση αυτή η ουτοπική λειτουργία της εντείνεται γιατί πάντα η ποίηση έχει ένα ουτοπικό πλεόνασμα.
Από τον ποιητή συνήθως δε ζητάμε λύσεις ή απαντήσεις σε προβλήματα αιώνια ή της εποχής γιατί ο ποιητής καταγράφει ένα χρονικό της εσωτερικής του ποντοπορείας σαν ένα ημερολόγιο καταστρώματος, που λέει και ο Σεφέρης.”
Οι μαθητές πώς βλέπετε ότι αντιμετωπίζουν την ποίηση;
“Η αλήθεια είναι ότι υπάρχει μια δυσκολία πάντα στην προσέγγιση της ποίησης γιατί είναι και δύσκολο να διδαχθεί, θέλει μια άμεση επαφή του αναγνώστη με το ποίημα και θα έλεγα κατ ιδίαν. Με ένα καλό χειρισμό μπορεί ένα ποίημα να γίνει αγαπητό ή να μείνει αδιάφορο για το μαθητή. Έχει σημασία και η παρουσίασή του και ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζεται μέσα στην τάξη. Δεν μπορώ να πω ότι οι μαθητές έχουν ιδιαίτερη συμπάθεια ή έφεση ίσως γιατί απαιτεί και μια ωριμότητα που έρχεται με τα χρόνια. Αλλά υπάρχουν και παιδιά πάρα πολύ ευαίσθητα, τα οποία είναι μελλοντικοί σωστοί αναγνώστες ή ασχολούνται, γράφουν, και είναι οι μαθητές, με τους οποίους, συνήθως, δουλεύεις. “
Η ευαισθησία είναι ένα απαραίτητο “συστατικό” για έναν αναγνώστη;
“Ναι, χρειάζεται μια ιδιαίτερη ευαισθησία αλλά πολλές φορές εξαρτάται και από τη συναισθηματική κατάσταση του δέκτη αν μπορούν να το συγκινήσουν εκείνη τη στιγμή κάποια θέματα που θίγονται ή ο τρόπος που θίγονται. Η λογοτεχνία είναι κυρίως τρόπος έκφρασης. Έχει αξία και το θέμα αλλά το ίδιο θέμα παρουσιάζεται με διαφορετικούς τρόπους και βρίσκει την καρδιά, συγκινεί τον αναγνώστη. “
Είπατε ότι οι μαθητές μπορεί να μην είναι αρκετά ώριμοι για να εκτιμήσουν…
“Είναι και μια συναισθηματική ωριμότητα που απαιτείται αλλά και μία συστηματική ενασχόληση με την ποίηση. Έχει ένα δικό της γλωσσικό κώδικα που χρειάζεται να αποκρυπτογραφηθεί. Αν δεν ασχοληθεί κανείς με την ποίηση, δε διαβάσει κριτικές μελέτες και καταλάβει περισσότερα πράγματα, τότε οι δυσκολίες μπορεί να τους αποθαρρύνουν. Υπάρχει και η υπερρεαλιστική ποίηση των τελευταίων χρονων, η οποία είναι δύσκολα προσπελάσιμη αν και ορισμένα ποιήματα συγκινούν ακόμα και τα νέα παιδιά.”
Εσάς τι σας προσφέρει η ενασχόλησή σας με την ποίηση;
“Η ποίηση είναι μια ανάγκη εσωτερική, μια ανάγκη έκφρασης ιδεών, συναισθημάτων, βιωμάτων με έναν άλλο τρόπο ποιητικό. Είναι τόσο πιεστική πολλές φορές που ακόμα και να μη θέλεις, σου επιβάλλεται. Μέχρι τώρα είχα αντισταθεί αρκετά, όχι στο να γράφω, αλλά να προχωρήσω στην έκδοση ποιημάτων και με δυσκολία σε λογοτεχνικά περιοδικά έστελνα ποιήματά μου. Θεωρώ ότι η ποίηση είναι μια πολύ σπουδαία υπόθεση και πάντα είχα την αμφιβολία εάν όντως θα πρέπει κανείς να προχωρεί έτσι εύκολα στη δημοσίευση ποιημάτων. Προσπαθούσα να είναι ένα καταστάλαγμα ποιημάτων, μετά από πολύ προβληματισμό και επεξεργασία και για αυτό και στην έκδοση προχώρησα κάπως αργά και με παρακίνηση κάποιων γνωστών και ειδικών που ασχολούνται με τη λογοτεχνία και την ποίηση. Η ποίηση και η γραφή είναι ανάγκη εσωτερική, πολλές φορές τόσο πιεστική που θα πρέπει να μην κοιμηθώ αν δεν τελειώσει κάτι, αν δε γράψω κάτι. Όταν γίνει γραπτός λόγος το βίωμα αποστασιοποιείται από το γράφοντα και γίνεται κάτι άλλο.”

