Για το “Άσμα Ασμάτων”, το οποίο θεωρείται το ωραιότερο ποιητικό έργο της Παλαιάς Διαθήκης και από τα καλύτερα, ίσως το καλύτερο, της λεγόμενης ερωτικής ποίησης, θα μιλήσει σήμερα ο φιλόλογος, κ. Αντώνης Σανουδάκης.
Η εκδήλωση θα γίνει στις 8 το βράδυ στο First Floor Underground του «Παγοποιείον», στο πλαισιο του αφιερώματος “Στις κορυφές της ποίησης".
Σε θεατρικό αναλόγιο, με θεατρική ανάγνωση, το «Άσμα Ασμάτων» αποδίδουν οι καθηγητές και ηθοποιοί της Θ.Ο.Κ.Ν.Η., Βασιλιάς Σολομών ο Αντώνης Περαντωνάκης, Σουλαμίτιδα η Αφροδίτη Κριτσωτάκη, Αδελφηδός (αγαπημένος):ο Γιώργος Στρατάκης και Χορός γυναικών Ιερουσαλήμ η Ειρήνη Κουρλετάκη .
«Άσμα Ασμάτων»
Όπως αναφέρει ο κ. Σανουδάκης, ως προς τον συγγραφέα, τα πράγματα δεν είναι ξεκάθαρα. Άλλοι το αποδίδουν στον Σολομώντα, λόγω του πρώτου στίχου-επιγραφής του «Άσμα ασμάτων, ό εστί τω Σαλωμών», άλλοι το θεωρούν πως γράφηκε από κάποιο σύγχρονό του και άλλοι ότι είναι έργο πολλών, που ενοποιήθηκε τον 4ο π.Χ. αιώνα (Γ. Σεφέρης, Edouard Dhorme), ως συλλογή λαϊκών γαμηλίων ασμάτων.
Το έργο θεωρήθηκε από πολλούς ως λυρικό ποίημα με δυο πρόσωπα, τον αγαπημένο (αδελφηδό) και τη νύφη (Σουλαμίτιδα) με παρεμβάσεις χορού από γυναίκες της Ιερουσαλήμ. Άλλοι πάλι, όπως π.χ. ο Richelet, Jacobi, Unbreit, Reville, Friedrich, Kauph, Stoendlin, Ewald, ο Ρενάν, καθώς και ο F. Godet θεωρούν ότι έχει θεατρική μορφή.
“Κατά την προσωπική μου άποψη το «Άσμα Ασμάτων» ως προς τη μορφή του έχει υποτυπώδη δραματουργική δομή”, αναφέρει και εξηγεί: Αποδεχόμενοι την άποψη των παραπάνω, που διαβλέπουν ότι έχει θεατρική μορφή, διαπιστώνουμε ότι:
Ανεξαρτήτως ποιος είναι ο συγγραφέας του έργου και με ποια μορφή γράφτηκε στην αρχή, κάποιος ελληνιστής Εβραίος, κατά τον 4ο π.Χ. αιώνα, του έδωσε την τελική μορφή, με επίδραση από το ελληνικό δράμα των κλασικών χρόνων. Επειδή, όμως, στα αλεξανδρινά χρόνια το δράμα βρισκόταν σε παρακμή, δεν υπήρχε πρωτότυπη παραγωγή, πλην της «αττικής κωμωδίας», στο «Άσμα Ασμάτων» δόθηκε μια υποτυπώδης δραματουργική μορφή και δομή, ως ερωτικό δράμα. Την τελική αυτή μορφή έχουν υπόψη τους οι 72 ελληνιστές Εβραίοι και, την εποχή του Πτολεμαίου Β´ του Φιλαδέλφου (285-246 π.Χ.), μεταφράζουν το «Άσμα Ασμάτων», μαζί με τα υπόλοιπα βιβλία της Παλιάς Διαθήκης, στα ελληνικά, ως μετάφραση των Ο´, που είναι και η παλαιότερη σωζόμενη μορφή του. Το έργο, ήδη από το 90 π.Χ., σε συνέλευση ραββίνων στη Γιαβνέ της Παλαιστίνης, συμπεριελήφθη στον Κανόνα της Παλαιάς Διαθήκης, ενώ ήδη από νωρίς συγκαταλέγηκε και στον Κανόνα της χριστιανικής Παλαιάς Διαθήκης.
Ως προς την ερμηνεία του κειμένου ή καλύτερα τον σχολιασμό του, όπως λέει ο Γ. Ελιγιά «θεωρήθηκε σαν τραγούδι αλληγορικό, με θρησκευτικό νόημα, πρώτα από τους ραββίνους της Συναγωγής», όταν πια έγινε συντηρητική η εβραϊκή θρησκεία, για να ακολουθήσει και ο χριστιανισμός, από τον 5ο μ.Χ. αιώνα, που το σχολιάζει, επίσης, αλληγορικά, με θρησκευτικό περιεχόμενο. Κατά τη χριστιανική Γραμματεία και ερμηνευτική παράδοση, η Σουλαμίτιδα αντιπροσωπεύει την Εκκλησία, ως νύμφη και ο αδελφηδός τον Ιησού, ως νυμφίο της Εκκλησίας. Διαχρονικά, λοιπόν, υπάρχει διαμάχη ως προς τον λογοτεχνικό-ερωτικό ή τον αλληγορικό-θεολογικό χαρακτήρα του ποιήματος και τη θεοπνευστία του ή όχι.
Σκοπός μας είναι να δοθεί μόνο δραματουργικά το έργο, σε μια, αποκλειστικώς, πιστή φιλολογική-λογοτεχνική απόδοση στη νεοελληνική γλώσσα του κειμένου των Ο´ της Παλαιάς Διαθήκης. Κατά την άποψή μας, υπάρχουν τρία πρόσωπα, η Σουλαμίτιδα, ο αδελφηδός (ο αγαπημένος της) και ο βασιλιάς Σολομών. Την ύπαρξη τρίτου προσώπου, εκτός του αδελφηδού, υποψιάζεται ο Σεφέρης, ενώ ο F. Godet και άλλοι, ευθέως αναφέρονται και στον Σολομώντα.
Έτσι λοιπόν, στη δραματουργική μας προσέγγιση, η νεαρά Σουλαμίτιδα αρπάζεται από στρατιώτες του Σολομώντα στους αγρούς και οδηγείται στη σκηνή του, όπου με ερωτόλογα και υποσχέσεις προσπαθεί επανειλημμένως να την κερδίσει. Επειδή αποτυγχάνει, την οδηγεί μεγαλοπρεπώς, με συνοδεία, στο ανάκτορο της Ιερουσαλήμ, για να την εντυπωσιάσει. Αποτυγχάνει εκ νέου, παταγωδώς, γιατί εκείνη έχει στο νου της μόνο τον αγαπημένο της. Στο τέλος ελευθερώνεται, συναντά τον αγαπημένο της, γίνονται χαρές με μουσικές και προσφέρεται στον Σολομώντα ένας αμπελώνας, για ικανοποίησή του.
Στο έργο διακρίναμε την ύπαρξη των μερών του αρχαίου δράματος, τους τρεις υποκριτές και τον χορό, άλλοτε συμφωνώντας και άλλοτε διαφοροποιούμενοι ριζικά από την απόδοση του Godet, που μεταφέρει το Άσμα Ασμάτων, με αναχρονισμό, στη μορφή του σύγχρονου Θεάτρου με πράξεις και σκηνές. Στην παρούσα δραματουργική προσέγγιση το έργο διαρθρώνεται σε Πρόλογο, Πάροδο, τρία Επεισόδια, δύο Στάσιμα και Έξοδο.
Τέλος, σημειωτέον ότι τη θεατρική απόδοση και μεταφορά του Godet, ο καθηγητής της Θεολογίας Παναγιώτης Τρεμπέλας δεν την απορρίπτει, κάνοντας παρουσίασή της και εκτενή σχολιασμό στην ερμηνεία του της Παλαιάς Διαθήκης.
Ο Αντώνης Σανουδάκης γεννήθηκε στη Χερσόνησο Ηρακλείου το 1943. Σπούδασε Θεολογία και Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, διδάκτωρ του Παν/μίου Θεσσαλονίκης. Είναι Επίκουρος καθηγητής στην Α.Ε.Α. Κρήτης.
Έλαβε μέρος στους αγώνες του 114, συνεργάτης του πρωτο-πρεσβύτερου Γεωργίου Πυρουνάκη τα χρόνια της δικτατορίας, το 1968 συνελήφθη και του απαγορεύθηκε η αποδημία. Διετέλεσε επιστημονικός προϊστάμενος και αναπληρωτής περιφερειακός δ/ντής Εκπ/σης Κρήτης.
Έχει εκδώσει εννέα ποιητικές συλλογές, δυο σειρές διηγημάτων, εικοσιτέσσερις μαρτυρίες αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης, μελέτες για την ιστορία και λογοτεχνία. Τιμήθηκε το 1993 με το λογοτεχνικό βραβείο του Δήμου Ηρακλείου «Ν. Καζαντζάκης», από την Ένωση Συντακτών και Δημοσιογράφων Ελλάδος και, με πρόταση του Π. Πρεβελάκη, τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών.
Λογοτεχνικά και ιστορικά αποσπάσματα των έργων του εμπεριέχονται σε σχολικά βιβλία Γυμνασίου-Λυκείου και σε ποιητικές ανθολογίες. Βιβλία και ποιήματά του έχουν μεταφρασθεί στα γερμανικά και ιταλικά. Ποιήματά του έχουν μελοποιήσει ο Χριστόδουλος Χάλαρης, ο Παν. Φουρναράκης και ο Μπάμπης Πραματευτάκης. Το ορατόριο «Φαέθοντος Επιφάνεια», σε ποίησή του, που κυκλοφόρησε σε δίσκο και CD, διηύθυνε ο Θόδωρος Αντωνίου.
Από το 1971 ως το 2007 υπήρξε τακτικός επιφυλλιδογράφος της εφ. «Τα Νέα». Είναι αντεπιστέλλον μέλος του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός», μέλος της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων και της Ε.Φ.Ν.Η.

