
Γεωργίου του Τροπαιοφόρου ήταν η γιορτή την περασμένη Παρασκευή, προς τον τιμώμενο Άγιο, έναν από τους πιο αγαπητούς Αγίους της λαϊκής μας λατρείας. Με το Πάσχα και την άνοιξη είναι στενά δεμένη η γιορτή του.
Οι διάφοροι αγροτοποιμενικοί πληθυσμοί θεωρούν ορόσημο τη γιορτή του Άη - Γιώργη για τις μετακινήσεις και τις συμφωνίες τους αλλά και οι νησιώτες που η λειψυδρία πάντοτε τους κάνει έντονη την εμφάνισή της, τιμούν ιδιαίτερα τον Άγιο Γεώργιο με ξεχωριστή λαμπρότητα, αφού τον θεωρούν προστάτη τους, φονέα του θεριού που “κρατούσε”, όπως λένε, το νερό της πηγής. Ο λαός των Ποντίων, με δύο γραμμές υποκλίνεται στο μεγαλείο και στη δύναμη του Αγίου:
“Αγί Γεώρης όσον
κι αν χάβουται
καμπόσους άγιους
χρειάζει”,
δηλαδή: όσον και αν
ταπεινωθεί ο Άη Γιώργης
αξίζει όσο πολλοί
άγιοι μαζί.
Όπως προαναφέραμε, οι κτηνοτρόφοι τον θεωρούν προστάτη τους γιατί συμπίπτει με τη μετακίνηση των κοπαδιών από τα χειμαδιά προς τα ψηλά, στη γιορτή του θυσιάζουν ζώα, τα προσφέρουν στην εκκλησία και μοιράζουν το γάλα σε όσους δεν διαθέτουν. Στα χωριά της Πυλίας “κάθε στανολόγος έσφαζε τ’ αη Γιωργιού ένα αρνί ή κατσίκι (τον αη - γιωργίτση), έπηζε γιαούρτι, τυρί, έκανε γαλατόπιτες και καθόσαντε ούλοι μαζί οι στανολόοι... Του παπά του είχανε φυλαμένη πάντα την πλάτη του αρνιού”. Ακολουθεί γλέντι και χοροί. Στον άγιο τάζουν επίσης σφάγια ή κερί, λιβάνι, λάδι κ.ά.) να τους αποκαλύψει ζώα τους χαμένα ή κλεμμένα.
Παλιά οι γεωργοί και κυρίως οι κτηνοτρόφοι, του Αγίου Γεωργίου έκαναν τις συμφωνίες τους για τα κτήματα, τα ζώα και το εργατικό προσωπικό (βοσκούς, σέμπρους, παραγιούς κλπ.). Οι συμφωνίες αυτές διαρκούσαν μέχρι του Αγίου Δημητρίου, τον Οκτώβριο.Η εορτή του Αγίου έχει συνδεθεί με αθλητικούς αγώνες δρόμου, πάλης, ιπποδρομιών. Μετά τη Λειτουργία διεξάγονταν και σε ορισμένες περιοχές εξακολουθούν να διεξάγονται, αγώνες και ο νικητής λαμβάνει ως έπαθλο συνήθως ένα σφάγιο.
“Σήμερα είναι τ’ Αη Γιωργιού
σήμερα αλλάζει ο χρόνος”
λέει ένα άλλο τραγούδι του λαού μας. Κατά την λαογράφο μας Άλκη Κυριακίδου - Νέστορος στα “λαογραφικά” η γιορτή του Αη Γιώργη είναι το ανοιξιάτικο σύνορο του χρόνου. Γι’ αυτό και όλες οι κτηνοτροφικές αλλά και οι γεωργικές συμβάσεις - συμβάσεις εργασίας δηλαδή - γίνονταν τότε. Στη Θράκη, την ημέρα του Αγίου Γεωργίου στοιχούσαν, όπως έλεγαν, δηλαδή προσλάμβαναν νέους εργάτες για έξι μήνες· αν ήθελαν, τους ανανέωναν τη σύμβασή τους του Αγίου Δημητρίου. Του αη - Γιωργιού προσλάμβαναν επίσης οι κοινότητες τους αργοφύλακες, τους γελαδάρηδες (αυτούς δηλαδή που έβοσκαν τα γελάδια του χωριού), ακόμη και τους παπάδες. Στα χωριά της Πυλίας, στην Πελοπόννησο, λένε:
“Όλα τα πράγματα τα συμφωνάγανε άλλοτε με τ’ αη Γιωργιού. Χρήματα αν παίρνανε δανεικά, θα τα δίνανε πίσω του αη - Γιωργιού· αν παίρνανε ψυχογιό θα τον επληρώνανε του αη - Γιωργιού και αν τους έκανε τον κρατήγανε, κι αν δεν τους έκανε παίρνανε άλλονε. Γι’ αυτό λέμε: τ’ αη - Γιωργιού, πρώτη γιορτή του χρόνου”.
Ο αη - Γιώργης μαζί με τον αϊ - Δημήτρη, στις 26 Οκτωβρίου, είναι τα δυο συνόρατα του χρόνου, όπως λένε οι κτηνοτρόφοι. Απ’ τ’ αη - Γιώργη αρχίζει το θέρος και οι τσοπάνηδες ανεβαίνουν στα βουνά, στις καλοκαιρινές τους βοσκές. Από του Αγίου Δημητρίου πάλι, αρχίζει ο χειμώνας και το κατέβασμα στα χειμαδιά. Ο αη - Γιώργης είναι ο μεγαλύτετος Άγιος των κτηνοτρόφων και κυρίως των Σαρακατσαναίων. Είναι ο προστάτης τους, ο προστάτης των κοπαδιών τους και ολόκληρης της στάνης τους. Τον θεωρούν ως τον προστάτη άγιο, στο όνομά του παίρνουν τον βαρύτερο όρκο, σκαλίζουν τη μορφή του στις γκλίτσες και τις ρόκες τους, θεωρούν τη γιορτή του πρωτοχρονιά και βάφουν, τότε, κι ανταλλάσσουν αβγά κόκκινα, κάνουν κεντητή κουλούρα, σφάζουν οπωσδήποτε αρνί και γλεντούν με χορούς, τραγούδια και αγωνίσματα.
Άγιος καβαλλάρης και στρατιωτικός, στα τραγούδια, τις παραδόσεις και τα παραμύθια, ο άγιος Γεώργιος έχει συνδεθεί με τον αρχαίο μύθο του Περσέα και της Ανδρομέδας, αποτελεί πολύ οικείο πρόσωπο. Όχι μόνο χριστιανοί αλλά και μουσουλμάνοι καταφεύγουν στη χάρη του.
Αλλά και οι ψαράδες στον καβαλλάρη άγιο αφιερώνουν την καλή ψαριά και τον τιμούν με πανηγύρι. Του Αγίου Γεωργίου γιορτάζεται στην Πάρο ο άγιος από τους ψαράδες του νησιού που αναλαμβάνουν και τη διεξαγωγή του πανηγυριού. Η εκκλησία του έχει, μετά την Εκατονταπυλιανή, τα περισσότερα αφιερώματα.
Ιδιαίτερη τιμή στον Άη Γιώργη, αποδίδει η Ρούμελη. Εκεί κάθε χρόνο αναβιώνουν τα έθιμα της Αράχωβας η οποία τιμάει τον εορταζόμενο άγιο ως πολιούχο. Μετά τον Εσπερινό του Αγίου Γεωργίου και την λιτανεία που ακολουθεί, όταν η Εικόνα περιφέρεται σ’ όλο το χωριό, αρχίζει το καθιερωμένο γλέντι, ο χορός με τούμπανα και καραμούζες. Ο πρώτος λόγος ανήκει στους γέροντες που χορεύουν και τραγουδούν:
“Πανηγύρι γίνεται,
κάτω στον Αη - Γιώργη”...
Έτσι αρχίζει το τραγούδι του Αγίου Γεωργίου. Εκεί τώρα που το τραγούδι λέει:
Απ’ όλα, δράκο-μ, το νερό
να πιεί το πανηγύρι...
αντλούσαν από τη δεξαμενή το νερό, που το ’χαν κόψει την προηγούμενη ώρα - έτσι δηλαδή για να ξαναζήσουνε την ιστορία του αη - Γιωργιού.
Ο Άγιος Γεώργιος παρουσιάζεται ως Βυζαντινός ακρίτης και έχει μια μακρά ακριτική ιστορία σχέσεων με τους Άγγλους και με τους άλλους Σταυροφόρους. Η πρώτη αυτή σχέση μας οδηγεί στον χώρο που θεωρείται τόπος καταγωγής και δράσης του αγίου, στις Βυζαντινές άκρες της Ανατολής, στον Καύκασο, στην Καππαδοκία, στη Συρία, στην Αντιόχεια και Παλαιστίνη, όπου και οι πρώτες μαρτυρίες λατρείας, θαύματα από τον 5ο και 6ο αιώνα και απεικονίσεις του εφίππου και δρακοντοκτόνου στρατιώτη αγίου. Οι Βυζαντινοί ακρίτες έχουν πάντοτε προστάτες γνωστούς στρατιώτες αγίους και κύρια τους ντόπιους κατά λατρεία και καταγωγή αγίους Θεόδωρο και Γεώργιο. Ο τελευταίος κατάγεται από πατέρα Καππαδόκη και μητέρα Συροπαλαιστίνια, κατ’ άλλους βέβαια η μητέρα του αγίου κατάγεται από την Περσία.
Η προγονική ιστορία του αγίου και η ακριτική δράση του συγγενεύει στενά με αυτήν του αραβογενούς εκ πατρός ήρωα Βασιλείου Διγενή Ακρίτα. Σίγουρα σχετίζονται με την καταγωγή του, πλευρές της ανεξίθρησκης ή με κατανόηση και συμπάθεια στάσης του Ισλάμ προς τον Αη - Γιώργη, σύμφωνα με τα θαύματα και τις παραδόσεις προς στο Ισλάμ, παραμένοντας πάντα υπέρμαχος και τροπαιοφόρος της χριστιανικής πίστης. Κυρίως όμως σχετίζονται και ερμηνεύονται με τη λατρεία στο πρόσωπό του των πληθυσμών της χριστιανικής και μουσουλμανικής Ανατολής, λαών που συμβιώνουν ή θρησκευτικά αποσκιρτούσαν και μετακινιούνταν από τη μια στην άλλη όχθη του Ευφράτη.
Η σχέση του αγίου Γεωργίου με τους μουσουλμάνους φαίνεται να είναι υπαρκτή, αφού φτάνει να βοηθήσει κάποιο πιστό του Αλάχ ο οποίος επέστρεφε από τη Μέκκα και χάθηκε στις ερημιές της απέραντης αραβικής ερήμου.
Στην χριστιανική εκδοχή των ιστοριών αυτών, οι μουσουλμάνοι ασπάζονται τον χριστιανισμό, όπως ο Σαρακηνός που καταδιώκει τη Ρωμιοπούλα και τον βοηθάει ο αϊ - Γιώργης να τη συλλάβει, προδίδοντάς την. Πρόκειται για τον ακρίτη ισορροπιστή άγιο ελάχιστα επιθετικό, καθώς επεμβαίνει, βοηθεί, διασώζει, νικηφόρα αμύνεται, φυλάσσει, προστατεύει μια παλαιότατη αυτοκρατορική τάξη πραγμάτων. Και τον χαρακτήρα αυτό θα διατηρήσει, παρά τις επί μέρους δυτικές επιδράσεις και στα νεότερα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας.
Ο άγιος Γεώργιος προσαρμοζόμενος στις νέες τεχνικές πολέμου, εμπλουτίζεται και ανανεώνεται, όχι μόνον, στην εικονογραφία του, από τον σιδερόφρακτο επιθετικό δυναμισμό της δυτικής ιπποσύνης. Αν και στη δυτική χριστιανοσύνη η λατρεία του αγίου Γεωργίου είναι σχετικώς διαπιστωμένη από πολύ νωρίς, ουσιαστικά διαδίδεται ευρύτερα στα χρόνια των Σταυροφοριών και ο διασώστης της κόρης, δρακοντοκτόνος καβαλάρης, τροπαιοφόρος μάρτυρας αρμόζει στο ιππικό ιδεώδες της φεουδαρχίας και προβάλλεται ως πρότυπο και προστάτης των ιπποτών. Έτσι αν και γνωστοί στον καθολικό κόσμο οι στρατιωτικοί άγιοι Θεόδωροι και Δημήτριος, μόνον ο Γεώργιος τελικά κυριαρχεί.
Προστάτης των ιπποτών ο άγιος Γεώργιος σε σημείο που το 1098 οι ιππότες Φράγκοι τον είδαν να ηγείται της εφόδου μπροστά στα τείχη της πολιορκούμενης Ιερουσαλήμ. Στη συνέχεια μέχρι και τάγματα ιπποτών ιδρύονται υπό την προστασία του.
Αη - Γιώργης! Ο πιο λαοφιλής Άγιος, ο Άγιος που κατά τα λεγόμενα των Ποντίων: Όσο και αν ταπεινωθεί αξίζει!, όσο πολλοί άγιοι μαζί”.
Βιβλιογραφία:
1. Δημ. Σ. Λουκάτου, “Τα Πασχαλινά και της Άνοιξης”, εκδ. Γιλιππόλη, Αθήνα 1980.
2. Γ.Α. Μέγας “Ελληνικαί Εορταί και έθιμα λατρείας” Αθήναι 1963.
3. Γ.Ν. Αικατερινίδη, “Ο εορτασμός του Αγίου Γεωργίου εις Νέον Σούλι Σερρών”, Σερραϊκά Χρονικά, τ. 5 1969.
4. Εφημερίδα “Καθημερινή” Κυριακή 1-4-2001.
5. Εφημερίδα “Καθημερινή” Κυριακή 27-10-2002.
6) “Λαογραφικά” οι 12 μήνες της Άλκης Λυριακίδου - Νέστορος.

