
Η εικόνα της αγκινάρας από τα χρόνια που ήμουν παιδί μου προκαλούσε χαρά. Πρώτα γιατί σηματοδοτεί την έλευση της Άνοιξης, τι καλύτερο από το να ξέρεις ότι ήρθε η εποχή του χρόνου που νιώθεις ότι παίρνεις μια βαθιά ανάσα και εσύ και η γή. Έπειτα γιατί έχει τη μοναδικότητα να την απολαμβάνουμε για λίγους μήνες το χρόνο και πάντα απο τα καλλιεργητικά χεράκια του μπαμπά μας. Τέλος η γεύσή της ωμή ή μαγειρεμένη είναι μοναδική, μιας και έχουμε την τύχη στο νησί μας να αφθονεί η νοστιμότερη ποικιλία, αυτή της αγριοαγκινάρας. Ακόμα έχω στα μάτια μου ένα μεγάλο μάτσο αγκινάρες μέσα σε ένα τεράστιο ασημένιο βάζο σε ένα δρομάκι της Ρώμης δίπλα στον Τίβερη. Έξω από την πόρτα ένος μικρού εστιατορίου, ένας φρέσκος καταπράσινος κράχτης και από τις ωραιότερες ʽανθοδέσμεςʼ που έχω δεί. Σαν να έλεγε ο εστιάτορας χωρίς πολλά λόγια και φαμφάρες διαφημιστικές, ʽʼεδώ θα βρείτε τα πιο φρέσκα και τα πιο νόστιμαʼʼ. Με μια όμορφη εικόνα χίλιες λέξεις και μυρωδιές.
Για τους Κρήτες η αγκινάρα και οι μαγειρικές της αποτελούν αναπόσταστο μέρος της γαστρονομικής μας κουλτούρας. Ωμές με λεμονάκι έχουν γίνει αναρίθμητες φορές μάρτυρες πολλών συζητήσεων και σύντροφοι καλοπέρασης γύρω από ένα τραπεζάκι, μαζί με ρακί, ελίτσες και παξιμάδι. Μαγειρεμένες με κουκιά και άνιθο, σφουγγάτο, με κατσικάκι ή με κουνέλι όπως μου έλεγε η γιαγιά μου ότι τις έτρωγαν, παραμένουν πάντα παράξενα γλυκιές και ξεχωριστές στη γεύση. Γεγονός είναι ότι θέλουν τον κόπο τους για να καθαριστούν μιας και αυτό που τρώμε, το κεφάλι της αγκινάρας, δεν είναι τίποτε άλλο από το μπουμπούκι πριν ανθίσει του φυτού cynara cardunculus, που ανήκει στην οικογένεια των γαϊδουράγκαθων. Τα αγκάθια της δεν μας αποθαρρύνουν για την καθαρίσουμε, ούτε μας εμποδίζουν για να την απολαύσουμε. Ίσα ίσα που αποτελούν εγγύηση της μοναδικής της γεύσης. Φύλλο, φύλλο το μαδάμε το λουλουδάκι, μόνο που αντί να ρωτάμε μʼ αγαπά δεν μʼ αγαπά, τρώμε το τρυφερό μέρος από τα φυλλαράκια μέχρι να φτάσουμε στην βελούδινη καρδιά του.
Στην Ιταλία που είναι η μεγαλύτερη χώρα παραγωγός στον κόσμο και με άπειρες συνταγές για τις αγκινάρες λένε μια φράση όταν αντιμετωπίζεις δυσκολίες, ʽla politica del carciofoʼ, δηλαδή προσπάθησε να τις ξεπερνάς μία μία τη φορά. Στην ίδια χώρα με τις πολλές ποικιλίες αγκινάρας σε καλλιέγεια και στην περιοχή Castellammare di Stabia κοντά στη Νάπολι, καλλιεργούν την ντόπια ποικιλία με το απαλό ρόζ κόκκινο χρώμα χωρίς αγκάθια, με ένα μοναδικό τρόπο. Οι πονηροί και πάντα ευφάνταστοι γείτονες μόλις βγούν τα πρώτα τρυφερά κεφαλάκια της αγκινάρας τα σκεπάζουν με ένα πήλινο καπελάκι (σαν βαθύ μικρό πιατάκι χειροποίητο) για να τα προστατέψουν από τον ήλιο και τη ζέστή του, ώστε μεγαλώνοντας να παραμείνει η αγκινάρα όσο το δυνατόν πιο τρυφερή, από τα φύλλα μέχρι την καρδία της. Φανταστείτε ένα μεγάλο χωράφι γεμάτο αγκινάρες, πλημμυρισμένο με καφέ-κόκκινα καπελάκια. Έχω δεί φωτογραφία και είναι πραγματικά κάτι μοναδικό.
Η αγκινάρα αποδεικνύεται μεγάλος πολεμιστής που υπερασπίζεται με πολλούς τρόπους την υγεία μας ως πολύτιμο φάρμακο. Είναι πλούσια σε φυτικές ίνες, βιταμίνη C και φολικό οξύ. Λειτουργεί ως ήπιο τονωτικό για το συκώτι, ενώ ελαττώνει και τα επίπεδα χοληστερίνης στο αίμα. Επίσης τονώνει την καρδιά, ενώ χρησιμοποιείται και για την αντιμετώπιση των ρευματισμών. Οι άγριες αγκινάρες είναι επίσης καλή πηγή μαγνησίου που βοηθά στη μείωση της υψηλής πίεσης του αίματος και σταθεροποιεί τους χτύπους της καρδιάς. Τι άλλο να θελήσει κανείς από ένα λαχανικό που μπορεί και να διατηρηθεί καλά για αρκετό καιρό, στην κατάψυξη, σε άλμη ή σε ελαιόλαδο, αλλά και να ταιριάξει το ίδιο αρμονικά σε σαλάτες, με κρέας ή με θαλασσινά, όπως γαρίδες ή καλαμάρια. Με ριζάκι ή ζυμαρικά, άλλα και με λαχανικά της εποχής, με άσπρες ή κόκκινες σάλτσες, γεμιστές ή τυλιγμένες με λιωμένο τυρί, προσθέτουν σε κάθε πιάτο μια ξεχωριστή γεύση και ανεβάζουν τη γαστρονομική του αξία.
Κάτι που δεν γνώριζα για την αγκινάρα και το ανακάλυψα πρόσφατα είναι ότι χρησιμοποιείται και στην τυροκομία. Το καλοκαίρι πια που η αγκινάρα έχει ανθίσει και μεταμορφώνεται σε λουλούδι με μώβ κλωστούλες στο κέντρο του, λαοί από διάφορες χώρες της Μεσογείου τις συλλέγουν και τις αποξηραίνουν. Αυτές περιέχουν ένα ένζυμο που ονομάζεται κυναρίνη και που βοηθάει στο πήξιμο του τυριού σαν την πυτιά. Στην Αλγερία φτιάχνουν με πρόβειο γάλα το τυρί που ονομάζεται Djen, ενώ ονομαστό είναι το Πορτογαλέζικο μαλακό και ήπιο στην γεύση τυράκι Serra da Estrella. Στο Μαρόκο φτιάχνουν το raib, που δεν είναι τίποτε άλλο από γιαούρτι. Πολυτάλαντη η αγκινάρα και πάνω από όλα με ʽκαλή καρδιάʼ.
* Η κα Στειακάκη είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών της διεθνούς φήμης Σχολής Μαγειρικής Le Gordon Bleu στη Γαστρονομία
(Le Gordon Bleu Master of Arts in Gastronomy)
e-mail: [email protected]

