
Έξι λόγοι (παραλείψεις και ελλείψεις) οδήγησαν στην τραγωδία που σημειώθηκε στο εργοστάσιο- πυρηνελαιουργείο του Παύλου Ανδρουλάκη στα Καστελλιανά τον περασμένο Δεκέμβριο και είχε ως αποτέλεσμα να χάσει τη ζωή του ο 40χρονος Γιώργος Χασουράκης από το Χάρακα.
Οι λόγοι αυτοί αναφέρονται στο πολυσέλιδο πόρισμα της επιτροπής των εμπειρογνωμόνων , το οποίο παρουσιάζει σήμερα η «Π».
Η τριμελής επιτροπή αποτελούμενη από τον μηχανικό – ηλεκτρολόγο Περικλή Μαλλιαράκη , το χημικό μηχανικό Νίκο Ξυλούρη και τον ειδικό πραγματογνώμονα σε θέματα πυρκαγιών Β. Κοκοτσάκη αναφέρει στην έκθεση πραγματογνωμοσύνης της ότι εάν δεν είχαν υπάρξει οι ελλείψεις και παραλείψεις αυτές , τότε «το ατύχημα στη μορφή τουλάχιστον που εξελίχθηκε , θα μπορούσε να είχε αποτραπεί»
Στην τελευταία σελίδα (18) του πορίσματος η επιτροπή παραθέτει με την εξής σειρά τους λόγους που συνέβαλαν στην εκδήλωση του ατυχήματος:
1. Η ελλιπής εκπαίδευση των εργαζομένων γενικά στο χώρο του εργοστασίου και ιδιαίτερα σε αυτόν του ελαιουργείου όπου εκδηλώθηκε το ατύχημα , όπως επίσης και η χαλαρότητα από πλευράς τους κατά την ώρα εργασίας τους.
2. Η παντελής απουσία επιτήρησης των εργαζομένων , κατά την εκτέλεση των εργασιών, προς τήρηση των προβλεπόμενων μέτρων για την ασφάλεια αυτών (των εργαζομένων) καθώς και των εγκαταστάσεων.
3. Η ανυπαρξία σχεδιασμού και ενεργειών για έκτακτη ανάγκη.
4. Η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού για τη λειτουργία του εργοστασίου, όπως επιβλέποντος μηχανικού, θερμαστή, αρχιθερμαστή και μηχανικού βάρδιας.
5. Οι παραλείψεις στην εγκατάσταση του κεντρικού ηλεκτρικού πίνακα του εκχυλιστηρίου.
6. Η αναιτιολόγητη παρέμβαση στον κεντρικό πίνακα πυρανίχνευσης και ουσιαστικά η εξουδετέρωση του συστήματος πρόληψης και αποτροπής ενδεχόμενου ατυχήματος από διαρροή.
Το πόρισμα
Οι κύριοι Μαλλιαράκης, Ξυλούρης και Κοκοτσάκης ορίστηκαν ως ειδικοί πραγματογνώμονες και ανέλαβαν να διερευνήσουν τα αίτια και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες εκδηλώθηκε η πυρκαγιά και προκλήθηκαν οι τραυματισμοί και ο θάνατος του Γ. Χασουράκη στο εργοστάσιο του Παύλου Ανδρουλάκη στις 20 Δεκεμβρίου. Να διερευνήσουν επίσης αν υπήρχαν τα κατά το νόμο προβλεπόμενα μέτρα και μέσα ασφαλείας στη συγκεκριμένη επιχείρηση και οτιδήποτε άλλο προκύψει από την τέχνη και την επιστήμη του καθενός εκ των πραγματογνωμόνων.
Στην πρώτη σελίδα του πορίσματος αναφέρεται τι προηγήθηκε της ολοκλήρωσης της έκθεσης των μελών της επιτροπής.
«Μεταβήκαμε στο χώρο του εργοστασίου- πυρηνελαιουργείου τέσσερις φορές για τις ανάγκες της πραγματογνωμοσύνης. Για τις ανάγκες αυτές πέραν της αυτοψίας μας, κάναμε απεικονίσεις λειτουργίας, συνομιλήσαμε με τους εργαζόμενους και υπεύθυνους του εργοστασίου και ακολούθως μάρτυρες, λάβαμε φωτογραφικό υλικό κλπ, όλες όμως οι ενέργειές μας ήταν με την παρουσία των υπευθύνων του εργοστασίου μετά από δική μας απαίτηση. Σε δύο από τις παραπάνω επισκέψεις μας στο χώρο του ατυχήματος ήταν παρών ο διοικητής διοίκησης Π.Υ Ηρακλείου, σε μία εκπρόσωπος της δηλωθείσας πολιτικής αγωγής και σε όλες οι εκπρόσωποι των ιδιοκτητών του χώρου»
Το πόρισμα το οποίο είναι αρκετά αναλυτικό, περιέχει πολλά τεχνικά χαρακτηριστικά για τη λειτουργία του εργοστασίου και περιγράφει από τις πρώτες του σελίδες τον τρόπο λειτουργίας του εργοστασίου, ενώ αναφέρει τα τμήματα στα οποία έχει χωριστεί.
Για παράδειγμα για το τμήμα εκχυλιστηρίου όπου εκδηλώθηκε το συμβάν αναφέρεται μεταξύ άλλων «το τμήμα εκχυλιστηρίου αναπτύσσεται σε τρία επίπεδα (τα δύο υπερκείμενα του ισογείου). Τα επίπεδα αυτά δε θεωρούνται όροφοι ή πατάρια , αλλά ενδιάμεσες καθ’ύψος κατασκευές από μεταλλικά στοιχεία βατών επιπέδων, που εξυπηρετούν τη λειτουργία του τμήματος , τα οποία επικοινωνούν μεταξύ τους με εσωτερική ανοικτή μεταλλική σκάλα…»
Στο Β κεφάλαιο οι πραγματογνώμονες αναφέρουν τις πληροφορίες πριν την άφιξή τους, ενώ η φωτιά ήταν σε εξέλιξη. Συγκεκριμένα τονίζεται ότι : «η φωτιά εκδηλώθηκε στο χώρο των εκχυληστηρίων, προκλήθηκε έκρηξη , υπήρξε τραυματισμός δύο εργαζομένων, ο ένας σοβαρά, το εργοστάσιο ήταν σε παραγωγική λειτουργία.
Αναφορικά με τις διαπιστώσεις τους κατά την άφιξη (50 λεπτά αργότερα) αναφέρουν:
«Η φωτιά είχε περιοριστεί στο τρίτο τμήμα του εκχυληστηρίου. Υπήρχε μεγάλη δύναμη της πυροσβεστικής υπηρεσίας και της αστυνομίας με αποκομμένη την πρόσβαση στο χώρο του εργοστασίου με δημιουργία απόστασης ασφαλείας για τους μη έχοντες εργασία. Στο σημείο ήταν ο ιδιοκτήτης του εργοστασίου Παύλος Ανδρουλάκης και τα παιδιά του. Παρών ήταν επίσης και ο μηχανολόγος μηχανικός Τ.Ε Αθ. Σκατζουράκης ο οποίος μας δήλωσε ότι είναι ο τεχνικός ασφαλείας του εργοστασίου»
Ο εντοπισμός
του άτυχου Χασουράκη
Η έρευνα των πυροσβεστών για στοιχεία και αποδείξεις ξεκίνησε στις 21.30 της 20ης Δεκεμβρίου και εντοπίστηκαν: «το σημείο όπου βρέθηκε σύμφωνα με μαρτυρίες ο πολυεγκαυματίας και τελικά θανών , εργαζόμενος στο εκχυληστήριο Γ. Χασουράκης. Το σημείο εντοπίστηκε μετά από μαρτυρία του Εμμ. Ανδρουλάκη και επιβεβαιώθηκε από τα προσωπικά του αντικείμενα (διακόπτης αυτοκινήτου, κινητό τηλέφωνο και μικρός σουγιάς) τα οποία σχεδόν κατεστραμμένα από τη φωτιά, βρέθηκαν εξωτερικά κοντά σε βοηθητική μικρή είσοδο, ανάμεσα στο μηχανοστάσιο πυρόσβεσης και του τμήματος των εκχυλιστήρων στη βορειοδυτική πλευρά του κτίσματος. Στο ίδιο επίσης σημείο βρέθηκε και το κράνος προστασίας κόκκινου χρώματος με ίχνη καύσης εσωτερικά, υπολείμματα ενδυμάτων και καμένου δέρματος στο έδαφος».
Σύμφωνα με την αξιολόγηση των ευρημάτων και τα επιμέρους συμπεράσματα των πραγματογνωμόνων «το σημείο στο οποίο βρέθηκε ο Γ. Χασουράκης , πιθανότατα δεν είναι το σημείο στο οποίο βρισκόταν τη στιγμή της έκρηξης, αφού το σημείο αυτό ήταν από τα λίγα του χώρου που προστατεύτηκε τελικά από τις φλόγες και τις συνέπειες της έκρηξης. Πιθανότατα ο παραπάνω με ίδιες δυνάμεις και φλεγόμενος κατέπεσε στο σημείο αυτό, όπου και τελικά βρέθηκε από τους προστρέξαντες για βοήθεια».
Σε άλλο σημείο του πορίσματος αναφέρονται οι ενέργειες που έγιναν πιθανότατα από τον άτυχο εργαζόμενο στο εργοστάσιο. Συγκεκριμένα: «το μπουτόν (εκτάκτου ανάγκης) διακοπής λειτουργίας των βασικών λειτουργιών του εκχυλιστηρίου βρέθηκε ενεργοποιημένο , που σε κάθε περίπτωση δικαιολογείται στην κατάσταση αυτή (στη φάση λίγο πριν την έκρηξη) μόνο ως προσπάθεια κάποιου εργαζόμενου να θέσει εκτός ενέργειας τη λειτουργία του εκχυλιστηρίου για την αποτροπή του κινδύνου τον οποίο είχε διαπιστώσει. Την ενέργεια αυτή πιθανότατα έκανε ο θανών Γ. Χασουράκης , καθόσον και η θέση στην οποία κατέπεσε είναι σε μικρή απόσταση από το σημείο αυτό».
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον υπάρχει επίσης και στα όσα αναφέρονται στη σελίδα 16 του πορίσματος και συγκεκριμένα στις παραγράφους 12 και 13.
«Είναι ανορθόδοξο το γεγονός ότι στον εκχυλιστήρα Νο2 ευρέθησαν ανοικτές τόσο η βάνα αποστράγγισης όσο και η βάνα αερίων και εντελώς ασύμβατο με το γεγονός του ότι ήταν ανοικτό και το καπάκι πλήρωσης του εν λόγω εκχυλιστήρα με ελαιοπυρήνα , και αυτό επειδή δεν προβλέπεται σε κανένα στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας να είναι ταυτόχρονα ανοικτές οι παραπάνω βάνες, και το καπάκι πλήρωσης πυρήνας στο 3ο επίπεδο. Είναι σαφέστατο ότι πέραν των οποιονδήποτε άλλων ενεργειών (γινόταν στο εκχυλιστήριο τη δεδομένη χρονική στιγμή) έγινε λάθος χειρισμός στις παραπάνω βάνες οι οποίες σε κάθε περίπτωση έπρεπε να παραμείνουν και οι δύο κλειστές , εφόσον ήταν ανοικτό το καπάκι του εκχυλιστήρα. Το γεγονός ότι η κεντρική βάνα παροχής εξανίου προς το δίκτυο τροφοδοσίας των εκχυλιστήρων βρέθηκε κλειστή, όπως επίσης βρέθηκε κλειστή και η βάνα που καθορίζει τη ροή – προώθηση του μίγματος εξανίου από τον εκχυλιστήρα Νο6 προς το δίκτυο προσαγωγής μίγματος στη δεξαμενή «μισέλας» , σε συνδυασμό με το ότι οι βάνες που καθορίζουν τη διαδοχική διέλευση από τους εκχυλιστήρες Νο 4,5,6 ευρέθησαν ανοικτές , μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι κατά το χρόνο του συμβάντος οι παραπάνω εκχυλιστήρες αποτελούσαν συστοιχία «μπαταρία» ενεργοποιημένη σε διαδικασία εκχύλισης . Επειδή όμως η παραπάνω διαδικασία δεν είναι δυνατόν να συντελείται χωρίς την παροχή- ροή εξανίου προς τη συστοιχία ( η κεντρική βάνα παροχής εξανίου βρέθηκε κλειστή) όπως επίσης δεν ολοκληρώνεται χωρίς την έξοδο- ροή του μίγματος λαδιού εξανίου προς τη δεξαμενή της «μισέλας» (όπου επίσης η αντίστοιχη βάνα βρέθηκε κλειστή) μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι κατά τη διάρκεια της διαρροής και προ της έκρηξης , έγινε προσπάθεια περιορισμού της διαρροής εξανίου , όπου προφανώς κάποιος εργαζόμενος έκλεισε τις προαναφερόμενες βάνες»
Το εργοστάσιο
Σύμφωνα με το πόρισμα το εργοστάσιο διέθετε πλήρες υδροδοτικό πυροσβεστικό δίκτυο εγκεκριμένο από την Πυροσβεστική Υπηρεσία Ηρακλείου και σύμφωνο με την ισχύουσα εγκεκριμένη μελέτη πυροπροστασίας. Υπήρχε εγκατεστημένο σύστημα ανίχνευσης εκρηκτικών μιγμάτων το οποίο κάλυπτε το χώρο των εκχυλιστηρίων στο σύνολό του (με εγκατεστημένους ανιχνευτές και στα 3 επίπεδα) καθώς και στο χώρο των δεξαμενών εξανίου. Υπήρχαν σε όλα τα επίπεδα κομβία αντιεκρηκτικού τύπου απενεργοποίησης βασικών ηλεκτρικών λειτουργιών μέσω του κεντρικού ηλεκτρικού πίνακα διανομής. Στους εσωτερικούς χώρους του εργοστασίου και ιδιαίτερα του εκχυλιστηρίου δεν υπήρχαν αναρτημένες οδηγίες ασφαλείας – έκτακτης ανάγκης κτλ. Οι λοιπές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις , τα φωτιστικά και οι ηλεκτροκινητήρες ήταν αντιεκρηκτικού τύπου.
Η έκρηξη
Η έκρηξη στο πυρηνελαιουργείο σημειώθηκε το βράδυ της 20ης Δεκεμβρίου. Ο Γιώργος Χασουράκης εργαζόταν στο συγκεκριμένο εργοστάσιο από το 2002. . Ο πολυεγκαυματίας μεταφέρθηκε με στρατιωτικό αεροσκάφος στη μονάδα εγκαυμάτων του ΚΑΤ στην Αθήνα όπου υπέκυψε στις 23 Δεκεμβρίου.
Εκθεση πραγματογνωμοσύνης
Εμείς οι 1) Νικόλαος Ξυλούρης, χημικός μηχανικός 2) Περικλής Μαλλιαράκης μηχανολόγος - μηχ/κός 3) Ιρνμος Κοκοτσάκης Βασίλειος υπάλληλος Πυροσβεστικού Σώματος ειδικός πραγματογνώμονας σε θέματα πυρκαγιάς, που οριστήκαμε σύμφωνα με την αριθμό 10516 Φ. 706.6/21 Δεκεμβρίου 2009 / Διοίκησης Ι. Υ. Ηρακλείου, προκειμένου να διερευνήσουμε:
1) Αίτια και συνθήκες κάτω από τις οποίες εκδηλώθηκε η πυρκαγιά και προκλήθηκαν οι τραυματισμοί - θάνατος των εργαζομένων στο εργοστάσιο - πυρηνελαιουργείο του Ανδρουλάκη Παύλου την 20 Δεκεμβρίου 2009 στη θέση “Σακάστρα - Μανολιά” οικισμού Φιλίππων Δ.Δ. Καστελιανών Ηρακλείου
2) Αν υπήρχαν τα κατά νόμο προβλεπόμενα μέτρα και μέσα ασφαλείας στην συγκεκριμένη επιχείρηση, και
3) Ο,τι ήθελε προκύψει από την τέχνη και επιστήμη ενός έκαστου πραγματογνώμονα
Μεταβήκαμε στον χώρο του εργοστασίου - πυρηνελαιουργείου το οποίο βρίσκεται στην παραπάνω περιοχή 4 φορές (20, 21, 22, & 30/12/2009) για τις ανάγκες της πραγματογνωμοσύνης.
Για τις ανάγκες αυτές πέραν της αυτοψίας μας, κάναμε απεικονίσεις λειτουργίας, συνομιλήσαμε με τους εργαζόμενους και υπεύθυνους του εργοστασίου και ακολούθως μάρτυρες και άρθρο 196.2 ΚΠΔ, λάβαμε φωτογραφικό υλικό κ.λ.π. όλες όμως οι ενέργειές μας ήταν με την παρουσία των υπευθύνων του εργοστασίου μετά από δική μας απαίτηση.
Σε δύο από τις παραπάνω επισκέψεις μας στον χώρο του ατυχήματος, ήταν “παρών” ο διορίσας διοικητής Διοίκησης ΠΥ Ηρακλείου σε μια εκπρόσωπος της δηλωθείσης πολιτικής αγωγής και σε όλες εκπρόσωποι των ιδιοκτητών του χώρου.

