Η παράλυση απέναντι στον θάνατο της μάχης, στη νικητήρια ταινία του περυσινού φεστιβάλ Βενετίας

ΛΙΒΑΝΟΣ
LEBANON

Σκην.: Σάμουελ Μαόζ
Πρωτ.: Ρέιμοντ Αμσαλέμ, ‘Οσρι Κόεν, Γιόαβ Ντονάτ, Μάικλ Μοσόνοφ, Ζόχαρ Στράους, Ιτάι Τιράν
Στη διάρκεια του Πρώτου Πολέμου του Λιβάνου το 1982, παρακολουθούμε την προσπάθεια του τετραμελούς πληρώματος ενός τανκ, να επιβιώσει στο πεδίο της μάχης.
Γραμμένη από τον ίδιο τον σκηνοθέτη, βασισμένη στις προσωπικές του εμπειρίες από τον πόλεμο που περιγράφει, η ταινία κέρδισε το Χρυσό Λιοντάρι στο φεστιβάλ Βενετίας του 2009, και ανήκει σ’ έναν ευρύτερο κύκλο ταινιών από ισραηλινούς σκηνοθέτες που στηλιτεύουν τη στάση της χώρας τους ενάντια στους Παλαιστινίους. Ο Άρι Φόλμαν κατέθεσε κι αυτός την εμπειρία του από τις σφαγές στη Σάμπρα και τη Σατίλα στο «Βαλς με τον Μπασίρ» (2008), ενώ πρόσφατα έχουν επίσης φτάσει στις αίθουσες η «Επίσκεψη της μπάντας» (Εράν Κολιρίν, 2007) και η «Λεμονιά» (Εράν Ρικλίς, 2008).
Το φιλμ του Μαόζ ξεχωρίζει χάρη στο κεντρικό σκηνοθετικό του εύρημα, που θέλει την ιστορία να εκτυλίσσεται αποκλειστικά μέσα από το τανκ και από την οπτική των στρατιωτών, που δίνεται μέσα από το σκόπευτρο του οχήματος. Το αποτέλεσμα έχει κυρίως τρεις διαστάσεις: ο άνθρωπος ανάγεται σε θανατηφόρα μηχανή, επιτυγχάνεται η πάντα επιθυμητή αφηγηματική αποστασιοποίηση από τη φρίκη, και αναδεικνύονται τα ανθρωπιστικά διλήμματα των στρατιωτών που καλούνται ν’ αφαιρέσουν ζωές παρά τη θέλησή τους.
Το κάστινγκ των τεσσάρων πρωταγωνιστών έχει γίνει πολύ επιτυχημένα, ώστε φυσιογνωμικά να παραπέμπουν περισσότερο σε φοιτητές παρά σε αφοσιωμένους στρατιώτες. Η όψη και η συμπεριφορά τους ξεκαθαρίζει ότι βρίσκονται εκεί από υποχρέωση, απλώς για να εκτίσουν τη θητεία τους- ο ένας μάλιστα βρίσκεται δύο εβδομάδες πριν απολυθεί. Το βλέμμα τους και οι κινήσεις τους στο πεδίο της μάχης αντικαθίστανται από τους ήχους και τις κινήσεις του τανκ, που είναι συγκεκριμένοι και επαναλαμβανόμενοι, προσδίδοντας στο μηχάνημα δική του ζωή (άλλος ήχος για την στροφή του σκοπεύτρου, άλλος για το ζουμ, άλλος για τη μετακίνηση, άλλος για τη βολή). Αντιθέτως, ο ήχος από το εξωτερικό περιβάλλον προωθείται επιλεκτικά από την αφήγηση μέσα στο τανκ και συνεπώς σ’ εμάς, μετριάζοντας τις εντάσεις και τον συναισθηματισμό που είναι αναπόφευκτος (η φρίκη και ο παραλογισμός του πολέμου αποτελούν στόχους του σεναρίου) αλλά δε γίνεται ποτέ υπερβολικός. Επίσης, η διάσταση ανάμεσα στο μηχανικό και το ανθρώπινο κομμάτι του τανκ, η απροθυμία του πυροβολητή να ενεργήσει, μαζί με το πρώτο αποτυχημένο περιστατικό της πλοκής, μεταφέρουν εύστοχα τα διλήμματα και τη σχετικότητα του πολέμου: όχι μια μάχη καλών και κακών, αλλά απρόσωπη, καταναγκαστική δολοφονία ανθρώπου από άνθρωπο, μέσα σε αμφίσημα πλαίσια και κίνητρα (π.χ. η διαφορετική στάση της κάθε πλευράς προς τον Σύριο αιχμάλωτο).

ΣΤΗΝ ΑΚΡΗ ΤΟΥ ΝΗΜΑΤΟΣ
EDGE OF DARKNESS

Σκην.: Μάρτιν Κάμπελ
Πρωτ.: Μελ Γκίμπσον, Ρέι Γουίνστον, Ντάνυ Χιούστον, Μπογιάνα Νοβακόβιτς, Σων Ρόμπερτς.
Ο αστυνομικός Τόμας Κρέιβεν υποδέχεται την κόρη του, Έμα, με την οποία ετοιμάζεται να περάσει μια ζεστή οικογενειακή βραδιά απ’ αυτές που μοιράζονται σπάνια πια, όταν δύο άγνωστοι τούς πυροβολούν εξω από την πόρτα του σπιτιού τους με αποτέλεσμα τον θάνατο της Έμα. Ενώ αρχικά ο Τόμας πιστεύει ότι η επίθεση στόχευε αυτόν, στην πορεία ανακαλύπτει ότι η κόρη του βρισκόταν στο στόχαστρο της εταιρείας μεγάλων συμφερόντων όπου εργαζόταν.
Το φιλμ είναι βασισμένο στην ομότιτλη τηλεοπτική σειρά του BBC που προβλήθηκε το 1985 και που είχε σκηνοθετήσει ξανά ο νεοζηλανδός Κάμπελ. Ένας από τους καλύτερους σκηνοθέτες ταινιών δράσης, ο Κάμπελ επανεκκίνησε δύο φορές τη σειρά Τζέιμς Μποντ, υπεύθυνος για το ντεμπούτο δύο διαδοχικών ηθοποιών του ρόλου, του Πιρς Μπρόσναν στο «Goldeneye» το 1995 και του Ντάνιελ Κρεγκ στο «Casino Royale» το 2006. Εδώ, παρότι έχει στη διάθεσή του πολύ γνώριμο υλικό, έναν ηθοποιό ταυτισμένο με το ειδος της δράσης και τον σεναριογράφο Γουίλιαμ Μόναχαν που βραβεύτηκε με Όσκαρ για τον «Πληροφοριοδότη» του Σκορσέζε, το αποτέλεσμα δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του ταλέντου του.
Παρότι σε στιγμές έντονο (οι θάνατοι είναι σχεδιασμένοι με σοκαριστικό οπτικοαουστικό αντίκτυπο), με καλές εμφανίσεις (ο Γουίνστον κλέβει την παράσταση) και περιστασιακό εικονογραφικό ενδιαφέρον (τα κεντρικά γραφεία της εταιρείας κρυμμένα στον λόφο σχεδιασμένα από τον Τόμας Σάντερς μοιάζουν με κρησφύγετο κακού ταινίας Μποντ, ο μόνιμος διευθυντής φωτογραφίας του σκηνοθέτη, Phil Meheux κάνει ξανά πολύ καλή δουλειά: π.χ. δείτε τον νιπτήρα που αδειάζει από το αίμα της Έμα), το σενάριο δεν ξεφεύγει ποτέ από την αναμενόμενη και ξαναϊδωμένη τροπή της ιστορίας, ο Γκίμπσον έχει υπάρξει πολύ πιο οργισμένος σε άλλες ταινίες του, ενώ οι κορυφώσεις είναι είτε προβλέψιμες και πλαδαρές (η έφοδος του Τόμας στο σπίτι του Μπένετ), είτε αδιάφορες για τη συνολική πλοκή (το θανατηφόρο ξέσπασμα του Τζέντμπεργκ).

Ο ΛΥΚΑΝΘΡΩΠΟΣ
THE WOLFMAN

Σκην.: Τζο Τζόνστον
Πρωτ.: Μπενίσιο Ντελ Τόρο, Άντονι Χόπκινς, Έμιλυ Μπλαντ, Χιούγκο Γουίβινγκ.
Βασισμένο στο σενάριο του Κουρτ Σιόντμακ για την ομώνυμη ταινία του Τζωρτζ Βάγκνερ το 1941, το φιλμ αφηγείται την ιστορία του Λώρενς Τάλμποτ που επιστρέφει από την Αμερική στο οικογενειακό σπίτι στην αγγλική επαρχία, όπου δαγκώνεται από λυκάνθρωπο με αποτέλεσμα να γίνει κι αυτός ένας.
Η ταινία υπονομεύεται από τους ίδιους λόγους με την προηγούμενη για την οποία μιλήσαμε, με τον Μελ Γκίμπσον. Διαθέτει ιδανικά επιμέρους στοιχεία για μια τέλεια εκτελεσμένη συνταγή (τον σεναριογράφο του «Seven», Άντριου Κέβιν Γουόκερ, πολύ καλούς ηθοποιούς, πλούσια σχεδιασμένη παραγωγή, αποτελεσματικά εφέ), αλλά το πρόβλημά της είναι ακριβώς ότι δεν κάνει την παραμικρή προσπάθεια να παραλλάξει τα ήδη γνωστά στοιχεία, με αποτέλεσμα το όλο εγχείρημα να αποπνέει διαδικαστική διεκπεραίωση, κάτι για το οποίο ο Τζόνστον («Jurassic Park 3» 2001, «Hidalgo» 2004) ήταν μέχρι τώρα γνωστός: ικανός, αλλά χωρίς έμπνευση.