Του Ν. Τσαγκαράκη
Ο Μάρτιν Σκορσέζε παίζει με τα όρια του ανθρώπινου μυαλού.
ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΩΝ ΚΑΤΑΡΑΜΕΝΩΝ
SHUTTER ISLAND
Σκην.: Μάρτιν Σκορσέζε
Πρωτ.: Λιονάρντο ΝτιΚάπριο, Μαρκ Ράφαλο, Μπεν Κίνγκσλεϊ, Μαξ φον Σίντοφ, Πατρίσια Κλάρκσον, Μισέλ Γουίλιαμς, Τζάκι Ερλ Χέιλι, Έμιλυ Μόρτιμερ, Ελίας Κοτέας
Ο Τέντι κι ο Τσακ είναι δυο ομοσπονδιακοί αστυνομικοί που φτάνουν στην ψυχιατρική φυλακή Άσκλιφ στο Shutter Island για να ερευνήσουν τη μυστηριώδη εξαφάνιση της ασθενούς Ρέιτσελ Σολάντο. Εκεί, ο Τέντι θα ομολογήσει στον συνάδελφό του ότι το αληθινό κίνητρο που τον οδήγησε εκεί, είναι να ξεσκεπάσει τα εγκεφαλικά πειράματα που διεξάγονται στο ίδρυμα με χρηματοδότηση της αμερικανικής κυβέρνησης, με πειραματόζωα τους τροφίμους. Το τραυματικό παρελθόν του Τέντι θα περιπλέξει την κατάσταση, καθώς σύντομα η πραγματικότητα αρχίζει να μπλέκεται με την ψευδαίσθηση.
Μετά τον Κλιντ Ίστγουντ («Mystic river», 2003) και τον Μπεν Άφλεκ («Gone baby gone», 2007) ο Μάρτιν Σκορσέζε είναι ο τρίτος σκηνοθέτης που μεταφέρει στον κινηματογράφο μυθιστόρημα του αμερικανού συγγραφέα Ντένις Λιχέιν, κι επιστρέφει στο είδος του θρίλερ μετά από 19 χρόνια, από το «Ακρωτήρι του φόβου» το 1991. Το «Νησί» είναι μια δεξιοτεχνικά πλεγμένη ιστορία για τα τραύματα ενός ανθρώπου, για τη φύση της ψυχικής ασθένειας, την ιστορία της ψυχιατρικής θεραπείας, τα θολά όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία, την ιστορική ενοχή των Η.Π.Α., και το γενικότερο κλίμα ψυχροπολεμικής συνωμοσιολογίας κατά τις μεταπολεμικές δεκαετίες. Αν δεν έχετε δει την ταινία, καλό θα ήταν να μη διαβάσετε παρακάτω, καθώς αναγκαστικά θα πρέπει ν’ αποκαλύψουμε στοιχεία της πλοκής.
Ανά τακτά διαστήματα η αφήγηση ανοίγει καινούριες υπο-πλοκές, τις οποίες τελικά καταφέρνει να ολοκληρώσει διατηρώντας την αμφιβολία ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό, θίγοντας τα ζητήματα που είπαμε παραπάνω με διαφορετική προτεραιότητα και χωρίς πάντα να ξεχνά τον κύριο ειδολογικό της στόχο, που είναι να δημιουργήσει μυστήριο ανάμεσα στις διαφορετικές εκδοχές της ιστορίας, και συνεπώς της κατάστασης του πρωταγωνιστή. Το μέγεθος και η σημασία των ερωτημάτων κλιμακώνεται με την πρόοδο της πλοκής. Το αρχικό ενδιαφέρον μετατοπίζεται από την εξαφάνιση της Ρέιτσελ, αμέσως μετά τίθεται το ζήτημα των πειραμάτων που με τη σειρά του προκαλεί τους δύο αστυνομικούς ν’ αναρωτηθούν να είναι κυνηγοί ή θηράματα, για να φτάσει ν’ αμφισβητηθεί η ίδια η υγεία του Τέντι. Το σενάριο φροντίζει να παράσχει αξιόπιστο έδαφος σε κάθε εκδοχή των παραπάνω διλλημάτων, και ο θεατής διατηρεί μονίμως την ίδια άγνοια με τον Τέντι, απολαμβάνοντας ακριβώς την αμφισημία της υπόθεσης.
Η τελική εκδοχή που ευνοείται από το φιλμ, συμβιβάζει και τις δύο βασικές υποθέσεις: από τη μία ο Τέντι είναι όντως τρόφιμος (το εκτενές φλας-μπακ με τη γυναίκα και τα παιδιά του, η αντιμετάθεση προσώπων και γεγονότων ως αληθοφανές σύμπτωμα), και το ίδρυμα επίσης διεξάγει πειράματα σε ανθρώπινα δείγματα (η σοβαρότητα της ερμηνείας της Πατρίσια Κλάρκσον ως αληθινή Ρέιτσελ, το κοντινό πλάνο της βελόνας που πλησιάζει στο τέλος, και η επιβεβαίωση του πλάνου-κατακλείδα με τον φάρο). Ακόμη κι έτσι όμως, η τελευταία απόκριση του Τέντι στον Τσακ που προκαλεί τη μεταφορά του στον φάρο, θα μπορούσε να εκληφθεί ως εκούσια παράδοση στο σύστημα, σε μια τελευταία απόπειρα εξακρίβωσης της αλήθειας. Αφού πια δεν έχει καμία διέξοδο, ο μόνος τρόπος για να λύσει την απορία του, να επιβεβαιώσει το δίκιο του και ενδεχομένως την ψυχική του νηφαλιότητα, είναι να γίνει ο ίδιος πειραματόζωο. Και λέμε ενδεχομένως, γιατί αυτή η εκδοχή θα μπορούσε να ισχύει ανεξάρτητα από το αν ο Τέντι είναι όντως άρρωστος ή όχι (η φωτογραφία της κόρης του ανταποκρίνεται στο κορίτσι που βλέπει στους εφιάλτες του, ανάμνηση που όμως ενδεχομένως θα μπορούσε να έχει κατασκευαστεί από ανάλογα φάρμακα των γιατρών).
Ο πραγματικός πρωταγωνιστής ίσως είναι η ίδια η φυλακή ή το νησί του τίτλου, που ‘καταπίνει’ ακόμη κι όσους νομίζουν ότι έχουν τη δύναμη ν’ αποκαλύψουν τη φρίκη που κρύβει. Ανεξάρτητα από την κατάσταση του Τέντι, η αφηγηματική σταθερά παραμένει η παράνομη, απάνθρωπη δραστηριότητα της φυλακής που καταγγέλλει έμμεσα τις παρασκηνιακές τακτικές των Η.Π.Α., υπονομεύοντας την επίσημη εικόνα τους ως ‘δύναμη του καλού’ (θέση που ενισχύει η συμμετοχή στο προσωπικό του ναζιστή δρ. Νέρινγκ).
Πάντως, στην τέταρτη συνεργασία του με τον Σκορσέζε, ο ΝτιΚάπριο δικαιώνει ξανά την εμπιστοσύνη που του δείχνει ο σκηνοθέτης δίνοντας μία από τις καλύτερες ερμηνείες της καριέρας του, συνδυάζοντας την επαγγελματική αφοσίωση και οξυδέρκεια, τον αγνό πατριωτισμό, την ταλάντευση ανάμεσα στο βάρος του τραύματος, τη ζωτική λογική και το ένστικτο επιβίωσης. Ο Κίνγκσλεϊ με τον φον Σίντοφ είναι απολαυστικά δαιμονικοί ως υπεύθυνοι γιατροί, ο Κλάρκσον είναι όπως πάντα αξιόπιστη, ενώ οι μόνοι χαρακτήρες που είναι γραμμένοι πιο επιφανειακά είναι του Τσακ και της Ντολόρες, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι ο Ράφαλο κι η Γουίλιαμς δεν αντεπεξέρχονται. Επίσης, σύντομες αλλά εξαιρετικές εμφανίσεις πραγματοποιούν ο Χέιλι, η Μόρτιμερ και ο Κοτέας, που ενσαρκώνουν την αποκρουστική, παρανοϊκή ατμόσφαιρα της φυλακής.
Ο ΔΡΟΜΟΣ
THE ROAD
Σκην.: Τζον Χίλκοουτ
Πρωτ.: Βίγκο Μόρτενσεν, Κόντι Σμιτ-ΜακΦι, Σαρλίζ Θίρον, Ρόμπερτ Ντιβάλ, Γκάι Πιρς
Μετά την καταστροφή του πλανήτη, ένας πατέρας με τον μικρό του γιο περιπλανώνται στα ερείπια ψάχνοντας για φαγητό, προσπαθώντας παράλληλα ν’ αποφύγουν να πέσουν θύματα κανιβαλισμού.
Βασισμένη στο βιβλίο του αμερικανού Κόρμακ Μακάρθι, συγγραφέα του «Καμιά πατρίδα για τους μελλοθάνατους», το φιλμ είναι ακόμα μία προσθήκη στην κατηγορία των μετα-Αποκαλυπτικών ταινιών, οι οποίες στην πλειοψηφία τους είναι ταινίες δράσης. Εδώ όμως έχουμε μια δραματική εκδοχή της αρχετυπικής περιπλάνησης που εστιάζει περισσότερο στη σχέση πατέρα-γιου, την οποία σκιαγραφεί με τρυφερότητα και συγκίνηση, χάρη κυρίως στις δύο πολύ καλές ερμηνείες του Μόρτενσεν και του μικρού Σμιτ-ΜακΦι. Δυστυχώς τα περιστατικά της πλοκής χαρακτηρίζονται από επαναληπτικότητα και μηδαμινή αγωνία, καθώς το κεντρικό δίδυμο έρχεται μονίμως αντιμέτωπο με απειλές που εκτονώνονται πρόωρα (αρκεί απλώς να καλυφθούν στα χόρτα και ο κίνδυνος περνάει αμέσως). Το φιλμ κερδίζει κυριολεκτικά σε ατμόσφαιρα, καθώς το περιβάλλον εικονογραφείται ζοφερό χωρίς καμία ρωγμή ηλιαχτίδων, με τη σκηνοθεσία να ενισχύει την αληθοφάνεια εκμεταλλευόμενη περισσότερο φυσικά τοπία και λιγότερο ψηφιακές αναπαραστάσεις. Επίσης, η Θίρον κι ο Νταβάλ κάνουν πολύ καλές εμφανίσεις, ενώ θα έπρεπε ίσως να υπογραμμίσουμε ότι, όπως συνηθίζεται στις τελευταίες προσθήκες του είδους, οι λεπτομέρειες της ολοκληρωτικής καταστροφής δε διευκρινίζονται, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο για περιβαλλοντικά και πολεμικά αίτια. Το ζητούμενο της πλοκής είναι η επιβίωση του μικρού αγοριού, που διασφαλίζεται με τη μετάβασή του σε μια άλλη οικογένεια, μοναδικό σημάδι ελπίδας.

