Του Γιώργη Ε. Αεράκη*

Το θέμα που βρίσκεται πιο ψηλά στην ατζέντα της κυβέρνησης είναι αυτό της Οικονομίας και δικαίως. Η κατάσταση είναι παραπάνω από σοβαρή. Ένα δεύτερο θέμα επίσης, είναι η συζήτηση που διεξάγεται για τον δεύτερο βαθμό Αυτοδιοίκησης που τον αποκαλούμε πια με το κωδικό όνομα "Καλλικράτης".

Αυτό που γίνεται φανερό από τις παρεμβάσεις του πρωθυπουργού αλλά και στελεχών της κυβέρνησης είναι ότι για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της Ελληνικής Οικονομίας, δεν απαιτούνται μονάχα μέτρα οικονομικού χαρακτήρα, αλλά και μέτρα διοικητικού χαρακτήρα.

Η Κυβέρνηση είναι πολύ ξεκάθαρη: με την σημερινή διοικητική δομή της χώρας σε πέντε επίπεδα οργάνωσης και διοίκησης (Κεντρική Κράτος, Περιφέρεια, Επαρχία σε κάποιες περιπτώσεις, Νομαρχία και Δήμοι), το κόστος για τον Έλληνα πολίτη είναι δυσβάσταχτο. Και δεν αναφέρεται μονάχα στο οικονομικό κόστος, αλλά και σε αυτό της γραφειοκρατίας, την διαπλοκής και της διαφθοράς. Για τον λόγο αυτό μιλάει για την ανάγκη αναδιοργάνωσης του διοικητικού χάρτη της χώρας μας ώστε να προκύψουν τελικά τρία μονάχα επίπεδα οργάνωσης και διοίκησης (Κεντρικό Κράτος, Περιφέρεια και Δήμοι), μετά από την διεξαγωγή εκλογών τον Νοέμβριο του τρέχοντος έτους.

Όπως γίνεται κατανοητό, σε αυτή την προσπάθεια αναδιοργάνωσης, κεντρικό ρόλο αναμένεται να διαδραματίσει η Περιφέρεια και δη η αιρετή Περιφέρεια όπως προγραμματίζεται. Αυτό που πρέπει να σημειωθεί είναι ότι και σήμερα η Περιφέρεια αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της διοικητικής δομής της χώρας μας, χωρίς ωστόσο να διαθέτει ούτε τις αρμοδιότητες, αλλά ούτε και τα οικονομικά κονδύλια ώστε να μπορέσει να ανταπεξέλθει σε έναν ρόλο ουσιαστικό και αποφασιστικό που θα οδηγήσει με την σειρά του στην αποκέντρωση του υδροκέφαλου Ελληνικού Κράτους.

Σε άλλα κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως είναι το Βέλγιο, η Γερμανία, η Αγγλία και σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό η Ισπανία, οι Περιφέρειες αποτελούν πραγματικούς εκφραστές του σύγχρονου ευέλικτου και αποκεντρωμένου κράτους. Ανάλογα με το κάθε κράτος, η ισχύς που έχουν οι Περιφέρειες διαφέρουν με την Αγγλία να βρίσκεται πιο κοντά σε ένα μοντέλο στο οποίο οι Περιφέρειες συνεπικουρούν την λειτουργία του Κράτους, έχοντας μια σχετική αυτονομία και η Ισπανία στο αντίθετο άκρο με την Γαλικία, την Χώρα των Βάσκων και την Καταλονία να αποτελούν επί της ουσίας «ιστορικά έθνη», όπως αυτό εκφράζεται και από το ίδιο το Ισπανικό Σύνταγμα. Με το πέρασμα του χρόνου, οι τρεις αυτές Περιφέρειες διεκδίκησαν και έλαβαν σημαντικά προνόμια που εκτείνονται ακόμα και στο επίπεδο της φορολογικής πολιτικής, με την Χώρα των Βάσκων να έχει κατορθώσει να διαπραγματεύεται με την Μαδρίτη, που αποτελεί την πρωτεύουσα το Ισπανικού Κράτους, τις φορολογικές της εισφορές.

Κατά συνέπεια, για να πετύχει η νέα μορφή διοίκησης που φαίνεται να ετοιμάζει η σημερινή Κυβέρνηση, θα πρέπει απαρέγκλιτα να τηρηθούν μια σειρά από προϋποθέσεις και να μπουν μια σειρά από δικλείδες που θα αποτρέπουν ενδεχόμενες προσπάθειες αυτονόμησης όπως συμβαίνει τόσο στο Βέλγιο (διαμάχη μεταξύ Βαλόνων και Φλαμανδών), αλλά και στην περίπτωση της Ισπανίας (Καταλονία και Χώρα των Βάσκων). Πιο συγκεκριμένα, για μια επιτυχημένη διοικητική αλλαγή, μέσα από την οποία θα προκύψουν ισχυρές αιρετές Περιφέρειες, απαιτείται:

Τα αιρετά Περιφερειακά Συμβούλια που θα προκύψουν να ασκούν ουσιαστική εκτελεστική εξουσία. Ο καταμερισμός του έργου να γίνει με τέτοιον τρόπο όπως γίνεται και σε κεντρικό επίπεδο. Αυτό πρακτικά σημαίνει να υπάρχουν αρμόδιοι για συγκεκριμένους τομείς όπως είναι μεταξύ άλλων η Παιδεία, η Υγεία, ο Τουρισμός, το Περιβάλλον και η Αγροτική Παραγωγή. Παράλληλα, η επαρκής στελέχωση των τομέων αυτών με το απαραίτητο ανθρώπινο δυναμικό, αλλά και την σχετική υλικοτεχνική υποδομή, είναι κρίσιμης σημασίας.

Οικονομική στήριξη από το Κεντρικό Κράτος. Με τον τρόπο αυτό θα διασφαλιστεί η πραγματική λειτουργία ενός σύγχρονου και αποκεντρωμένου Κράτους, με επαρκείς οικονομικούς πόρους. Δίχως τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους είναι αδύνατο να στηριχθεί ο θεσμός της αιρετής Περιφέρειας. Η υφιστάμενη κατάσταση με τις Περιφέρειες να μετατρέπονται επί της ουσίας σε «επαίτες» προκειμένου να διασφαλίσουν περισσότερα οικονομικά κονδύλια για την άσκηση περιφερειακής πολιτικής πρέπει να εκλείψει.

Σαφή καταμερισμό αρμοδιοτήτων μεταξύ της Περιφέρειας και του Κέντρου. Ο καταμερισμός των αρμοδιοτήτων θα δώσει την δυνατότητα στην Περιφέρεια να αξιολογήσει, να επιλέξει, να σχεδιάσει και να εκτελέσει τις πολιτικές της σε τομείς στους οποίους υστερεί, όπως και να προωθήσει δράσεις στα πλαίσια μιας αναπτυξιακής πολιτικής. Είναι ξεκάθαρο ότι διαφορετικές ανάγκες και διαφορετικές προτεραιότητες έχει η Περιφέρεια Κρήτης από αυτή της Δυτικής Μακεδονίας. Ο ρόλος της κεντρικής εξουσίας θα πρέπει να είναι περισσότερο ελεγκτικός και επικουρικός και λιγότερο οργανωτικός και εκτελεστικός.

Όσον αφορά την χρονική συγκυρία για ένα τέτοιο εγχείρημα, γίνεται κατανοητό ότι είναι η πλέον οριακή διότι ο χρόνος πιέζει την σημερινή Κυβέρνηση, αλλά και οποιαδήποτε Κυβέρνηση βρίσκονταν στην θέση της να προχωρήσει σε γενναίες τομές και αλλαγές όπως είναι η περίπτωση της αιρετής Περιφέρειας και κατάλληλη, γιατί έχουν ωριμάσει οι συνθήκες.

* Ο Γιώργης Αεράκης είναι πρόεδρος Παγκοσμίου Συμβουλίου Κρητών